Қазақ даналарының тұжырымдауынша, ақыл-парасаттылық мынадай 10 нәрседен тұрады



Дата15.03.2022
өлшемі22,5 Kb.
#135658
Байланысты:
ұлттық рух 7апта (1)
4 СРС ПЕД, СРС(12 апта) эко, kazakstan respublikasyny densaulyk saktau zhjesindegi mejrger mamandygy, 4-апта04, Основные термины, кр инвестициялык потенциалы, аякталмаган шаккева енбекакы, sswt 6 mashanov, 1592302374, 1544170476, 1 апта, Сұрақ-жауап, 11 апта, ksm-prez

Қазақ даналарының тұжырымдауынша, ақыл-парасаттылық мынадай 10 нәрседен тұрады:

Ғұлама данамыз Әл-Фараби «Қайырымды қаланың бірінші басшысы, қайырымды халықтың басшысы және жер жүзін мекендейтін елдің басшысы өз бойында туа біткен 12 қасиетті ұштастырған адам ғана бола алады деген.

1.Адамдарға кішіпейіл және нәзік сезімталдықпен қараудан;

1) Бұл адамның мүшелері мүлде мінсіз болуға тиіс, бұл мүшелерінің күші өздері атқаруға тиісті қызметті аяқтап шығу үшін мейлінше жақсы бейімделген болуы керек, сонда егер адам әлдебір мүшесінің жәрдемімен әлденедей бір іс істемек болса, ол мұны оп-оңай атқаратын болады; жаратылысынан өзіне айтылғанның бәрін жете түсінетін, айтылған сөзді сөйлеушінің ойындағысындай және істің жай-жағдайына сәйкес ұғып алатын болуы керек;

2.Өзінің ісінің бұрыс екенін біліп, соған орай әрекет жасаудан;

2) өзі түсінген, көрген, естіген және аңғарған нәрселердің бәрін жадында жақсы сақтайтын, бұлардан ешнәрсені ұмытпайтын болуы керек;

3.Халқына қызмет етіп, олардың тілек-армандарын орындаудан;

3) әйтеуір бір заттың кішкене ғана белгісін байқаған заматта сол белгінің ишаратын іліп әкетерліктей алғыр да аңғарымпаз ақыл иесі болу шарт; өткір сөз иесі және ойына түйгеннің бәрін айдан-анық айтып бере алатын тілмар болу шарт; өнер-білімге құштар болу, оқып-үйренуден шаршап-шалдықпай, осыған жұмсалатын еңбектен қиналып азаптанбай, бұған оңай жететін болу керек

4.Өз сырларын басқаға білдіру-білдірмеуді білу;



 4) тағамға, ішімдік ішуге, сыр-сұхбат құруға келгенде қанағатшыл болу керек, жаратылысынан сауыққұмарлықтан аулақ болып, бұдан алатын ләззатқа жирене қарауы шарт;

5.Өзінің және басқалардың сырын сақтаудан;

 5) шындық пен шыншыл адамдарды сүйіп, өтірік-жалған мен суайттарды жек көру керек; 

6. Әр жағдайда сақ бола білуден;

6) жаны асқақ және ар намысын ардақтайтын болуы шарт; жаны жаратылысынан пасық істердің бәрінен жоғары болып жаратылысынан игі істерге ынтазар болуы тиіс;

7. Тілге ие болып, артық сөйлемеуден;

 7) жаман атауға, жалған дүниенің басқа да белгілеріне жирене қарау керек;

8. Мәжілістерде тыныш, үндемей отырудан, әдеп сақтап, білмейтін нәрсені айтпаудан және өкіндіретін сөздердің тілге ілігуінен сақтанудан;

8) жаратылысынан әділеттілік пен әділеттілерді сүйіп әділетсіздік пен озбырлықты және осылардың иелерін жек көру керек;

9. Қатеңді бірден мойындап, кешірім сұраудан;

9) жақындарына да, жат адамдарға да әділ болып жұртты әділеттілікке баулып, әділетсіздіктен зардап шеккендердің залалын өтеп, жұрттың бәріне де өз білгенінше жақсылық пен ізгілік көрсетіп отыруы қажет;

10. Біреудің ісіне, өзі сұрамаса, араласпаудан, құлаққа жағымсыз сөзді айтпаудан:

10) әділ болу керек, бірақ қыңыр болмау керек;




11) әдептілік; 




 12) өзі қажет деп тапқан істі жүзеге асырғанда шешімпаздық көрсетіп, бұл ретте қорқыныш пен жасқану дегенді білмейтін батыл, ержүрек болуы керек…» - дейді.


Этникалық ой-толғамдарды қалыптастыру тарихындағы ғұламалар идеялары


XI-XII ғасырлардағы ғұламалар

Еңбектері

Еңбектерінің жарық көрген жылы

Жүсіп Баласағұн

Құтты білік

Хижра есебімен 462 жылы

Ахмет Йүгінеки

Ақиқат сыйы

1480 жылы

Махмуд Қашқари

Диуани-лұғат-ат-түрік

1804 жылы

Ахмет Йассауи

Диуани хикмет

1093 жылы


Достарыңызбен бөлісу:




©engime.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет