Научно-методический журнал Серия: Естественно-технические науки. Социальные и экономические науки. Филологические науки



Pdf көрінісі
бет14/231
Дата30.07.2023
өлшемі4,81 Mb.
#179664
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   231
Байланысты:
2-сан 2023 (1-серия)

Ilim h
á
m jámiyet. №2.2023
11
Maylardan tazalaw ushın elektroximiyalıq metodlardan, 
maysızlandırıwshı pastalardan paydalanıw múmkin. Detal-
dıń betine temir qaplama ósiriwden aldın, onıń betin hár 
qıylı may tat usaǵan zatlardan tazalawdıń zárúrligi, detal-
dıń beti temir qaplama menen qaplanıw procesinde el-
ektroliz waqtında detaldıń betine bir tegis otırıwına kesent 
etedi hám otırǵan temir qabattıń kóship ketiwine alıp keli-
wi múmkin. Sonıń ushın detaldıń betin maylardan 
tazalaǵanda10% li kaustialıq sodada 10-15 minut juwıp 
tazalaw kerek. Egerde detaldıń oyıq sızıqlarındaǵı maylar 
ketpese 10-15 minut dawamında 350 
0
C temperaturada 
uslap turıw kerek. 
Anodlıq dúzetiw detaldıń betine qattı temirdi otırǵızıw-
da eń áhmiyetli operaciyalardan biri bolıp esaplanadı, 
sebebi ol dúzetiletuǵın detal menen betine otırǵızılatuǵın 
temir menen bekkem bolıp birigiwide tiykarǵı pol oynaydı. 
Anodlıq dúzetiw polat hám shoyın detallar ushın kúkirt 
kislotası járdeminde dáslepki passiv qabat detaldıń betine 
otırǵızıladı. Detaldıń betine jaqsı birigiw ushın anodlıq 
dúzetiwde vannaǵa kúkirtli temir qosıladı.
Elektroximiyalıq (galvanikalıq) tiklew usılı Faradey 
nızamına tiykarlanǵan. Qayta tiklew kárxanalarında kóp-
shilik jaǵdayda galvanicalıq temir ósiriw usılları 
qollanıladı. Onıń ushın temirdiń qırındısı qosılǵan elektrolit 
tayarlanıladı. Bunda elektrolit duz kislotasına azuglerodlı 
polattıń qırındısı tolıq toyınǵanınsha qosılıp eritiledi. Bul 
eritpede júzege keletuın ximiyalıq reakciyanı tómendegi
formula menen kórsetiwge boladı.
Fe + 2HCl + 4H
2
O = FeCl
2
• 4H
2
O + H
2
↑; 
Elektrolit tayarlanǵanda qosılatuǵın zatlardıń muǵdarı 1 
litr elektrolitke gramlarda kórsetilgen tómendegi muǵdarda
qosıladı: 
Temir qırındısı muǵdarı - x
1
= 0,281g ,
Duz kislotası muǵdarı - x
1
= 36,7g/a , bul jerde a - 
salmaǵı boyınsha HCl duz kislotasınıń muǵdarı procent 
esabında kórsetilgen.
Galvanikalıq qatlam – elektr toki tásirinde metal du-
zlarınıń eritpesinen metallardıń ajıralıp shıǵıw qubılısına 
tiykarlanǵan. Detal tok dereginiń teris poliusine -katodǵa 
jalǵanǵanda, onıń jelingen betine metal otıradı. Tok de-
reginiń oń poliusine jalǵanǵan anod ekinshi elektrod 
sıpatında xızmet atqaradı. Eki elektrodta metal duzlarınıń 
eritpesine ornalastırıladı. (1-súwret). 
1-súwret. Elektroliz processesiniń sxemalıq kórinisi. 
+ anionlar, - kationlar, Fe + 2HCl + 4H
2
O bunda temir, 
duz kislotası hám distilliyaciyalanǵan (tazartılǵan) suw. 
Detal katod (-) plastinka, anod (+) temir. Bunda 1- tok de-
regi, 2- rubilnik (ajıratqısh), 3- ampermetr, 4- rheostat, 5 – 
voltmetr, 6 – galvanikalıq eriytuǵın metal duzı, 7 – katod 
plastinkası (tiklenetuǵın detal), 8 – anod plastinka (eri-
ytuǵın plastinka.) 
Galvanikalıq hám ximiyalıq qaplamalar detaldıń 
jelingen betin toltırıw ushın otırǵızıladı, sondayaq, olardı tat 
basıwdan saqlawda yaki pardozlawda qollanıladı. Gal-
vanikalıq qaplaw usılları detallardı qayta tiklewde - temir 
menen qaplawdada paydalanıladı. Galvanikalıq qaplamlar 
detallarǵa otırızılıwı zárúr bolǵan detaldıń suwdaǵı erit-
pesinen dúzilgen elektrolitlerde orınlanadı. Elektrolitten 
tok ótkende katod (detalǵa) metal otıradı, al anod bolsa 
eriydi. Bul usılda detal kóp qızbaydı hám jelingen detallardı 
nominal ólshemge keltirip tiklew múmkin boladı.
Xlorlı temir (FeCl
3 . 
6H
2
O

) - onsha qımbat emes mate-
rial, al elektrolitti tayarlawda onsha quramalı emes hám tez 
tayarlawǵa boadı. Temirdiń muǵdarı, xlorlı temirge 
salıstırǵanda 1,36 ese zıyat etip alınadı. Distilliyaciyalanǵan 
(tazalanǵan) suwda eritilgennen keyin elektrolitke duz 
kislotası qosıladı hám onıń muǵdarı 10-15 g/Ɩ shamasında 
bolıp ol tok járdeminde 80
0
C qa shekem qızdırıladı hám 
toktıń tıǵızlıǵı 10-15A/dm
2
. Katodtıń maydanı S
a
: S
k
= 2 : 
3 etip alınadı. Bul jaǵdayda úsh valentli temir óziniń eki 
valentli awhalın qayta tikleydi al elektrolittiń reńi ástelik 
penen ashıq – qońır reńnen ashıq – sarı reńge ótedi.
Galvanikalıq qaplaw usılları járdeminde detallardı qay-
ta tiklengennen keyin onıń sıpatı bir neshe basqıshta tekser-
iledi hám jaramlılǵı anıqlanadı. 
1.
Sırtqı kórinisi kózden ótkeriledi, dóńesligi, birgelki-
ligi, qaplanbay qalǵan jerleri tekseriledi. 
2.
Otırǵızılǵan qabattıń qalıńlıǵı mikrometr járdeminde 
qaplawdan aldın hám keyin arnawlı laboratoriyada anıq etip 
ólshenedi. 
3.
Qaplanǵan qatlamnıń qattılıǵı PMT-3M ásbabı jár-
deminde anıqlanadı. 
4.
Qaplanǵan materiyaldıń, qayta tiklenip atırǵan detal
arasındaǵı baylanıs bekkemligi tekserilip, qoyılǵan talapqa 
juwap bermese detall tazalanılıp qayta tiklewge jiberiledi.


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   231




©engime.org 2024
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет