Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі семей қаласының ШӘКӘрім атындағЫ


Латын тілі – жарқын болашақ кепілі



бет4/11
Дата31.01.2018
өлшемі4,37 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Латын тілі – жарқын болашақ кепілі


САБАҚТЫҢ МАҚСАТЫ: ветеринариялық терминологияның сөз құрылымдық, лексикалық және граматикалық ерекшеліктерін үйрену және меңгеру үшін ветеринарияның – анатомиялық, фармацевтикалық, гистологиялық және клиникалық-терапевтикалық тарауларында жиі қолданылатын атауларды, ұғымдарды түсінуге пайдалануға үйретеді.

Латын тілі – ғылым тілі ретінде нақты және табиғи ғылымдардың қызметтік тілі болып табылады. Латын тілін меңгеру барысында пәнді ғылымға сәйкес өзіндік ерекшелігі тұрғысынан қарастыра отырып, тілдік мағынада сөйлемнің стилистік мәнін толық түсіне білу және халықаралық деңгейдегі ұғымы ретінде түсіну керек. Сондықтан да белгілі бір саланы меңгеру үшін әр бөлімге сәйкес грамматикалық және лексикалық қажеттіліктер таңдалынып, сөзжасамдық үлгілері оқытылады.

Латын граматикасын оқу барысында негізінен клиникалық терминологиялық сөз жасамды толық меңгеріліп, ауру малға диагноз қою және латын терминдерін ветеринариялық медицина саласында пайдалану үйретіледі.
- Ветеринария саласындағы кең қолданыстағы латын терминдерін пайдалануды үйреніп, шипа ұсынымды жазуда, диагноз атауларын т.б қолдануды үйренуге негізделеді;

- Болашақ ветеринариялық іс-шаралардағы күнделікті қолданыстық терминдік сөздерді және сөзжасамды сауатты қолдану болып табылады.

- латын тілі грамматикасын, сөйлем құру әдістерін игеру;

- анатомиялық, клиникалық және фармакологиялық терминологияны меңгеру;

- латын тілінде оқудың негізгі ережелерін үйрену;

- сөздікпен жұмыс істеуді;

- латын тілін қолдану принциптерінің негіздерін түсіну;

- жануарлардың клиникалық белгілерін көрсету мен диагноз қою барысында сондай-ақ, емдеудегі терминологияны пайдалана алуы керек.

- ветеринариялық терминдердің мән мағынасын анықтау, қолданыстағы терминоэлементтерді пайдалана отырып, тиісті салаға сәйкес сөзжасам құрылымын құру;

- бағдарлама шеңберінде латын тілінде оқуды және жазуды

- латын терминдерді, ғылыми түсініктерді теориялық және тәжірибелік мағынасында пайдалану;
ҚОСЫМША: Клиникалық терминология туралы түсінік және сөз жасам. Көп компонентті терминоэлемент туралы мағлұмат. Клиникалық терминология.
Сабақ барысында қарастырылатын латындық ұғымдар:

1. Префиксация мəні, ерекшеліктері.

2. Сөзге мағына беретін латын грек қосымшалары.

3. Мағынасында бір-бірін қайталамайтын латын грек қосымшалары.

4. Қосымша рөлін атқаратын есептік есімдер.
Префикстік сөзқұрау (префиксация) – сөздің түбіріне қосымшаларды

жалғау. Префиксация сөздің негізгі мағынасын өзгертпейді, тек қана сол

құбылыстың немесе объектің орнын, қимылдауына мағына қосады. Префик-

сация міндетін көбінесе грек-латын қосымшалары мен есептік есімдері

орындайды. Латын қосымшалары латын жəне грек сөздерімен жəне керісін-

ше, грек қосымшалары грек жəне латын сөздерімен қосыла алады.



Терминге ұқсас мағына беретін латын жəне грек қосымшалары

Мағынасы Латын Грек Мысалдар

бір нəрсенің ішінде intra- en-, endo-, entointracellulāris, e - торшаішінде

encephălon, i n - бас миы

endogĕnus, a, um - ағзаның ішінде пайда болатын бір нəрсенің сыртында

extra- ecto-, exoextracellulāris, e – торша сыртында

ectoderma, ătis n - сыртқы өскін жапырағы жоғары, қалыпты жағдайдан асып кету

super-, supraepi-, hypersuperclassis,

is f - кластан жоғары

supraorbitālis, e - көздің үстінде

epibranchiālis, e - желбезек үстінде

hypersecretio, ōnis f - сөлдің көп бөлінуі

астында, қалыпты жағдайдан төмен

infra-, subhypo-

infraorbitālis, e - көз асты

subcutaneus, a, um - тері асты

hypotrophia, ae f - аз азықтану

жоқ, болмау, мүмкін еместік

in-,

im-,


-ira-,

aninfecundus,

a, um - құнарсыз

immobĭlis, e - қимылсыз

aphyllus, a, um - жапырақсыз

atrophia, ae f - азықтанбау

қосылу, бірге əректтесу

co-,


col-,

com-,


con-,

corsyn-,


sym-,

sycommissūra,

ae f - комиссура (спайка)

constrictor, ōris m - қысқыш (бұлшық ет)

syndactylia, ae f - саусақтық қосарлана бітуі

symbiōsis, is f – симбиоз жан-жағынан екі жағынан

circum- amphi-,

pericircumferentia,

ae f - қоршауы

amphibius, a, um - қосмекенді

perianthium, i n - гүл қабығы

қарсы əрекет contra- anti- contraceptīvus, a, um - ұрықтандырмайтын

anticorpus, ŏris n - антидене

Мағынасы Латын Грек Мысалдар

заттың не уақыттың

алдында болуы

prae-,

propro-


praecentrālis, e - орта алдында

processus, us m - өсінді

pronephros, i m - бүйрек алды

ортасында орналасу inter- di(a)-,

mes(o)-

intercostālis, e - қабырға аралық



diencephălon, i n - аралық ми

mesoderma, ătis n - орта ұрық қабаты

орын ауыстыру rans- meta- transplantatio, ōnis f -трансплантация,

metamorphōsis, is f -метаморфоз(а),

форманың өзгеруі

Мағынасында бір-бірін қайталамайтын латын -грек қосымшалары

Приставка Мағынасы Мысалдар

de-,

des- (лат.)



1. төмен ағым

2. кері кету

3. жоқ ету

depressor, ōris m - төмен жіберетін

degeneratio, ōnis f - кері кетіп туу

desinfectio, ōnis f - дезинфекция

dis-,

dif-,


di- (лат.)

тарату disseminatio, ōnis f - шашу, тарату

dys- (греч.) қасиеті мен қабіле-

тінің бұзылуы

dystrophia, ae f - дистрофия, ас қорытудың

бұзылуы


e-,

ef-,


ex- (лат.)

алып тастау evacuatio, ōnis f - эвакуация (физиол.),

effĕrens, entis - алып шығушы

excretorius, a, um - шығару

para-(греч.) бір нəрсенің жанында

орналасу


ұқсастық

paranasālis, e - мұрынның жанында;

paratỹphus, i m - паратиф, көріністері тифке

ұқсайтын ауру

per-(лат.) бір зат арқылы өту,

қимылдау


perforātus, a, um - тесілген

permănens, entis - қалыпты

post-(лат.) келесі postsynaptĭcus, a, um - синаптикадан кейінгі

postnatālis, e - туылғаннан кейін пайда болатын

re-(лат.) қайталану reflexus, us m - рефлекс

reinfectio, ōnis - реинфекция, қайта залалдану



Қосымша ролін атқаратын есептік есімдер

латын прист. грек прист. Мағынасы Мысалдар:

uni- mono- бір unisexuālis, e — біржынысты

monocephălus, a, um — бірбасты

bi- di- екі bialātus, a, um — екі қанатты

dipetălus, a, um — екі күлтелі

tri- tri- үш triaxonālis, e — үшаксонды

quadri- tetra- төрт quadrifoliātus, a, um — төртжапырақты

tetracoccus, i m —төрт кокк

Quinque penta- бес quinqueflōrus, a, um — бесгүлді

pentaradiālis, e — бес сəулелі

sex- hexa- алты sexangulāris, e — алтықырлы

латын прист. грек прист. Мағынасы Мысалдар:

hexaspŏrus, a, um - алтыспоралық

septem- hepta жеті septemjugātus, a, um – жеті жұптық

heptapetălus, a, um - жеті күлтелі

oct-,

octooct-,



octo-

сегіз octopetălus, a, um - сегіз күлтелі

Octodontīdae, ārum f - сегізтісті

novem-,


novenennea-

тоғыз novendiālis, e - тоғыз күндік

enneapetălus, a, um - тоғыз күлтелі

decem-,


decendec-,

deca-


он decemflōrus, a, um - он гүлді

Decapŏda, ōrum n - он аяқтылар

semi- hemi- жарты semicanālis, is m - жартыөзекті

hemisphaerium, i n - жартышарлы



Латын афоризмдері:

1. Amicus Plato, sed magis amica est veritas - Платон менің досым, бірақ

əділдік жақын.

2. Si vis pacem, para bellum Бейбітшілікті көксесең, соғысқа дайындал.

3. Radices litteratum amarae sunt, fructus dulces – білімнің тамыры

ащы, жемісі тəтті (білім инемен құдық қазғандай).



Бақылау сұрақтары:

1. Префиксация деген не?

2. Сөзге мағына беретін латын, грек қосымшаларын атаңыз
5В120200 «Ветеринариялық санитария» мамандығына арналған

«Малдәрігерлік латын терминологиясы» пәнінен №10 тәжірибелік сабақ


Модуль 2 Латын граматикасының клиникалық терминологиясы
ТАҚЫРЫБЫ: Грек-латын дублеттері негізіндегі мүше, жыныс, жас және тінмен ағзалардың аталуы және дербес терминоэлемент.
Негізгі әдебиеттер

1 Жануарлар морфологиясы латын ветеринариялық терминологиясымен. ІІ: (цитология, эмбриология, гистология) / Тоқаев, З.К. - 2006

2 Латинский язык / Валл Г.И. - 1990 Латинский язык / Валл Г.И. – 1990

3 Латинский язык и основы ветеринарной терминологии: / Вульф, В.Д. - 1988



Қосымша әдебиеттер

1 Введение в латинскую ветеринарную терминологию /Валл, Г.И. - 1978



2 Анатомия терминдерінің сөздігі ( Қазақша-орысша латынша, орысша латынша-қазақша, латынша-орысша-қазақша) / Рақышев, А. - 1992
Invia est in medicina via sina lingua latina

Латын тілінсіз медицинаға жол жоқ



Каталог: ebook -> umkd
umkd -> Мамандығына арналған Сұлтанмахмұттану ПӘнінің ОҚУ-Әдістемелік кешені
umkd -> Қазақстан Республикасының
umkd -> Қазақстан Республикасының
umkd -> Студенттерге арналған оқу әдістемелік кешені
umkd -> ПӘннің ОҚУ Әдістемелік кешені 5В011700 «Қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығына арналған «Ұлы отан соғысы және соғыстан кейінгі жылдардағы қазақ әдебиетінің тарихы (1941-1960)» пәнінен ОҚытушыға арналған пән бағдарламасы
umkd -> «Балалар әдебиеті» пәніне арналған оқу-әдістемелік материалдар 2013 жылғы №3 басылым 5 в 050117 «Қазақ тілі мен әдебиеті»
umkd -> ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешенінің
umkd -> 5 в 011700- Қазақ тілі мен әдебиеті
umkd -> 5 в 011700- Қазақ тілі мен әдебиеті
umkd -> «Филология: қазақ тілі» мамандығына арналған


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©engime.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

енгізу | тіркеу
    Басты бет


материалдарды жүктеу