§34 Мәдени өсімдіктердің шыққан орталықтары



Дата09.08.2017
өлшемі17,65 Kb.

§34 Мәдени өсімдіктердің шыққан орталықтары

  • ІІ. Үй тапсырмасын сұрау ІІ.1."Білім минуты“
  • 1.Мәдени дақылдардың қандай түрлерін білесіндер?
  • 2.Мәдени дақылдар қандай бағытта өсіріледі?
  • 3.«Картоп-екінші нан»деп неге аталған?
  •   4. Көкөністік дақылдардың қандай манызы бар?
  • 5.Түйнек деген не?
  • Мәдени дақылдар
  • Мәдени дақылдарға жататын өсімдіктер
  • ІІ.2. Кесте толтыру:
  • Мәдени дақылдар
  • Мәдени дақылдарға жататын өсімдіктер
  • Көкөністік
  • Орамжапырақ, сәбіз, қызанақ, қияр, пияз, зәйтүн, картоп, т.б.
  • Жеміс-жидек дақылдары
  • Алма, алмұрт, қара өрік, шие, құлпынай, жүзім, алхоры, т.б.
  • Май алынатын өсімдіктер немесе техникалық дақылдар
  • Күнбағыс, соя, қыша, рапс, зәйтүн, т.б.
  • Даражарнақтылар немесе астық тұқымдастар
  • Бидай, сұлы, арпа, күріш, жүгері, тары, қарабидай т.б.
  • ІІ.2. Кесте толтыру:
  • 1. Ең тез өсетін өсімдік?
  • (Бамбук)
  • 2. Өсімдіктің қай мүшесі жасыл асхана деп аталады?
  • (Жапырақ)
  • 3. Саңырауқұлақты зерттейтін ғылым?
  • (Микология)
  • 4. Адам қолымен өсірілетін өсімдіктер?
  • (Мәдени)
  • 5. Өсімдіктін жер асты мүшесі?
  • (Тамыр)
  • ІІІ. Жан—жақты білімдерін тексеру
  • Лездемелік сұрақтар:
  • 6. Ең ірі жеміс?
  • (Асқабақ)
  • 7. Органикалық тыңайтқыштарды атаңыз?
  • (Көң, құс саңғырығы)
  • 8. Суықтан да биіктен де қорықпай таудың ұшар басында өсетін қай өсімдік?
  • (Еңлікгүл)
  • 9. Дүниеде ең бик ағаш?
  • (Эвкалипт) 
  • 10. Бриология қандай ғылым?
  • (мүктер)
  • ІІІ. Жан—жақты білімдерін тексеру
  • Лездемелік сұрақтар:
  • ІV.Жаңа сабаққа дайындық:
  • Мәдени өсімдіктердің жабайы өсімдіктерден айырмашылығы неде?
  • Қандай мәдени өсімдіктерді білесіңдер?

§34 Мәдени өсімдіктердің шыққан орталықтары

  • Мәдени өсімдіктер - астық, көкөніс, жеміс - жидек, мата тоқуға қажетті шикізат.
  • Өсімдіктерді қолда өсіру әдісін меңгере алмағандықтан, табиғаттың бергенін ғана місе тұтты. Сондықтан бұл кезең жинаушы кезең деп аталды.
  • Адам сұрыптау жолымен қолдан шығарған бір тұр дарақтарының жиынтығы іріктеме деп аталады.
  • Өсімдіктердің жаңа іріктемелерін, жануарлардың жаңа қолтұқымдарын шығарумен шұғылданатын ғылым - селекция деп аталады (латынша «селекция» - іріктеу, сұрыптау).
  • Мәдени өсімдіктердің сан алуандығы және шығу орталығын орыс ғалымы Н. И. Вавилов зерттеді. Ол бес континентті айналып шығып, дүние жүзінің 52 елдерінде болды. Н. И. Вавилов өсімдіктердің 400 - ге жуық түрінің Оңтүстік Азияда, 200 - ге жуық түрінің Оңтүстік Америкада мәденилендірілгенін дәлелдеді.
  • Мәдени өсімдіктердің шығу орталықтары
  • Оңтүстік-азиялық тропиктік
  • Жерорта теңіздік
  • Орталық Америкалық
  • Абиссиндік
  • Андылық (Оңт.Америкалық)
  • Шығыс -азиялық
  • Мәдени өсімдіктердің шығу орталықтары:
  • Мәдени өсімдіктердің шығу орталықтары:
  • 1. Оңтүстіказиялық тропиктік орталық. Бұл – күріштің, қант қамысының, көптеген жеміс және көкөністік дақылдар отаны. Бұған тропиктік Үндістан, Үндіқытай, Оңтүстік-Шығыс Азияның аралдары жатады.
  • Мәдени өсімдіктердің шығу орталықтары:
  • 2. Шығысазиялық орталық. Бұл – сояның, тарының бірнеше түрінің, көптеген жемістік және көкөністік дақылдардың отаны. Бұған Орталық және Шығыс Қытай, Жапония, Тайван аралдары, Корея жатады.
  • Мәдени өсімдіктердің шығу орталықтары:
  • 3. Оңтүстік-батысазиялық орталық. Бұл – бидай, қарабидайдың бірнеше түрлерінің, көптеген дәнді дақылдар, бұршақ, жүзімнің отаны. Бұған кіші Азия, Орта Азия, Иран, Ауғанстан, Солтүстік-батыс Үндістан жатады.
  • Мәдени өсімдіктердің шығу орталықтары:
  • 4. Жерортатеңіздік орталық. Бұл орталық мәдени өсімдіктер түрінің бірнеше түрі кездеседі. Атап айтқанда: зәйтүн, көптеген малазықтық өсімдіктер (жоңышқа, біргүлді жасымыөқ), орамжапырақ өскен.
  • Мәдени өсімдіктердің шығу орталықтары:
  • 5. Абиссиналық орталық. Бұл – дәндік құмай, бананның бір түрінің, майлы ноқат өсімдігі, бидай мен арпаның бірқатар ерекше түрлерінің отаны. Бұған Африка материгінің шағын ауданы жатады.
  • Мәдени өсімдіктердің шығу орталықтары:
  • 6. Орталық америкалық орталық. Бұл – жүгері, ұзын талшықты мақта, какао, асқабақ, үрмебұршақ, - 900-ге жуық мәдени өсімдіктердің отаны. Бұған Оңтүстік Мексика жатады.
  • Мәдени өсімдіктердің шығу орталықтары:
  • 7. Андылық (Оңтүстік Америкалық) орталық. Бұл – көптеген түйнекті өсімдіктердің, соның ішінде картоптың, дәрілік өсімдіктердің отаны. Бұған Анд тау жотасы атырабының бөлігі жатады.
  • Қазақстанда қант қызылшашы мен кендірді биологиялық сұрыптау жағынан ғылыми тұрғыда сипаттаған алғашқы ғалым - Кәрім Мыңбаев. Қазақстанды астықты өңірге айналдыру, Бетпақдаланы мал шаруашылығы үшін пайдалану, сондай - ақ Орталық және Оңтүстік Қазақстан аймақтарын суландыру, құмкөшкінін тежеу мақсатында жаңа жерлерге сексеуіл отырғызу жобалары халық игілігіне айналды.
  • Зерттеу жұмыстары:
  • Саяқбай Аида - “Күнбағыс өсімдігінің биологиялық ерекшеліктері мен пайдасы”
  • Атабек Бақыт – “Алоэ өсімдігінің ерекшеліктері және емдік қасиеттері”
  • 1. «Алтын қақпа» ойыны Әр қақпаның өз сұрақтары болады. Сұрақтарға жауап беріп, қақпаны ашу керек.
  • Тас қақпа сұрағы:
  • Іріктеме деген не?
  • Күміс қақпа сұрағы:
  • Селекция қандай ғылым?
  • Алтын қақпа сұрағы:
  • Кәрім Мыңбаев Қазақстан үшін қандай еңбек жасады?
  • VІ. Сабақты бекіту
  • 2. Сәйкестендіру тесті
  • Мәдени орталықтар
  • Өсімдік атаулары
  • 1.Оңтүстік Азия 2.Шығыс Азия 3.Оңтүстік-Батыс Азия 4.Жерорта теңізі 5.Абиссиналық орталық 6.Орталық Америка 7.Андылық
  • (Оңтүстік Америка)
  • А.Картоп Ә.Мақта Б.Банан В.Зәйтүн ағашы Г.Бидай Ғ.Қара бидай Д.Соя,тары Е.Күріш Ж.Қант қамысы З.Үрмебұршақ И.Асқабақ
  • ____
  • ____
  • ____
  • ____
  • ____
  • ____
  • ____
  • Дұрыс жауап
  • 1. Е,Ә 2. Д 3. Г,Ғ 4. В 5. Б 6. И,З 7. А,Е

Тест

  • 1)    Дүние жүзіндегі мәдени өсімдіктердің шығу тегін зерттеп, мәдени орталықтарын ашқан ғалым
  • А) И.Мичурин          Ә) В.Ковалевский     Б) Г.Карпеченко В) Н.Вавилов
  • 2) Қайсысы мәдени өсімдік
  • А) Жуа       ә) Жусан         б) Ебелек в) Тары 
  • 3) Сұрыптау жолымен қолдан шығарған бір түр дараларының жиынтығы
  • А) Іріктеме          ә) Жинаушы кезең       б) Қолтұқым       в) селекция
  • 4) Қазақстанда өсімдіктер генетикасы мен селекциясын зерттеуді өркендетуші
  • А) С.Я.Шабаев   ә) А.Б.Бұқтыбаева     б)И.Г.Цыганков       в) К.Мыңбаев
  • 5) Жануарлардың қолдан шығарған түрі қалай атаады?
  • А) Іріктеме          ә) Қолтұқым       б) Селекция         В) Жинаушы кезең
  • 6) Вавилов еңбегінде неше орталықты ажыратты
  • А) Алты     ә)  Сегіз      б) Жеті       в) Тоғыз
  • 7) Картоптың отаны
  • А) Оңтүстік Америка   ә) Солтүстік Америка  б) Азия      в) Иран
  • Адам меңгермейтін білім бар ма?
  • Жойқын істі тындырар күшің барда.
  • Оқы, үйрен, жас ұрпақ бәрін меңгер,
  • Алға қойған мақсатың, ісің барда!
  • VІІІ. Үйге тапсырма:
  • Мәдени өсімдіктердің
  • шыққан орталықтары
  • Оқушы білімін бағалау

Каталог: uploads -> doc -> 00d9
doc -> Ана тілі №2. Тақырыбы: Кел, балалар, оқылық Мақсаты
doc -> Сабақ жоспары «Сәулет және дизайн» кафедрасының арнаулы пән оқытушысы, ҚР «Еуразиялық Дизайнерлер Одағының» мүшесі: Досжанова Галия Есенгелдиевна Пәні: Сурет және сұңғат өнері
doc -> Сабақ Сабақтың тақырыбы : Кіріспе Сабақтың мақсаты : «Алаштану» курсының мектеп бағдарламасында алатын орны, Алаш қозғалысы мен Алашорда үкіметі тарихының тарихнамасы мен дерекнамасына қысқаша шолу
doc -> Тәрбие сағаттың тақырыбы: Желтоқсан жаңғырығы
doc -> Сабақтың тақырыбы : Әбунасыр Әл- фараби Сабақтың мақсаты
doc -> Сабақ жоспары Тақырыбы: Үкілі Ыбырай Мектеп:№21ом мерзімі
00d9 -> А дәстүрлі үйірме, факультативтік курстар, экскурсия, олимпиада в факультативтік курстар, экскурсия, олимпиада, практикалық жұмыстар
00d9 -> Әлімжан Нұржанат Ниязханқызы Оңтүстік Қазақстан облысы Ордабасы ауданы, Ынталы елді мекені
00d9 -> Кіріктірілген сабақ 8 сынып үшін
00d9 -> Сабақтың тақырыбы: Менің досым. Сабақ мақсаты: Тақырып бойынша алған білімдерін бақылау


Достарыңызбен бөлісу:


©engime.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет