Несепнәр мен креатинин



Дата11.04.2020
өлшемі39.6 Kb.
Несепнәр мен креатинин.

Қалыпты жасуша алмасуының соңғы өнімі - аммиак (NH).  Бұл амин қышқылдарының зарарсыздануы, пурин және пиримидин нуклеотидтерінің ыдырауы кезінде пайда болатын улы өнім.  Аммиак қанмен бауырға жеткізіледі, онда залалсыздандырылады, бірқатар ферментативті реакциялар кезінде несепнәрге айналады.  Бұл процесс несепнәр синтезінің циклі деп аталады (мочевина циклі). Суретте-1. Аммиакты конверсиялау процестерін және адам ағзасындағы мочевинаның одан әрі тағдырын ұсынады. 




Барлық жасуша ішіндегі ақуыз алмасуы



Аммиак (NH3) токсикалық өнім



NH3+CO2 C = O

NH2



NH2



Буйрек

Несепнәр ағзадан зәрмен шығады




Креатинин - бұлшықет пен басқа да тіндердің энергия алмасуында маңызды рөл атқаратын креатиннің ыдырауының соңғы өнімі.  Креатин негізінен бауырда синтезделеді, ол жерден бұлшықет тініне қан ағымы арқылы енеді.  Онда креатин фосфорланып, креатин фосфатына айналады.  Креатин фосфаты - жасушадағы митохондрия мен миофибриллалардың арасындағы энергияны тасымалдауға қатысады.  Қандағы креатинин концентрациясы оның түзілуіне және шығарылуына байланысты.  Креатини экскрециясы бұлшықет ақуыздарының метаболизмін көрсетеді.  Бұлшықет массасы таусылған кезде, несепте креатининнің бөлінуінің төмендеуі байқалады.


Қандағы несепнәр мен креатининді бүйрек арқылы реттеу

Бүйректер қан сүзгісі қызметін атқарады.  бұл ағзаны метаболизмнің қажетсіз өнімдерінен (несепнәр, креатинин, несеп қышқылы және т.б.), сондай-ақ электролиттердің (калий, натрий, кальций, магний, хлор және т.б.) шамадан тыс мөлшерінен босатады.  Зәр - бұл қажетсіз өнімдердің сулы ерітіндісі.  Несептің мөлшері мен құрамын өзгерту қабілетіне байланысты бүйрек қан плазмасындағы және ұлпалық жасушаларды қоршап тұрған интерстициальды сұйықтықтың ішек сүзгісінің тұрақтылығын сақтауда маңызды рөл атқарады.  Бұл ішкі ортаның тұрақтылығы (гомеостаз) жасушалардың қалыпты жұмыс істеуінің қажетті шарты болып табылады.  Еске салайық, бүйректің функционалды бірлігі нефрон.  ол гломерулярлық гломеруладан және бүйрек каналынан тұрады.Гломерулиде су және қажетсіз метаболизм өнімдері (аз молекулалы қан компоненттері) сүзіледі, сонымен қатар гломерули қандағы жасушалар мен жоғары молекулалық құрамдас бөліктерді ұстайды. Әр минут сайын 1 литрден астам қан ағып келеді (бүкіл ағзадағы қан айналымының минуттық көлемінің 25%). 

Несепнәр мен креатинин қаннан бүйректе сүзіледі.Екі өнім де метаболиттердің жанама өнімі болып табылады, сондықтан олар несеппен аз мөлшерде қайта өңделеді.  Гломерулярлы сүзу жылдамдығы төмендеген кезде мочевина мен креатининнің шығарылуы төмендейді, демек олардың қандағы деңгейі жоғарылайды. 

Осылайша, мочевина мен креатининнің жойылуы және сәйкесінше қандағы олардың деңгейі негізінен бүйректер арқылы реттеледі және гломерулярлы сүзу жылдамдығына тәуелді.  Егер бүйректің функционалды жағдайын көрсететін гломерулярлы сүзу мүмкіндігі төмендесе, онда қандағы мочевина мен креатинин деңгейі жоғарылайды.  Сондықтан зерттеу несепнәрі мен креатинин деңгейі клиникалық тәжірибеде бүйректің функционалды жағдайын бағалау үшін қолданылады, оны бірқатар аурулар мен жағдайларда бұзылуы мүмкін.



Несепнәр концентрациясының өзгеру себептері

Несепнәр - бұл организмдегі ақуыз алмасуының соңғы өнімі.  Ол организмнен гломерулярлық фильтрация арқылы шығарылады, оның 40-50% -ы бүйректің түтікшелі эпителийімен реабсорбцияланып, түтікшелі жасушалар арқылы белсенді түрде шығарылады.  Қандағы мочевинаның концентрациясы - бұл оның бауырдағы синтезделу жылдамдығы және бүйрекпен несепте шығарылу жылдамдығының көрінісі. Патологияда қан мочевина деңгейінің өзгеруі мочевинаның түзілуі мен шығарылу процесінің арақатынасына байланысты.  Қан сарысуындағы мочевина концентрациясының төмендеу себептері бірқатар физиологиялық және патологиялық жағдайлар қан сарысуындағы мочевина концентрациясының төмендеуіне әкеледі.  Ақуыз мөлшері аз диета қандағы мочевинаның төмендеуіне әкеледі.  Бұл диетадан ақуыздар мен аминқышқылдарын аз қабылдаған кезде ағзада аз аммиак түзіліп, сәйкесінше аз мөлшерде несепнәр синтезделетініне байланысты. 

Қан сарысуындағы мочевинаның жоғарылауының негізгі себептері.

Протеиннің өте көп мөлшерін тұтыну. Өз ұлпаларындағы ақуыздардың катаболизмінің жоғарылауымен жүретін ұзаққа созылатын ораза;  ақуыздың бөлінуінің жоғарылауы несепнәр синтезінің жоғарылауына әкеледі;  бұл жағдай әртүрлі қабыну процестерінде, реанимация бөлімшесінде ауыр науқастарда байқалуы мүмкін. Құсу, диарея салдарынан дегидратация;  дегидратация кезінде бүйрек түтікшелерінен қанға сіңетін мочевина мөлшері артады (гломерулярлық фильтрациядан кейін). Асқазан-ішек жаралары, ісіктерден қан кету;  қан ішекке енеді, нәтижесінде белоктардың сіңуі жоғарылайды (қан құрамында ақуыз көп), демек, мочевина синтезінің белсенділенуіне әкеледі.



Креатинин концентрациясының өзгеру себептері.

Дені сау адамдардың қандағы креатинин мөлшері тұрақты және тамақтану мен басқа экстреналды факторларға байланысты емес.  Бірқатар физиологиялық және патологиялық жағдайларға байланысты қан сарысуындағы креатинин концентрациясы қалыпты мәндерден ауытқуы мүмкін.  Қан сарысуындағы креатининнің төмендеу себептері: қандағы креатинин деңгейінің төмендеуі аса маңызды емес.  Алайда, оның төмендеуі мүмкін екенін білуіңіз керек.Өздеріңіз білетіндей, креатинин бұлшықеттерде синтезделеді, сондықтан бұлшықет массасының төмендеуімен жүретін кез-келген ауру (мысалы, бұлшықет дистрофиясы) қан сарысуындағы креатининнің патологиялық төмендеуіне әкелуі мүмкін. 

Қан сарысуындағы креатинин деңгейінің жоғарылау себептері: қандағы креатинин деңгейі, мочевинадан айырмашылығы, сепсис, жарақат және есенгіреу кезінде жоғарыламайды, организмнің ылғалдану деңгейіне немесе ақуыздың көбеюіне байланысты емес.  Креатинин деңгейін анықтау бүйрек аурулары диагнозында кеңінен қолданылады.  Мочевинаға қарағанда креатинин аз дәрежеде катаболизм деңгейіне =байланысты болады, бүйректе қайта сіңбейді, сондықтан бүйрек фильтрациясының және экскреторлық функциялардың бұзылу дәрежесін көрсетеді. Қандағы креатинин мөлшерінің көбеюі көп жағдайда бүйрек жетіспеушілігі кезінде болады.

Бүйректің функционалдық зерттеу әдістері. Креатининнің эндогенді клиренсі.

Реберг-Тареева сынамасы.

Реберг-Тареева сынамасы- бүйрек каналшаларындағы реабсорбция мен шумақшаларындағы фильтрация туралы ақпарат береді.



Зерттеу барысы:Таңертең қуықты босатады.Ашқарынға 200 мл су ішеді.Науқастан 1 сағаттан кейін тамырдан креатининге қан алынады, тағы 1 сағаттан кейін – несеп тапсырады. Есептеу мына формала арқылы жүреді:

ГСЖ=

ГСЖ-Гломерулярлы сүзу жылдамдығы

Кн-несептегі креатинин

Кқс-қан сарысуындағы креатинин



Д- 1 минуттағы диурез

*қалыпты жағдайда ер адамда 12025мл/мин; әйел адамда 9520мл/мин

Достарыңызбен бөлісу:




©engime.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет