Қазақ тілінің дыбыстық жүйесін, лексикасы мен грамматикалық құрылымды терең меңгеру, бір жүйеде сауатты жазу, тілдік



Дата27.12.2016
өлшемі1,67 Mb.
Кіріспе

Қазақ тілінің дыбыстық жүйесін, лексикасы мен грамматикалық құрылымды терең меңгеру, бір жүйеде сауатты жазу, тілдік-грамматикалық құрылымды орынды пайдалану осы пәнді оқытудын, негізгі мақсаты болып табылады. Бұл тұрғыдан алғанда, оқушылардың білімдерін пысықтау мен тексеруге арналған мазмұндама, жаттығу, т.б. жинақтардың алатын орны ерекше екені белгілі.

Сондай мақсатпен ұсынылып отырған бұл мазмұ-ндамалар жинағының мұғалімнің пайдалануына ыңғайлы болуына баса назар аударылған: онда көрсетілген оқушының сыныбына байланысты жазу шапшандығы, мәтін нормалары, қалыптасқан бағалау жүйелері анық та, дәл соңғы талаптарға сай.

Мазмұндамалар 1-4 сыныптардың әркайсысына 10-18 мәтіннен беріліп, жинақта барлығы 49 мәтін қамтылған. Алынған мәтіндер мазмұны жағынан өмір талабына сай, оқушының ой-өрісін, зейін-қабілеттерін жетілдіруге негіз болатын, сауаттылығын арттыру жұмыстарына көмегі тиетіндей деңгейде құрастырылған. Сұрыпталып алған бүл м»тіндерде негізінен арғы-бергі тарихымызда өмір сүрген, халқы үшін еңбегі сіңген ел перзенттері туралы, өнер-білім жөнінде, ұлттық салт-санамыз бен адамдық асыл қасиеттер жайында тартымды әңгімелер алынған. Жинақтағы мазмұндамаларды қазақ тілі және ана тілінен оқылған материалды бекіту, жинақтау, білім сапасын анықтау сабақтарында қолдану ыңғайлы.

Сауатты жазу - дұрыс ойлаудың көрінісі. Ендеше бүл кұрал оқушылардың дүниетанымын кеңейтіп, олардың ойлау, шығармашылык кабілеттерін арттыруға, жазу дағдыларын дамытуға көмектеседі.

Мазмұндама жұмысының түрлері, оған қойылатын талаптар

Мазмұндама жаздырудың түпкі мақсаты - оқушылардың ойын және тілін дамыту. Мазмұндамаға берілетін мәтіндер бірте-біре күрделеніп отыру жағын мәтін таңдағанда мұғалім қатты ескеру қажет. Мәтін оның ішіндегі көрністері жағынан болсын, сөздік, синтаксистік жағынан болсын бірінен екіншісі аз-кем қиындау бола береді.

Оқушылардың өз ойларын жазбаша байланыстырып бере алу білімдерін тексеру мақсатында мұғалім мазмұндама, шығарма жұмыстарын алады. Олардың мөлшері бағдарламада көрсетіледі.

Мазмұндама мәтіні хабарлау мақсатында болғаны жөн. 3 сыныпта суреттеу, талдау мәніндегі элементтер кіргізіле бастайды. Мәтіндер тәрбиелік мәні басым, оқушылар түсінігіне лайық етіп алынуы тиіс.

Мазмұндамаға арналған сөз саны:

Сынып

Сөз саны

1

20-30

2

30-50

3

50-70

4

70-90

Мазмұндама 2 бағамен бағаланады, жұмыс қай пәннен алынса, сол пәнге қойылады, Бағалау мөлшері:

Бағалар

1-інші баға

2-інші баға

Мазмұны мен құрылымы үшін

Сауаттылығы үшін

1

2

3 ,

«5»

Мәтінді дұрыс және жүйелі бере білген, тақырыпты ашуда ой жүйесі сақталған, мәліметтерден қате жібермеген, тіл байлығы мол, сөз колданысы дұрыс. Сөздік қолданыста 1 қате жіберілген.

Окылған ережелер бойынша емле және тыныс белгі қателері жоқ. 1 -2 түзетуі бар.

«4»

Мэтіндегі негізгі ойды толық бере алған , тақырып ашылған, бірақ ойды жүйелі беруде аздаған кемшіліктері бар, мәліметтерді беруде, сөз қолданыста кішігірім қателері бар. Сөздік қолданыста 3 қатеге дейін жіберілген.

Окылған ережелер бойынша.2 емле және 1 тыныс белгі қателері, 1-2 түзетуі бар.

«3»

Мәтін мазмұнында ауытқушылықтар жіберген, тақырыптан алшақтаған, негізі дұ-рыс ққрылғанымен ойды беруде біршама ауытқушылыктары бар. Сөздік қоры аз, қолдануда кемшіліктері кездеседі. Мәтінді құру мен мазмұнында 5-тен артық емес қате жіберілген.

Оқылған ережелер бойынша 3-5 емле және 1-2тыныс белгі қателері, 1-2 түзетуі бар.

«2»

Мәтін мазмұнынан көбірек алшақтаған, мәліметтерді берудегі қателері көп, ой жүйесі сақталмаған, әр бөлімнің арасында байланыс жоқ. Сөздік қоры өте жұтаң. Мәтін құру мен мазмұнында 6-дан артық қате жіберілген.

Оқылған ережелер бойынша 6 емле және 3-4 тыныс белгі қателері, 3-5 түзетуі бар.

«1»

Мәтін мазмұнын мүлде бере алмаған, тақырып мүлде ашылмаған. Мәтінді құру мен мазмұнында 7-ден артық қате жіберген.

8 емле және 5 тыныс белгі қатесі, 7 түзетуі бар.

_

Мазмұндама жұмыстарын бағалағанда оның таза, ұқыпты жазылуы, каллиграфиялық норманың сақталуы есепке алынады.

Ескерту: жазба жұмыстарынан окушы канағаттанарлықсыз баға алған жағдайда, сол оқушымен мұғалім жеке жұмыстар жүргізеді, үйретеді. Өте төмен баға журналға қойылмайды. Журналға жеке жұмыстан соң алған баға дер кезінде қойылуы тиіс.

1-4 сыныптарда жаздыруға болатын мазмұндамаларды топтай келгенде мынандай түрлерін көрсетуге болады:

  • Дайын әңгіме бойынша мазмұндама;

  • Сурет бойьшша мазмұндама,

  • Кино, диафильм бойынша мазмұндама.

Дайын әңгіме бойынша мазмұндама. Мазмұндаманың бұл түрі белгілі бір алдын ала дайындалған әңгіме бойынша жаздырылады. Дайын әңгіме бойынша мазмұндама көлемі шағын, мазмұны жеңіл әңгімелер арқылы жүргізіледі. Мәтін сабаққа дейін тақтаға жазылып қойылады. Не болмаса мұғалім үлкен қағазға алдын ала жазып, дайындап алып келеді де, тақтаға іле қояды. Мәтінді оқымас бұрын сол мәтінге байланысты өмірмен байланыстырып ауызша әңгіме айткызады. Дайындық жұмысынан кейін балалар дайын мәтінді оқып шығады. Мәтіннің ішіндегі қиындық туғызатын сөздерді тақтаға жазып, синонимдік қатарларын айтып,
мағынанасы түсіндіріледі. Жазылуы қиын сөздерді, сөз тіркестерін сыныпта түбір немесе тұйық рай формасында бермей, мәтіндегі формасымен берген жөн. Мәтінді балалар екі қайтара оқып шығады. Мұнда балалар мәтіндегі сөйлемнің құрылысымен, көптеген сөздердің жазылуымен танысады.

Мәтін оқылып болғаннан кейін, жоспар кұруға болады. Жоспар бойынша сыныпқа сұрақ қойылады. Сұрақ, ауызша қойылып, оқушылар мәтіннен ол сұрақтарға жауап табады. Мәтін сұрақ бойынша талданып болғаннан кейін, мұғалім мәтінді тұтастай оқып шығады. Мазмұндаманы жазуға кіріседі.

Дайын әңгіме бойынша жүргізілетін мазмұндаманың бірнеше түрі бар:

  • Мәтінінің мазмұн тәртібі сақталады да, сыртқы түрі аз-кем
    өзгертіліп жазылады. Негізінен сұрақтарға балалар өз
    сөздерімен жауап береді.

  • Мәтін мазмұнын сақтай отырып, сыртқы түрін өзгертіп жазу.
    Мұнда оқушылар I жақпен баяндалған оқиғаны III жақпен
    мазмұндап береді.

  • Ықшамдап мазмұндау. Ықшамдап мазмұндау оқушыларды
    шығармашылық жұмысқа дағдыландырады. Мұнда
    оқушылар мәтінді емін-еркін игеріп, керек жерін алып, өз
    ыңғайына икемдеп, қажетсіздерін қалдырады. Ал мұның өзі
    мәтіндегі негізгі ойды аңғаруға, мәтін мазмұлын сұрыптап,
    тандап, талғап алуға үйретеді. Ойды аз сөзге сыйғызып
    айтуға, сөзді талдап қолдануға, сөйлем құрауға
    дағдыландырады, тілдерін дамытады.

  • Толықтырып мазмұндау. Бұл ықшамдап мазмұндауға
    керісінше, аз сөзден көп мағына тудыру. Берілген
    сөйлемдердің төңірегінде жаңа ойлар тапқызу мақсатында
    жүргізіледі. Оқушылардың ойлау қабілеттерін дамытып,
    тілдерін байытуға, сөйлем қ
    ұрау шеберлікері мен ойын
    жүйелеу дағдысына төселуге үйретуде, толықтырып
    мазмұндаудьң атқаратын ролі орасан зор.

Өлең сөзбен мазмүндау. Өлең сөзбен берілген мәтінді
мұғалім мәнерлеп оқиды. Оқушылар түсінгенін өз сөздерімен
мәтін құрап жазады. Кейбір дарынды оқушылар түсініктерін
өлең сөздермен де жазуға болады, Мұндай мазмұндаманың
түрі балалардың шығармашылық қабілеттерін арттырып,
қызығушылықтарын туғызады.

Сурет бойынша мазмұндау. Мұнда балалар суреттің мазмұнын түсінуге үйренеді. Мазмұндаманың бұл түрін де бірнеше топқа бөлуге болады.

  1. Дайын сурет бойынша мазмұндама. Мұғалім алдын ала
    дайындалған сурет береді, ал оқушылар сол сурет бойынша мәтін кұрайды.
    Алдымен мұғалім суретке байланысты кіріспе әңгіме жүргізеді. Тақтаға
    суретті іледі, оның атын жауып қояды.Оқушыларға суреттегі
    бейнеленгендерді қарап шығу тапсырылады. Аздан соң мұғалім суреттегі
    табиғат керінісіне, адамдарға, заттарға көңіл аударады. Суретке ат қояды.
    Суретке балалардың қойған аты мен автордың аты салыстырып, осы сурет бойынша алдын ала кұрастырып, дайындап алып келген мәтін тактаға ілінеді. Оны бір оқушыға окытады. Мұғалім мәтінді ырғағына келтіріп, өзі бір рет окып шығады.Мәтінге жоспар жасалып, мазмұндама жазылады.

  2. Оқылган мәтінді бейнелейтін суреттер арқылы ұйымдастыру.
    Бұл үшін мұғалім алдымен мәтінді тандап алады. Мәтін суретке құралған,
    жігі оңай ажыратылатындай болуы тиіс. Мәтін сыныпта нақышына келтіре
    екі-үш рет оқылып, оқиға желісі мен одан шығатын қорытынды сұрақ-
    жауап арқылы талқыланады. Әңгіменің мазмұнын балалар толык
    меңгерген шамада сол әңгіме бойынша қандай сурет салуға болатыны
    сұралады. Окушыларға ойлануға уақыт беріледі. Олардың берген
    жауаптарынның ішінен дұрысы таңдалып алынады. Мұғалім мәтінді
    бейнелейтін сурет
    ті күні бұрын дайындап алуы тиіс. Бұл суретті мәтінді
    талдау жұмысы аяқталып, ол бойынша қандай сурет салуға болатыны
    анықталғаннан кейін тақтаға ілінеді.

Кино, диафильм бойынша мазмұндама. Кино, диафильм соңғы жылдары мектеп өмірінде көп қолданыла бастады. Кино оқушылар арасына тәлім-тәрбие жұмысын жақсарту жолындағы күшті кұралдың біріне айналып отыр. Кино, диафильмдердің әсіресе бастауыш мектеп жасындағы балаларға әсері күші. Кино баланың көру, есту сезімдеріне бірдей әсер етеді.

Фильмдер бойынша сабақ ұйымдастыруда балалардың зейінін сол фильмдегі оқиғаға аудару мақсатында кіріспе әңгіме айту керек. Балалардың эмоциясы жоғары болғандықтан, олар кинодан көргендерін іле-шала ұмытып қалады, ал кейін бірте-бірте естеріне түсуі мүмкін. Сондықтан кино, диафильмдер бойынша мазмұндама жұмысын жүргізуде мұндай ерекшеліктерді ескеріп, біраз уақыт өткізіп барып сұраған жөн. Қандай да болмасын кино, диафильм көрсетілгенде оны өмірмен, не «Ана тілі» окулығындағы материалдармен байланыстыру немесе мұғалімнің өзі алдын ала мәтін кұрастырып алуы қажет. Әуелі кино көрсетіледі де, кейін мәтінмен бірге талданады.

Сонымен мазмұндама жұмыстарын жүйелі түрде жүргізіп отыру оқушылардың ойы мен тілін дамытып, байланыстырып сөйлеуге үйрету жұмысының озық тәсілдерін колдануға, тілді өмірмен байланыстыру міндеттерін жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

Ісынып Тоғайда

Балалар тоғайға барды. Олар тоғайда гүл, жидек терді. Тоғай жанында өзен бар. Балалар өзеннен балык аулады. Тоғайда құстар сайрап, аралар ұшып жүр. Балалар жақсы тынықты. (25 сөз)

Жоспар.


  1. Тоғайға бару,

  2. Өзеннен балық аулады.

  3. Балалардың тынығуы.

Қайың

Қайың - биік өсетін, әдемі ағаш. Оның бұтақтары жиі болады. Қайыңның жапырақтары жылтыр, жап-жасыл. Қайыңды иіп шана жасайды. Оны өмірде көп пайдаланады. (23 сөз)

Жоспар.


1. Қайың қандай ағаш?

2. Қайыңның өмірдегі пайдасы.



Асан мен Мәди

Асан мен Мәди сырғанақ теуіп жүрді. Мәди Асаннан үлкен болатын. Асан қолғабын жоғалтып алды. Қолы тоңған Асан жылады. Мәди оған өз қолғабын берді.

(23 сөз)

Жоспар.


  1. Балалардың сырғанақ тебуі.

  2. Мәдидің қайырымдылығы.

Немересі мен атасы

Саматтың атасы әбден қартайды. Ол жүре алмайды. Көзі көрмейді, құлағы естімейді. Самат атасын күтеді. Атасын далаға сүйеп шығады. Оның беті-қолын жуғызады, сүлгісін әпереді. Самат атасының төсегін салады. Көрпесін жабады. Атасы немересіне алғысын айтты. (34 сөз)

Жоспар.


1 .Немересі мен атасы.

  1. Саматтың атасына көмектесуі.

  2. Атасы алғыс айтты.




Қойдың пайдасы

Қой - өте пайдалы түлік. Қазір оның биязы жүнді түрі көп өсіріледі. Жүнінен фабрикада түрлі маталар тоқылады. Терісінен былғары илейді. Одан аяқ киім, тон тігеді. Қой етінен көптеген тағамдар дайындайды. Сүтінен ірімшік, құрт, май өндіреді. (36 сөз)

Жоспар.


1 .Қойдың жүні мен терісінің пайдасы.

2. Сүті мен етінен кандай тағамдар өндіреді?



Қыс

Қыс келді. Өзен катты. Марат пен Ерден конькилерін алды. Олар өзенге барды. Өзен жылтыр мұзға айналыпты. Олар мұз.айдынында коньки тепті. Балалар онда ұза0 жүрді. Беттері домбығып, қызарып кетті. (30 сөз)

Жоспар.


  1. Қыс қызығы.

  2. Өзеннің мұзға айналуы.

  3. Балалардың коньки тебуі.

Қарлығаш пен торғай

Қарлығаш ұя салды. Дайын ұяға торғай орналасып қалды. Торғайға қарлығаштың жалғыз өзінің шамасы келмеді. Ол көмекке басқа қарлығаштарды шақырды.

Қарлығаштар түгел жиналды. Олар ұядан торғайларды қуып шықты. Сөйтіп, қарлығаш өз ұясына қайтадан қоныстанды. (33 сөз)

Жоспар.


  1. Қарлығаштың ұясы.

  2. Ұяға торғайдың келуі.

  3. Қарлығаштардың достығы.

Қыс

Т. Мұратұлы

Қар жауып өтті, ұлпа қар,

Қыс келді деген бұл хабар.



Ақ көрпеге оранды,

Адырлар мен қырқалар.

Шанамды сайлап қойдым мен, Шаңғымды майлап қойдым мен.

Үлкен сай жаққа барып ап,

Заулатамын-ау ой бірден. (35 сөз)

Жоспар.


  1. Қыс келді.

  2. Қысқы ойындар.

Өзенде

Екі бала өзенге қармақ салды. Әбен үш балық ұстады. Мен бес балық ұстадым. Қасымызда қармақ салып, бір кісі отыр. Ол балық ұстаудың тәсілін жақсы біледі екен. Оның қармағына екі балық түсті. Біреуі – дәу жайын балық. (35 сөз)

Жоспар.


Таңертең

Таң білінді. Торғайлар шырылдады. Бұлбұл сайрады. Қаз, үйрек қаңқылдады. Олар көлде ерсілі-қарсылы жүзе бастады. Мал өріске шықты. Күн арқан бойы көтерілді. Қызу еңбек басталды. (25 сөз)

Жоспар.


1.Таңертеңгі көл.

2. Еңбектің басталуы.





  1. Балалардың балық аулауы.

  2. Балық ұстау тәсілі.

2-сынып Жауыннан соң

Бұлт күн көзін жасырды,

Жаңбыр құйды...

Басылды.


Тал бұтағын сілкіп ек,

Аппақ моншақ шашылды.



Күннің көзі ашылды, Алтын найза шаншылды. Шашбау тағып алғандай, Аспан қызыл-жасылды.

Жоспар.


  1. Жаңбыр жауды.

  2. Күн ашылды.

  3. Кемпірқосақ көрінді.

«Балдырған» журналы №4, 2005ж

Алғашқы күні

Бүгін білім күні. Әсел мектепке жиналды. Киініп айна алдына келді. Өзін тәртіпке келтіре бастады. Өзіне-өзі қарап ұзақ тұрды. Бантигінің байлауын шешіп, қайта байлады. Содан соң қуанышы қойнына сыймай, сөмкесін асынып, сыртқа шықты.

Уақытын өткізіп алғанын енді аңғарды. Жүгіре басып мектепке келді. Алғашқы күні сабаққа кешігіп қалғанына қатты өкінді. (47 сөз)

Жоспар.


  1. Білім күніне әзірлік.

  2. Әселдің сабаққа кешігіп қалуы.

Күз келді

Т. Мұратұлы

Күз келді, сары күз келді, Тау ызғарлы, түз желді. Тыраулатып аспанда, Тырналарын тізді енді.

Пісті бидай, тары да, Ел риза барына.



Түстік жаққа бет алды, Құстар көші тағы да.

Боз торғайлар өлеңді,



Азық етті жолына.

Қарлығаштар жөнелді,

Қайырылмастан соңына.

Жоспар.


  1. Күз келді.

  2. Астық пісті.

  3. Құстардың қайтуы.




Сәруардың добы

Әкесі Сәруарға доп сатып әперді. Оның қуанышында шек болмады. Сәруар добын құшақтап далаға шықты. Ойнап жүрген балалар көріп қасына келді. Допқа қызыға қарады.

Сәруар допты ортаға тастады. Балалар екіге бөлініп, футбол ойнауға кірісіп кетті. Сәруар доп қуғандарға қосылып, көңілденіп жүгіре жөнелді. Балаларға ойын қызықты болды. (46 сөз)

Жоспар.


  1. Сәруардың қуанышы.

  2. Балалардың футбол ойнауы.




Мейірім

Сабақ түстен кейін басталатын. Күздің жайма шуақ күндерінің бірі еді. Мектепке жайбарақат келе жатқам. Бір үйдің бұрышынан өте бергенде, үрейлене жылаған баланың даусын естідім. Қасына барсам, басы үлкен, құлағы салпиған қара күшік кішкентай қыз баланың жолын бөгеп алған. Шәуілдеп жүргізер емес. Күшікті куып жібердім. Қыз бала жылағанын қойып, риза болды. (50 сөз)

Жоспар.


1. Үрейлі дауыстың естілуі.

  1. Қыздың күшіктен қорқуы.


  2. Жаңбыр мен найзағай

    Бұлт үстінде жаңбыр рақаттанып ұйықтап жатады. Найзағай жасырынып оған жақын келіп, қатты бақырып жібереді. Осы кезде шырт ұйқысынан оянған жаңбыр жылап қоя береді. Оның көз жас жерге құйылады.

    Ал адамдар мұны жаңбыр жауды деп ойлайды. Дала мен шабындық жуынып апады. Бидай мен шөптер де жуынады. Бұлт жылауын қойса, жаңбыр да тыйыла қалады. (55 сөз)

    Жоспар.


    1. Жаңбырдың ұйқысы.

    2. Найзағай не істеді?

    3. Жаңбырдың пайдасы қандай?





    Алғыс

    Биыл қар қалың түскен еді. Бірақ көктем шығысымен, күн тез жылынды, Қар еріп, сарқырап су аға бастады. Түс мезгілінде, сабақтан қайтқанда өткел іздеп, сай жағалап жүргеніміз.

    Балалар арнасы тарлау жерден кешіп өтті. Ең соңында кішкентай екі қыз тұрып қалды. Бойшаңдауы оп-оңай секіріп өтті де, қолын созды. Қыздар аман есен өтті. Балалар қуана-қуана үйлеріне жетті. (57 сөз)


    Кішіге қамқор болу.

Жоспар.

  1. Көктем шықты.

  2. Балалар сабақтан қайтты.

  3. Олар өткелден қалай өтті?

Жақсы мен жаман

Ә. Жылбеков

Жақсы бала құлақ сап,

Айтқанынды ұғады.

Төсегінен тұра сап,

Таза ауаға шығады.



Жақсы бала ол анық, Істемейді шалалық.

Тап-таза боп жуынып, Алады ол таранып.

Жаман бала құрысып,

Өз-өзінен тырысып.

Түске дейін жатады,

Шешесімен ұрысып.

Жоспар.


  1. Жақсы баланың ісі қандай?

  2. Жаман баланың ісі қандай?



Менің лағым




Ол - ешкінің төлі. Мен лағыма «Қаңтаркөк» деп ат қойдым. Оған жапырақ, шөп беремін. Өзі сүйкімді, әрі жақсы. Қаңтаркөк деуімнің себебі, ол қаңтардың сегізі күні туды. Лағым өте нәзік болатын. Оған шөп берсем, тіземе мініп, кольмдағы шөпті жеп қояды. Мен оны өте жақсы көремін. (44 сөз)

«Айгөлек» журналы №4, 2005ж.

Жоспар.


1. Лақтың аты — Қаңтаркөк.

  1. Қаңтаркөк деп неге атады?.

  2. Лақты күту.

Түлкі мен ешкі

Бір түлкі далада жортып келе жатып еді. Ол байқаусызда апанға түсіп кетті. Апан терең екен. Түлкі одан шыға алмады.

Су іздеген ешкі апанға келді. Апанның ішінде түлкі тұр. Ешкі түлкімен сөйлесіп, оның апанда неге тұрғанын сұрады. Түлкі апанның салқын, ішінде суы бар екенін айтты. Бұл сөзге сенген ешкі апанға секіріп түсті. Осыны күткен түлкі ешкінің үстіне секірді. Одан апанның сыртына қарғып шығып, қаша жөнелді. (65 сөз)

Жоспар.


  1. Түлкі апанға түсіп кетті.

  2. Ешкінің су іздеуі.

  3. Түлкінің айласы.

Мақтаншақ аю

Ертеде қалың тоғай ішіндегі үлкен бір үңгірде ақ төс аю тұрыпты. Ол түнімен тоғайды аралап, ап күн ысығанда ұңгірге кіріп жатады екен. Ақ аю қазандай тасты допша домалатып ойнайды екен.

Күштілігіне мақтанып, кішкене аңдарға маза бермепті.


Бір күні қасқырлар талап, түлкілер батпаққа батырып кетеді. Аю күшіне сеніп, әлсіздерге күш көрсеткеніне қатты өкінді. (53 сөз)

Жоспар.

  1. Ақ төс аюдың тірлігі.

  2. Аю күштілігіне мақтанды.

  3. Аюдың өкінуі.

Мақта

Мақта жазда гүлдейді. Күзде мақтаның қауашақтары жарылады. Одан үлпілдеген ақ мақта көрінеді. Мақтаның ашылмаған қауашағын қоза дейді. Мақтадан көп нәрсе жасалады. Одан жіп иіріледі. Жіптен мата тоқылады. Мақтаның шитінен май шығады. Мақга өте бағалы болғандықтан, оны «ақ алтын» деп те атайды. (40 сөз)

Жоспар.


  1. Мақта қандай өсімдік?

  2. Мақтаның пайдасы.

Жиренше шешен

Баяғыда Жиренше деген танымал шешен болыпты. Ол асқан ақылды, сөзге ұста, шешен адам екен. Жиреншенің шешендігіне қызығып, хан шақырып алады. Оны өз қасына ертіп жүреді екен. Бірақ Жиренше ханды жақтырмапты. Елдің сөзін сөйлепті. Ол ханның алтындаған сарайына тұрмапты.Өзінің кішкене күркесіне келіп жатады екен. (44 сөз)

Жоспар.


  1. Жиренше шешен қандай адам болған?

  2. Хан мен Жиренше.

  3. Жиренше елдің сөзін сөйледі.

Балық аулаған балалар

Күн жылы еді. Балалар езенге келе жатты. Біраз жүрген соң, катты жел тұрды. Аспанды бұлт қаптады. Сіркіреп жауын жауды. Сәлден соң жауын құйып кетті. Балалардың үсті-басы су болды. Олар ағаштардың арасына тығылды. Жауын басылды. Бұлт арасынан жарқырап күн шықты. Балалар өзенге келді, қармақ салды. Олар балық ұстады. Кешке үйге қайтты. (50 сөз)

Жоспар.

1.Балалардың өзенге келуі.


  1. Жауын жауды.

  2. Олар балық аулады.


Бөгенбай батыр

Бөгенбай батыр - Абылай заманындағы атақты колбасшы, батыр. Сол кездегі қазақ сарбаздарының үлкен ағасы болған. Бөгенбай арғын ішіндегі Қанжығалы руынан шыққан. Оны халық аңызында «Қанжығалы қарт Бөгенбай» деп атаған. Бөгенбай халық тәуелсіздігі үшін талай шайқастарға қатысты. Ол жоңғарлармен соғыста ерен ерлік көрсетті. (41 сөз)

Жоспар.


  1. Атақты батыр Бөгенбай.

  2. «Қанжығалы қарт Бөгенбай» аталуы.

  3. Оның ерен ерлігі.

Маймыл мен бұршақ

Бір маймыл екі уыс бұршақ алып келе жатты. Ол бір бұршағын жерге түсіріп алды. Оны аламын деп жерге еңкейгенде, бұршақтың біразы.түсті. Маймыл шашылған бұршақтарын теремін деп жүріп, тағы біраз бұршағынан айырылып қалды. Маймыл өзінің епсіздігін бұршақтардан көрді. Бұршақтарына ашуланды да, қолында қалғанын шашып жіберді. (46 сөз)

Жоспар.


  1. Екі уыс бұршақ.

  2. Маймылдың епсіздігі.

  3. Ол бұршактарға ашуланды.

Талғаттың ерлігі

Таңертең ұшқыштар маңызды тапсырма алды. Әскерлеріміз шабуылға шығуға дайын. Талғаттың ұшағы әуеге көтерілді. Ұшқыштардың қимылын командир жерден бақылап тұр. Ол Талғаттың жауға жасаған шабуылына өте риза болды. Ұшқыштар жаудьың бекінісін қиратты. Одан соң жердегі жаяу әскер шабуылға шықты. Жау бекінісін тастап қашты. Жауынгерлік тапсырма орындалды. (44 сөз)

Жоспар.


  1. Маңызды тапсырма.

  2. Талғаттың жасаған шабуылы.

  3. Жауынгерлік тапсырма орьндалды.

Қанаттты достар



Жайлауда






Суретті салған Саят ЖАНӘБІЛ