165
болады. Ғалым тек қазақ тіл біліміне тән термин атауларын ғана емес, барлық
ғылым салаларына тән терминдер жүйесін жасап шығарған. Ғалымның
«Әдебиет танытқыш» еңбегі жөнінде әдебиетші ғалым Р.Нұрғали мынадай
пікір айтады: «…қазақтың ұлттық әдебиеттануының ғылыми негізі,
методологиялық арналары, басты-басты терминдері мен категориялары түп-
түгел осы кітапта қалыптастырылған» [2, 12]. Ахмет Байтұрсынұлы – тек қазақ
тіл білімінің ғана емес, әдебиеттанудың да терминдерін ана тілімізге аударып,
жасақтаған алғашқы ғалым болып табылмақ.
А.Байтұрсынұлының еңбектеріндегі терминология мәселелерін зерттеген
Қ.Ибраимов ғалымның термин жасау барысындағы негізгі ұстанған
принциптері ретінде мыналарды көрсетеді:
Терминнің түсініктілігі;
Терминнің ана тілі негізінде жасалуы;
Көпшілік түсінбейтін, бірақ қолданыста бар арабша, парсыша
терминдерді қолданыстан тыс шығару;
Қажеті мол жағдайда жат тілдің терминін де қолдану (Еуропа және
араб, парсы тілдерінен) [3, 5].
Ғалымның бұл пікірінен аңғаратынымыз, А.Байтұрсынұлы тіл тазалығына
басты назар аударған, қажетiне қарай басқа тілден терминдер алудың
артықшылығына да тоқталған.
Ал ғалым Ө.Айтбаев «Қазақ сөзі» атты зерттеуінде А.Байтұрсынұлының
«Тіл – құрал» атты еңбегінің қажеттілігін бағалай отырып: «А.Байтұрсынұлы
жасаған терминдер жүйесі, бір қарағанда оп-оңай болып көрінгенмен, ол – өте
күрделі де терең ізденістер нәтижесінде пайда болған ғылыми туынды», – деп
ғалымның қазақ терминтанымындағы ерек орнын атап көрсеткен болатын [3,
7].
Достарыңызбен бөлісу: