І. Қазақ тілі грамматикасының кейбір мәселелері Қазақ тiлihiң Ғылыми куpсы жөhihеh лекциялаp



Pdf көрінісі
бет18/182
Дата21.05.2022
өлшемі1,97 Mb.
#144378
түріЛекция
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   182
Байланысты:
zhubanov k kazak tili grammatikasynyn keibir mseleleri (1)

з
болады. Сондықтан 
с-ш, ж-з
дыбыстарын 
тіс дыбыстары
деп те атаймыз.
Ауыз жолды сонорлардың физиологиясы 
J
– дыбысы таңдайдан шығады; жуысыңқы, созылады. Оны айтқанда тілдің 
жоғарғы жағы таңдайға жуысады, шығатын жері, жасалу түрі 
и
(
е
) дыбысына 
жақын, бірақ 
и
-ден гөрі 
j
-ді айтқанда тіл мен таңдай бір-біріне жуысыңқырайды 
(араб сөзі), ауа жолы (өткелі) тарылады. Сондықтан салдыр 
у
мен 
и
-ден гөрі 
артығырақ. 
J
-ді айтқанда ауа бұлтармайды: 
тура жолды сонор
деу себебіміз содан. 
J
Европада дауыссыз дыбыс ретінде таңбаланады. Оны айтқанда астыңғы иек тіпті 
төмен түседі. 
Бара жатыр
деген сөздерді «бариатр» деп сөйлейтін елдер бар. 
Бұның себебі: 
J
мен 
ж
дыбысының шығатын жері бір болғандықтан.
V
– еріннен шығады. Жасалу түрі мен созымдылығы жуысыңқы (сықылды). 
Ауа сыртқа шығарда екі ерін бір-біріне жуысады, дыбыстың шығатын орны да, 
жасалу түрі де 
у
-ға жақын; айырмасы – 
у
-дағыдан гөрі екі ерін жуысыңқырайды. 
У
мен 
V
жасалу түрі де, шығатын жері де бір болғандықтан, қатар келгенде қосылып 
кетіп, бір дауысты болады. 
Тау
V
– дауыссыз, 
таV
– дауысты. 
V
айтқанда екі 
ерінді жақындатсақ, сонор болады, жақындатпасақ дауысты болады.


L
– тіс дыбысы, оны айтқанда тілдің ұшы тістің етіне, не тістің өзіне тіреледі. 
Тілдің екі не бір жағында ауаға жол қалады, демек, жабысыңқы емес, жуысыңқы. 
Дүниеде екі 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   182




©engime.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет