6М 011700- «Қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы» Магистранттарға арналған



бет5/5
Дата04.11.2016
өлшемі1,08 Mb.
1   2   3   4   5

Сабақтың мақсаты:Драмалық шығармаларды оқыту жолдарын меңгерту.

Драмалық шығарманы түсіндіргенде олардың денгейліктерін арыттыру ойын - сауық қойатын жерлердің сахнасында орындап көрсетуге шығарма екенін, текст диолог пен монологқа құрылатын кеиіпкерлер шығарманың басына тізіліп, олардың аты – жөні, жынысы кәсіби қызметі мамандығы жыл мөлшері, жақын серігі досы көрсетіледі.

Ұстаз болу, шәкірт тәрбиелеу – екінің біріне бұйыра бермейтін қасиет. Табиғатынан педагог боп жаратылған, айналасына білім мен біліктіліктің, өрлік пен табандылықтың шуағын таратып, бүкіл саналы өмірін ұрпақ тәрбиесіне арнап келе жатқан Қазақстанның еңбек сіңірген мұғалімі, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Бітібаева Қанипа Омарғалиқызы – қазақ мектептерінде әдебиетті оқытудың өрісі кең, өзгеше жүйесін қалыптастырып жүрген шын мағынасындағы ұстаз, санаулы тұлғаларымыздың бірі.

Есімі еліміздің мектептері мен педагогтары арасында кеңінен танылған осы бір дарынды жанның ұлт әдебиетін насихаттаудағы орасан еңбегін әріптестері жақсы біледі. Парасатты педагогтың қазақ әдебиетін терең, жан-жақты тануға, оны оқыту мәселелерін өрістетуге арналған еңбектері мен жаңашыл көзқарастары әркез зиялы қауымды сүйсін­діріп келеді. Елінің бай тарихы мен бүгінгі жеткен рухани же­тістіктерін терең сабақтастықта қарастыра отырып, ол ұлт тәрбиесін көркемсөзді тану­дан, көркемсөзге деген қас­терлі сезімді ұрпақ бойына қалыптастырудан іздейді. Сон­дықтан біз педагог Бітібаева­ның әдебиетті оқытудың бүгінгі таңдағы көп салалы бағдарламасының әдістеме ілімінде алар орны айырықша екенін бөліп айтқымыз келеді. Түптеп келгенде, Қ.Бітібаева­ның авторлық бағдарламалары аталмыш ілімнің республика аумағында теориялық тұрғыдан жан-жақты дамуына игі ықпал еткені анық.

Ұстаздық қызметімен қоса, қазақ әде­биетін оқыту әдістемесін жетілдіруде өз үле­сін қосып келе жатқан Қанипа Омар­ға­лиқызы — 70-тен аса мақала мен 23 кітаптың және оқулықтардың авторы. Ұстаздың әсіресе әдебиетімізді тереңдетіп оқыту бағытындағы ізденістері мен зерттеу жұмыстары жыл өткен сайын көпшілік сұранысына ие болып келеді.

Оның «Қазақ әдебиетін оқыту әдіс­темесі мен технологиясы» атты оқулығы негізінен жоғары оқу орнына арналған. Белгілі ғалымдар Ә.Қоңыратбаев пен Қ.Көшімбаевтың «Әдебиетті оқыту әдіс­темесі» атты оқулықтарынан кейін араға 30 жылдан астам уақыт салып барып жа­рық көрген бұл оқулықты бүгінде рес­пуб­ликаның барлық оқу орындары, ұстаздары пайдаланып келеді. Білім және ғылым министрлігінің қолдауымен екінші рет қайта басылуындағы басты себебі де оның ұстаздардың сұраныстарына жауап бе­руін­де, маңыздылығында деп ойлаймыз. Бұл еңбекті қазіргі кезеңдегі әдебиетті мек­тепте оқытудың негізгі оқулықтарының бірі деп батыл түрде айтуға болады. Енді осы оқулықтың өзектілігі мен маңызы неде деген сұрақтарға жауап іздер болсақ, тө­мендегідей тұжырымдарға келуге болады.



Біріншіден, бұрынғы оқулықтарда әдебиет жанрларын оқыту жалпылама қарастырылса, ұстаз Қ.Бітібаева лириканы оқыту, эпикалық шығармаларды оқыту, драмалық шығармаларды оқыту деп жеке-дара бөле отырып, оқытудың инновация­лық технологиясын ұсынады.

Лириканың түр-түрін оқытуда тео­рия­мен қоса, практикалық, танымдық мә­селелерге ерекше назар аударылып, оқу­шы, студент ой-өрісін кеңейтетін тәжірибелік жұмыстар қатар беріліп отырады. Оны оқулықтың 5-ші тарауынан көруге болады. Абай, Мұқағали лирика­ларын меңгерудің жолдары, тақырыпқа қатысты сабақ өткізудің технологиялық картасы, конструкторлық жобалау технологиясы, поэтикалық талдаулардың үлгілері, шығармашылық жұмыстардың жүйесі, т.б. амал-тәсілдер — осы айтқаны­мыздың дәлелі. Мысалы, жыраулар поэзиясына 40 түрлі тапсырма түрлерінің берілуі оқулық сапасын арттырумен қатар, оқушының шығармашылық ізденісіне жол ашады. Бұл еңбектің ұстаздар, студенттер қауымына тигізер айырықша көмегін байқатып, сабақ түрлері мен типтерінің молдығын дәйектей түседі.



Екіншіден, эпикалық жанрды оқытуда да автор жалпылама теориямен шектел­мей, оның түр-түрін қалай оқытуға бола­ты­нын талдап, жіктеп, таратып айтады. Мысалы, эпикалық жанрды меңгертуге қа­тыс­ты әңгіме, хикаят, роман жанрларын оқы­тудың ғылыми-теориялық негізі, оның тәжірибедегі көрінісі, сабақ үлгілері де қоса ұсынылады. Сонымен қатар, мұғалімдерге ерекше қиындық туғызатын «Абай жолы» эпопеясын оқыту технологиясы мен әдістемесі де жан-жақты сөз болады. Батырлар жырын оқыту, публицистикалық шығармаларды, эпистолярлық жанрдағы дүниелерді, соның ішінде әралуан хаттарды қалай оқыту керектігі тиімді әдістемелік үлгілермен беріледі.

Үшіншіден, әдебиет пен қазақ тілін оқы­тудың күретамыры – тіл дамыту жұмыстары екенін ұстаз ерекше атап өтеді. Оқулықта тіл дамыту жан-жақты қарастырылып, оның инновациялық жолдары нақты ұсынылады.

Төртіншіден, қазіргі кезеңдегі сабаққа қойылатын талаптар (технологиялық үлгідегі сабақ жоспарлары), оқытуды технология­лан­дыру мәселелері аталмыш оқулықтың маңы­зын арттыра түседі. Оқулық бүгінгі білім беру мақсаты мен міндеттерін ескере отырып, жаңаша идеямен, соны леппен жазылған. Әсіресе, дамыта оқыту технологиясына сүйе­не отырып, оқушыларды ғылыми еңбекке баулу мәселелері, дарынды балалардың қабілетін жетілдіру үрдістерін де осы оқулықтан молынан табуға болады.

Қанипа Омарғалиқызының бұл оқулы­ғы­ның ұстаздар қауымынан, студенттер мен оқы­тушылар тарапынан кең қолдау табуы­ның басты себебі де оқулықтың практикалық мәні мен сұранысында дер едік. Мектеп оқулығының құндылығы оқушыға нанымды мысалдармен өріліп, әрі қонымды, әрі түсі­нікті жазылуында болса керек. Кітапта көр­кем мәтінді талдау әдісі эпикалық, лири­ка­лық, драмалық туындылардың мәтінін талдау жолымен, өз жаңашылдығымен дараланады.

Бүгінгі оқыту жүйесіндегі баға параметрі де өзгерді. «Баға қайдан туындауы керек?» деген сұрақтар да әлі өз жауабын таба алмай келеді. Оқулықта осы мәселенің де тиімді жолдары айқын көрсетілген.

Ұстаздың Абай туындыларын оқытуға негіз­делген екі кітабы, М.Әуезов шығарма­ларын оқытуға бағытталған үш кітабы іргелі еңбектер қатарын молайтып, байытып тұрғаны даусыз.

Әдіскердің Абай шығармаларын тақы­рып-тақырыпқа жіктей бермей, ақын шығар­машылығын тұтастай ең негізгі арналы, ағысты проблемаларына сүйене отырып, біртұтас оқыту туралы идеясы айырықша назар аударуды қажет етеді. Абай өзі жазып кеткендей: «Алланы сүю, Алла махаббатпен жаратқан Адамды сүю, Хақ жолы деп әділетті сүю» оны оқытудың алтын діңгегі болуы керек», – деп жазады ұстаз, «Ақынның қай туын­дысында болмасын, оның алтын арқауы болып Адам тұрады, Адамға деген махаббат тұрады. Ұлы ақын нағыз Адам — Толық Адам қандай болуы керек? деген сұраққа жауап іздейді». Бұл пікір шын мәнінде ақын шы­ғар­машылығын ғана емес, жалпы адамзат жанын түсінуге, адами қасиеттерді меңгеруге жетелейді.

Еңбек тоғыз бөлімнен тұрады. Кіріспеде ұстаз Абай шығармашылығын оқытудың өзекті мәселелерін алдыға тарта отырып, ары қарай оны бесінші, сегізінші сыныптарда қалай оқытуға болады деген сұрақтарға жауап іздейді, меңгерудің тиімді технологиясын ұсынады, сабақ түрлерін береді. Одан әрі 9-10 сыныптардағы Абай шығармашылығын оқытудың жүйелі бағдарламасын беріп, оның әдістемесін: сабақ түрлерін, оқу-тәрбиенің комплекстік жоспарын, оқушылардың білім-білік дағдыларына қойылатын талаптарды, Абайтану ғылымын сабақта қалай терең­де­ту­ге болатындығын жан-жақты талдап көрсетеді.

Тәжірибемізден түспей, жауыр еткен жаттандылық, таптаурын болған сұрақ-жауап, репродуктивтік әдістер ұстаз тәжіри­бесінде, еңбегінде кездеспейді. Ол оқушының білім деңгейін шығармашылық деңгейге көтеру жолдарын ұсынады. Көзбе-көз әңгіме, ойлы сұхбат, пікір еркіндігі, білімді оқу­шы­ның өз еңбегімен алуына жағдай жасау, оқу жүйесін тереңдете беру, оны игертудің тиімді жолдарын іздеу — ұстаздың басты ұстанымы. Әдіскер ұстаздың әдебиетті оқыту ұстанымы ой салу, ойлау, ойланту, бір шешімге келу пәлсапасынан тұрады. Ой салу — ұстаз тарапынан, ойлану — шәкірт тарапынан, ойланту – (ойлауы жетіспей жатқан оқушыға түрткі жасап, ойлантуға алып келу) ұстаз тарапынан, бір шешімге келу – оқушы тарапынан алма-кезек өріліп отырады.

Бұл технологияда әдеби айтыс, пікірлесу, диологиялық әңгіме, проблема шешу, іздену сияқты өнімді әдіс-тәсілдерге бару – басты шарт. Ұстаздың жаңа сабақ түсіндіру технологиясы сұрақ-жауап, пікірлесу, сұхбат әдістерімен қатар оқушылардың өз бетімен ізденуіне, зерттеу жұмысына негізделеді. Жобалау, модель жасау, оқушыларды өз беттерімен жаңа өнім жасауға бағыттау – ұстаз технологиясының ең негізгі алтын діңгегі. Оның барлығында оқушы жеке тұлға, дара субъект ретінде қабылданады. Еңбекте Абай­дың 100-ге тарта өлеңдеріне талдау жа­са­лады. Бұл талдаулар болашақ бағдар­ла­ма­ларға пайдалы материал екендігінде сөз жоқ.


Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1.Қазақ тілі мен әдебиет журналы, №9 2010ж.

2.Көшімбаев. Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі.

3.Бітібаева. Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі.



13-дәріс. Лирикалық шығармаларды оқыту.

Сабақтың жоспары:

1.Оқылған лирикалық туындыларға олардың көркемдік поетикалық тіл ерекшеліктерін пайымдай отырып, талдау жұмыстарын жүргізу.

2.Лирикалық шығармаларды оқытуда талда у жұмыстарын жүргізу.

3.СТО оқыту технологиясымен оқыту.



Сабақтың мақсаты:Лирикалық шығармаларды оқыту жолдарын меңгерту.

Лирика – дара ойдың нәтижесі, ондағы ой шексіз кең. Лирика ақын жүрегінің тереңінен шыққан сезім ой-көрініс екенін аңғарту лириканың табиғаты, сипаты, түрлері жайында айтылған төмендегідей пікірлердің мән-мағынасын ашу. «Поэзия – өнердің асыл тегі, өмірдің әрі мен нәрі, қайнап қорытқан жамбысы», - (В. Белинский)

«Лирика – поэзияның жаны лирика мылқау түйсікке тіл бітіріп, образ жасайды», (Ә.Тәжібаев) «Лирика – өмір құбылысына ақынның көзқарасы, түсінуі, сезімі, күйініші, сүйініші, онда адам өмірінің асқақтығы да , кейде қоңыр күйі де көрінеді»(Қ.Жұмалиев) «Лирика – нұрлы ой, ішкі сырлы дүние жанры, Лирикадағы бас қаһарман ақынның өзі . Лириканың күші әсерлілігінде» - (З. Қабдолов) «Поэзияда қорытындылау, жинақтау мен даралау, ортақ сипаттар ұштасып, ұласып жатады. Осы екі жағы тұтасып, бірігіп келгенде ғана көркем бейне туып, өмірдің көркем суреті жасалады» (З.Ахметов)

Поэзия!

Менімен егіз бе едің?

Мен сені, сезесің бе неге іздедім?

Алауыртқан таңдардан сені іздедім,

Қарауытқан таулардан сені іздедім.

(М.Мақатаев)

Лирикалық шығармаларда эмоция, сезім басым болады. Лирика – дара ойдың жемісі, ол шабытты жыр. Оқырманның жан дүниесіне әсер ете алмаған өлең нағыз өнер бола алмайтынын оқушылардың түсінуі үшін оқытушы тарапынан жуйелі түрде жүргізілетін әр түрлі іс-әрекеттер қажет. Лирикадағы ерекше компоненттердің бірі саналатын сөз сырын оқушыларға жеткізуде оған эстетикалық талдау барысындағы әр түрлі дайындық жаттығулары керек. Оқушы назарын ақын өлеңіндегі эмоциялық және логикалық бірлікті тануға, шығарманың бөлімі мен бөліктерін байланыстыра қарап, ақынның айтар ойын, мазмұн мен форма бірлігін анықтауға аударып отыру керек.

Сондай-ақ шығарманың әсем сазы, ақынның сөз қолданысы оқушыны ой құшағына бөлейтіндей, мәнерлеп оқу, проблемалы оқу, т.б. арқылы бар ынта-ықыласын туындыға аудару барысында арнайы әдеби тапсырмаларды орындатқан дұрыс.

Адам сезіміне жүрек дірілі – лупілінің суретін салу тек лириканың ғана қолынан келеді. Лирикалық туындыны ұлы сыншы В.Белминсукии музыкаға балайды әннің әсем сазы тек музыкалық аспапта ойналғанда ғана немесе керемет әнші шеберлікпен төгілте орындағанда ғана адамның бүкіл жан дүниесіне әсер етеді.

Мұнда лириканың барлық ырғақ сазы, барлық тынысы, әуені тоғыса келіп, естілуі қажет. Сонда ғана берер әсері мол болмақ. Лириканы түсініп оқытудың негізі біріншіден, ақыннң сөз сырына үңілу, айтар ойын түсіну, өзіндік тұжырым жасап, ой құшағына бөлену, туындыға оқушының қызығушылығын ынта ықыласын туғызуда болып табылады.

Лириканы талдап, танып білуде оқытушы көптеген әдіс тәсілдерді пайдаланады. Ең бастысы оқушының өзіндік әс- әрекетіне , ой пікір еркіндігіне жол берген дұрыс. Лириканың басты бір ерекшелігі- ондағы көркемдік және суреттеу құралдарының көп кездесетіні, оқушы олардың қалай қолданылып тұрғанына ерекше көңіл бөлуі керек.

Оқушы лириканы қабылдауға әзір болуы үшін мәтінмен жүргізілетін жұмыс түрлерінің маңызы зор. Өлең құрылысы туралы теориялық ұғымдар оқушылардың жас ерекшеліне байланысты беріледі, түсініксіз сөздер мен ұғымдар, мәтінге жоспар жасау т. б. Мұғалімнің түсінік сөзі, оқушы мен оқытушы арасындағы сұрақ – жауап түрінде келуі мүмкін.



Лирика даралығы дегеніміз жалпылық, жинақтаушылық мәнге йе ақын сезімінің жалыны, ой тереңдігі, қоғамдық талапқа, сұранысқа жауап беруі, - деген Ә.Тәжібаев сөздерінде үлкен мән жатыр.

Демек шынайы көркем лирика- дамгершілік биік мұраттарға тәрбиелеуші, адамзаттың эстетикалық арманың асқар шыңы. Ол оқушылардың қызығушылығын арттырып, ойлау жүйесін дамытады, осы бағытта ол психологиямен, дидактикамен сабақтасып оқыту, тәрбиелеу мәселелеріне һз үлесін қосады.

Лирикалық шығармаларды оқытуда оқушылардың шығармашылық жұмыстарына да ерекше көңіл бөлу керек. Озық технология үлгілерін қолдану СТО технологиясы оқушылардың қабілеттеріне қарай өлең жаздыру, сурет салдыру, шағын шығарма, эссе жазғызу.

Бес жолды өлең.

Жаңа тақырыпты қорытындылауға қолданылады.

А) Зат есім (кім?)

Б) Сын есім ( қандай?)

Б) Етістік (не істеді?)

В) Сезіну

С) Синоним

5) Веннн диаграммасы.

Тақырыпты екі кейіпкердің 3 түрлі қасиетін бөліп көрсету және ортақ жақтарын табу.

6)Болжау стратегиясы.

Бұл оқушының қабілетін жетілдіру үшін қолданылатын тәсіл. Еркін шығарма жазу немесе ойын жалғастыру.



7)Еркін жазу стратегиясы.

Тақырып төңірегінде өз ойын жазбаша жеткізеді. (шығарма, эссе)



8)Топтастыру стратегиясы.

Бұл стратегия нәтижесі сабақты бекіткенде, жеке тұлғаға сипаттама бергенде оқушылардың жан – жақты ізденімпаздығын танытады.

Топтастыру –оқушылардың еркін ойлауға және тақырыпты ашық талдауға бағытталған стратегия, жаңа идеяларды жинақтап бір – бірімен сабақтастыру үшін қажетті құрылым. Топтастыру қызықтыруды ояту үшін қолданылады. Әр топ белгілі уақыт ішінде берілген тапсырманы топтап жазады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:


    1. Т.Қ.Жұмажанова «Әдебиетті оқыту әдістемесі»

    2. Қ.Бітібаева «Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі»

    3. А. Көшімбаев «Қазақ әдебиетін оқыту методикасы»

    4. Т.Ақшолақов «Қазақ әдебиетін оқыту методикасы»



14-дәріс. Жазушылардың өмірі және шығармашылығын оқыту.

Сабақтың жоспары:

1.Сабақ барысында ақын жазушылардың шығармашылығын талдау.

2.Танымдық ой-пікірлерді қолдану.

Сабақтың мақсаты: Педагогикалық әр-түрлі әдіс-тәсілдерді қолдана отырып,ақын-жазушылардың өмірі мен шығармашылығын оқыту.

Оқушыларға көркем шығарманы оқытқанда олардың қабылдау, сезіну қабілеттерімен бірге көркем тексті ғылыми негізде талдай білуге үйретіледі. Бұның өзі жазушы не ақынның эстетикалық және тарихи көзқарасымен, дүниетанымымен, ол өмір сүрген дәуірмен, өзіндік ерекшелігімен тығыз байланысты.

Тарих адамға әр қырынан әсер қалдыратын болса, соған орай әр жазушының әсемдік әлемін қабылдауы да, сезінуі де әр түрлі болады. Демек, табиғат сұлулығын, адамның сезім тереңдігін, әсемдігін әр жазушы шығармаларында өзіндік ерекшелігімен танытады. Олай болса, белгілі бір шығарманы өтерде жазушының өмірбаянынан мәлімет берудің мәні зор. Айталық, 5-класта Абайдың “Күз” өлеңі мен Ә. Сәрсекбаевтың “Алтын күз” өлеңдері тақырып, жанр жағынан ұқсағанымен, олардың өмір сүрген дәуірі әр басқа болғандықтан, дүниеге көзқарастары да түрліше. Ендеше, “Күз” суретін сезінуі де, осы күз арқылы айтайын деген ой-сезімі мен көңіл күйлері де басқаша. 7-класта М. Өтемісов, Ы. Алтынсарин, А. Құнанбаев, С. Торайғыров, Ж. Жабаев, С. Сейуллин, Б. Майлин, І. Жансүгіров, М. Әуезов, С. Мұқанов, Ғ. Мүсірепов, Ә. Тәжібаев, Қ. Бекқожин, А. Байтұрсынов, Ж. Аймауытов, М. Жұмабаев, Б. Бұлқышев, т.б. шығармалары оқылады.

Шығарманың идеялық мазмұнын ғылыми тұрғыда талдап ашуда жазушының эстетикалық талғамын, дүниетанымын, дүниеге көзқарасын танып білудің үлкен мәні бар дедік. Ал ол ақын-жазушылардың өмірінен мәлімет беру арқылы жүзеге асады. Соған орай орта кластардың өзінде оқылатын шығармалардың идеялық, композициялық,и жанрлық негіздеріне қарай жазушы өмірінің белгілі бір кезеңіне (қоғамдық көзқарасы, дүниетанымы т.б.) оқушылардың назары аударыла, ерекше мән беріле оқытылады. 1993 жылы 7-класқа арналған оқулық-хрестоматияның өңделіп, толықтырылған басылымында М. Өтемісов жайында Қ. Жұмалиевтің “Махамбет Өтемісов” деген еңбегінен берілген шағын мәліметтің өзі ақын өлеңдерінің шығу тарихын түсуге көмектеседі.

Мұғалімнің сөзі неғұрлым жазушының ой-өрісін, көзқарасы мен өзіндік ерекшелігін танытатындай дәрежеде болса, бұл оқушыларды ойландырады, ізгі әсер қалдырады.

Жазушының өмірбаянын оқытудың түрлі тәсілдері бар. Мұғалім жазушының өмірін әсерлі етіп баяндағаны жөн. Оның замандастарының жазушы жайында айтқан пікірлерінен үзінділер келтіріп, жазушының өзінің күнделіктері мен жазған хаттарынан немесе оның өмірі жайында жазылған көркем шығармалардан оқып берсе, сабақтың тартымды өтетіні сөзсіз. Мысалы, Ы. Алтынсариннің алғашқы хрестоматиясының «Кел, балар оқылық!», «Өнер- білім бар жұрттар» өлеңімен ашылуын, С. Тоғайғыров шығармаларындағы ащы мысқыл мен зілді кекесіннің орын алуын ұғыну арқылы оқушылар ақын, жазушы өміріне қатысты кейбір деректерді білумен шектелмей, шығармаларындағы өзіндік ерекшеліктерін аңғарады, сондай- ақ олардың шығармашылығына әсерін тигізген кезең, не бір оқиғаға, болмаса шығармадағы негізгі тақырыпқа оқушылардың көңілін аударады. Ал мұның өзі жазушы шығармаларының идеялық мазмұнын ашуға көмектеседі. Мұғалімніңм негізгі көздеген мақсатын айқындайды.

Автор туралы өмірбаяндық мәлімет оның шығармаларының идеялық мазмұны мен көркемдік ерекшелігін танытатындай дәрежеде берілген жағдайда да ғана көркем текстің идеясы, ондағы бейнелі сөздер оқушыға ұғымдырақ болады.

Демек, 7-класта ақын-жазушылардың өмірінен берілетін мәлімет қайткенде де оқылатын шығармаларының идеялық мазмұнын, композициялық ерекшелігін, суреттелетін кезеңін анықтайтындай дәрежеде болғаны абзал. Әрине, мұғалім оқулықтағы өмірбаяндық мәліметтерден тыс, қосымша материалдарды да қарастырып, сабаққа күні бұрын дайындалады. Соның бірі – ақын-жазушы өмірбаянына байланысты қолданылатын көрнекі құрал. Ол сабақтың ғылыми және тәрбиелік жағын тереңдете түседі. Осыған орай көрнекіліктің үш түрі қолданылады. Солардың бірі – көзбен көретін, екіншісі – құлақпен еститін, үшіншісі – сөзбен берілетін көрнекілік. Оларды сабақта жеке-жеке не аралас қолдануға да болады. Айталық, құлақпен еститін көрнекілікке күйтабақтан жазкшының сөйлеген сөзін, шығармаларынан оқылған үзінділер мен өлеңдерін, оларды сүйіп тыңдайтын музыкалық шығармаларын тыңдату оқушылардың ішкі сезімдерін оятып, сабақты қызықты өткізуге көмектеседі. Жазушының өмірбаянын өтуге байланысты сабақта портреттер, фотосуреттер, тағы да басқа көрнекіліктерді пайдалануға болады. Бірнеше фотосуреттерді салыстыра әңгімелесу де, жазушы өміріне сырттай ой жүгірту де сабақтың көрнекілігіне жатады.

Сабақта қолданылатын осындай жұмыс түрлері оқушыларға жазушының әр кезеңіндегі рухани өсу жолын танытады. Бұл арқылы оқушы мұғалімнің сөзін ғана тыңдап қоймай, жазушы туралы, оның ойы мен көзқарасы, жалпы ой-сезімі жайында мағлұмат алады. Демек, орта буында ақын-жазушылардың өмірбаянынан мәлімет беру оның шығармаларының мазмұнын ашуға, эстетикалық табиғатын танытуға бағыттала өткізілетін болғандықтан, мұғалім олардың өміріне байланысты оқулықтағыдан тыс естеліктер, өмірбаяндық шығармалар, хаттар, очерктер, сын мақалалар т.б. шығармалардан іріктеп материалдар дайындауға болады.

Айталық, әдебиет оқу құралындағы С. Сейфуллин шығармаларын оқуға орай, М. Әуезовтен бас-аяғы 2-3 сөйлемдік мәлімет берілген. Бұл – аз сөзбен берілсе де, терең мағынаға ие. Онда ақынның өмірі мен шығармашылық жолы – күрес жолы екендігінен, бірақ ақын басынан өткен қиыншылықтар оны мойыта алмағанынан хабардар етеді. Енді осыны толықтыра анықтай түсу үшін мұғалім қосымша материалдар пайдалануына да болады. Ол мұғалімнің ізденістеріне, іскерлігіне байланысты. Қайткенде де мұндай кіріспе сабақтар оқушыларды жалықтырмайтын нақты да шағын болғаны абзал. Мұндайда көркем шығармалардан үзінді, өлеңдерден шумақтар оқып беруге болады. Ол сабақты қызықты өткізуге мұрындық болады. Мағынасын, көрнекілігін арттырады. Осыған орай Ілияс Жансүгіровтің Сәкен Сейфуллинге арнаған “Тұлпарға” өлеңінің біннеше шумақтарын алып көрелік.

Шырқа, шырқа, көкке өрле,

Қыран “Қызыл сұңқарым”.

Қуанамын бәйгіңе,

Тарпаң “Асау тұлпарым!”.


Асау әсем күйменен

Әндеттің “Сыр сандығын”.

Тәтті ой, өткір тілменен

Кең даланы жарды үнің.


Қызыл желдей гулеткен

Сөзді сенің қаламың.

Ұлы ұранға күй шерткен

“Домбырасы” далаңның.


Жырламасқа теңіздей,

Қуаныштың шегі жоқ.

Ардақталған өзіңдей,

Қазақта ақын тегі жоқ.

Жазушы туралы осы сияқты мәліметтің оның сол класта оқылатын шығармаларын жан-жақты танып білуге көмектесетіні сөзсіз. Қайткенде де, оқулыққа енген ақын- жазушыларжайында оқушылардың танымдық қабілеттерін арттыру мақсатымен, мұғалімнің қосымша материалдар арқылы сабақты ғылыми және тәрбиелік жағынан тартымды да қызғылықты өткізуге мүмкіншілігі мол.

Осыған орай тағы бір мысалға жүгінейік. Әдебиет оқулығында Б. Бұлқышевтың шығармасын оқытуға орай өте шағын мәлімет, оның шығармаларының атаулары ғана берілген. Мұнымен, әрине, оқушыларға бар болғаны 28 жыл өмір сүрген, осы қысқа ғұмырының ішінде артына өлмес мұра қалдырған, елін, халқын мейлінше сүйгеніп патриот жазушы Б. Бұлқышев бейнесін таныту мүмкін емес. Сондықтан өтілетін тақырыпқа лайықты, сонымен үндес, шағын және нақты қосымша материалдар қарастырылады. Ондай материалдардың бірі – Ғ. Мүсіреповтің “Өшпес мұра” атты шағын мақаласы. Ол мақаланы мұғалім уақыты жетсе, түгел, не үзінділер алып оқуына болады. Мысалы:

“Баубек заман біздікі дейді. Баубек майдандағы қазақ жастарының атынан сөйлейді. Тереңірек ойлансаңыз мұның екеуі де үлкен жауаптылықпен айтылатын сөздер. Ісіне, күшіне де еркін сенетін жас жазушы бұл жауаптылықтан тайынған жоқ. Заман жастардікі екені даусыз ғой, бірақ қандай жастардікі? Желбуаз, даурықпа жастардікі емес, Баубек сияқты өнімді еңбек иесі деп танырлық өнерлі де өнегелі жастардікі.

Қолында мылтығы, қалтасында қаламы. Елімізді қорлап, жерімізді ластап жүрген неміс фашистеріне екеуі де тас шоқпардай тиеді.

Амал не, Баубек майданнан қайтқан жоқ, қаза тапты.

Енді сол Баубекті еске алсам, көз алдыма аса бір дарынды жас келеді. Тұлғасына қызыға қарап қалар бір жігерлі жас болады ғой, Баубек маған солай елестеді”. (Ғ. Мүсірепов. “Өшпес өмір”, 1965 ж.)

Бұл жолдар, біріншіден, шәкірттерді Б. Бұлқышевтің адамгершілік, азаматтың бейнесіне тәнті етсе, екіншіден, оқылмақ шығарманың (“Шығыс ұлына хат”) идеялық мазмұнын ашуға көмектеседі.

Қорыта айтқанда, 5-8 кластардың аралығында ақын-жазушылар жайында өмірбаяндық мәліметтерді оқытудың әдіс-тәсілдері көбіне олардың шығармаларын таныту үшін жүргізілетін кіріспе сабақтардың дәрежесінде өтеді. Олай болса, ол сабақтардың 5-6 минуттан аспайтын мүмкіндіктерін қарастырған орынды. Қалай болғанда да мұғалімнің сабақтың бұл сатысын әр түрлі қосымша материалдар, көрнекі құралдар пайдалану арқылы қызғылықты да тартымды өткізуіне әбден болады.


Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

  1. Жалпы орта білім беретін мектептердің қоғамдық- гуманитарлық бағдарындағы 10-сынып «Қазақ әдебиеті» оқу бағдарламасы. Алматы: Ы.Алтынсарин атындағы Қазақ білім академиясы, 2006.

  2. Ш.Ахметов. Қазақ балалар әдебиеті тарихының очеркі. А. 1965.

  3. Қазақ әдебиеті тарихы Іт. Ікіт.-Алматы,1960.

  4. Ғабдуллин М. Қазақ халық ауыз әдебиеті.-1974.

  5. Бердібаев Р. Қазақ эпосы. Алматы,1982.

  6. Ыбыраев Ш. Эпос әлемі. –Алматы, 1993.

  7. Батырлар жыры 1-6т. –Алматы, 1986-1990.

  8. Тарихи жыр. Іт. Алматы 1995.



15-дәріс.Әдебиет сабағындағы оқу жабдықтары. Дидактикалық материалдар мен көрнекілік түрлері, оның маңызы. 

Сабақтың жоспары:

1. Әдебиет сабағында оқу жабдықтары мен дидактикалық материалдары пайдаланудың жолдары; 
2. Көрнекілік технологиясы, түрлері, оның маңызы, тиімді жақтары.

Сабақтың мақсаты:

Әдебиет сабағындағы оқу жабдықтары, дидактикалық материалдар мен көрнекілік түрлері, оның маңызытуралы түсінік беру.

Оқу-әдiстемелiк кешеннiң бiр бөлiгi ретiнде көрнекiлiк құралдары пән мазмұнының, ұйымдастырылуының, оқу әдiстемесi мен оқу-тәрбие жүйесiнiң бiртұтастығын талап етедi.

“Көрнекiлiк құралдары” ұғымының мазмұны психологиялық және педагогикалық әдебиеттерде әр түрлi сипатта берiледi. “Көрнекiлiк” деген терминнiң өзi “көру” етiстiгiнен шықса да, қазiргi кезде ол әр түрлi сезiм мүшелерi арқылы әсер ету дегендi бiлдiредi. 

Педагогикалық сөздiкте “көрнекiлiк”-оқушылардың тiкелей қабылдауындағы нақты бейнелерде қалыптасатын оқытуға негiзделген дидактикалық ұстаным” деген анықтама берiлген. Студент санасында көрнекiлiк бейнелердi қалыптастырудың құралдары ретiнде мектепте әр түрлi оқу жабдықтары қолданылады. Қоршаған ортаның түрлi заттары мен құбылыстары көрнекiлiк құралдары ретiнде маңызға ие. Мәселен, Л.И.Фридман, Л.Я.Зорина, И.Нұғыманов, К.Жүнiсова және т.б. көптеген педагогтар көрнекiлiкке қатысты өз ойларын бередi. Мәселен, Л.И.Фридман көрнекiлiк құралы модельдерiн заттық және идеалды деп жiктейдi. Көрнекiлiк сабақтың кез келген тұсында қолданыла бередi, ең бастысы мазмұнды және эстетикалық талапқа сай болуы керек. Көрнекiлiктер есту және көру көрнекiлiктерi болып жiктеледi. 

Әдебиет сабағында көрнекіліктің бірнеше түрге жіктеуге болады:

1. Көру көрнекіліктері. Оған сызба, үлестірмелі кеспе қағаздар, оқулық, кітаптар, буклеттер,экранды және техникалық құралдар жатады.

2. Есту көрнекіліктері. Оған техникалық құрал түрлері, қосымша материалдардан алынған әңгімелеу жатады.

3. Көру, есту көрнекіліктерінің екеуіне жататын – кино, телехабарлар оқу фильмдері де көрнекіліктердің маңызды бір саласы болып есептелінеді.

Көрнекі құралдардың қолдану тиімділігі жоғары болғаны жөн. Ол тек сабақты сырт түрлендіру рөлін атқармай, мұғалімнің беретін ақпаратын еселеп, көрнекті түрде жеткізе алатын тірек болуға тиіс. Алдымен, көрнекілік оқушыға эстетикалық әсерлілігі, мазмұндылығы тұрғысынан ықпал етуі керек. Әр сабақта көрнекілікті пайдаланудың реті, көлемі сақталуға тиіс.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Бiтiбаева Қ. Әдебиет пәнiн оқытудың тиiмдi жолдары (Мұғалiмге арналған көмекшi құрал). А., 1990ж.

2. Жұмажанова Т. Қазақ әдебиетi әдiстемесi. А., 2003ж.

3. Қоңыратпаев Ә. Әдебиетті оқыту методикасы. А., 1985ж.



4. Бітібаева Қ. Қазіргі кезең әдебиетін тереңдетіп оқыту. Семей, 2007ж.

ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚТАРДЫҢ МАЗМҰНЫ

1-тәжірибе

Қазақ әдебиеті әдістемесінің тарихы.

Сабақтың жоспары:

1. Әдебиетті оқыту тарихының даму кезеңдерін саралау;

2. Әдебиетті оқыту әдістері, оның түрлері мен әдістерді негіздейтін принциптерді ажырату.

Сабақтың мақсаты:Қазақтың ағартушы-демократтарының әдістеменің даму тарихында, қалыптасу үрдісінде қосқан тарихи еңбектері мен қазақ мектептерінің ашылуы,әдеби білім беру негізгі  қағида болып табылатын  оқу бағдарламалары мен оқулықтар жасау мәселелері жөнінде пікір қалыптастыру.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. А.Көшімбаев «Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі», «Мектеп» баспасы Алматы – 1969 ж.

2. Бейсенбаева А.А. «Пәнаралық байланыс негізінде оқу процесін ұйымдастыру». Алматы, 1995ж.

3. Мұсабеков О. « Пәнаралық байланысты жүзеге асыру».// Қазақстан мектебі, 50 б.



2- тәжірибе

Әдебиет пәнінің басқа ғылымдармен байланысы.

Сабақтың жоспары:

1) Пәнаралық байланыс оқыту үдерісіндегі өзекті мәселе

2) Әдебиет пәнінің басқа ғылымдармен байланысы

3)Психология, педагогика ғылымдарымен байланысы

4) Әдістеменің эстетика, тіл білімі, тарих, әдебиеттану ғылымдарымен байланысы

Сабақтың мақсаты: Әдебиет пәнінің басқа ғылымдармен байланысы туралы меңгеру.



Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. А.Көшімбаев «Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі», «Мектеп» баспасы, Алматы – 1969 ж.

2. Бейсенбаева А.А. «Пәнаралық байланыс негізінде оқу процесін ұйымдастыру», Алматы, 1995

3. Мұсабеков О. «Пәнаралық байланысты жүзеге асыру».// Қазақстан мектебі , 1989. №13, 49-50 б.



3- тәжірибе

Жоғары мектепте сабақ өткізуге қойылатын талаптар. Дәріс, семинар сабақтары.

Сабақтың жоспары:

1.Сабақтың білімділік,дамытушылық,тәрбиелік мақсаттарына көңіл бөлуі.

2. Дәріс, семинар сабақтары.

Сабақтың мақсаты:Жоғары мектепте сабақ өткізуге қойылатын талаптар. Дәріс, семинар сабақтары туралы түсінік беру.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. http://www.izden.kz/referattar/pedagogika/203 Ғылыми жұмыстар жинағы. © izden.kz

4- тәжірибе

Әдебиетті оқыту әдістері.

Сабақтың жоспары:

1. Оқытудың ауызекі және көрнекілік әдістері.



Сабақтың мақсаты:Мектептегі әдебиетті оқытудағы жетекші принциппен қолданылатын негізгі әдіс-амалдар.Оқу-тәрбие жұмысының негізгі түрі сабақ тиімділігін арттыруды,оның сапасын жақсартуды мақсат етіп қою.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1.А.Көшімбаев. Қазақ әдебиетін оқыту методикасы. А. Мектеп 1969 ж.

2. Қ. Бітібаева. Әдебиетті оқыту әдістемесі. А. Рауан. 1997 ж.

3. Е. Жұматаева. Әдебиетті оқытудың кейбір мәселелері. 1999 ж.




5- тәжірибе

Жоғары оқу орнында көркем шығарманы оқыту.

Сабақтың жоспары:

1.Көркем шығарманы оқыту


2.Көркем шығарманы оқытуда баланың жас ерекшілігі.
3.Көркем шығармада жаңа технологияны қолдану.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Ақшолақов Т.Қ. Шығарманың көркем айшықтарын таныту. Алматы, 1994ж.


2. Ахметов К.К. Әдебиеттану әліппесі. Алматы, 2000ж.
3. Әбдіғазиев Б. Шәкәрім Құдайбердиев, творчестволық өмірбаяны /методикалық нұсқау/ Алматы, 1989ж.
4. Бітібаева Қ. Әдебиетті оқыту әдістемесі. Алматы, 1997ж.
5. Дәулетбекова Ж. Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыру. Алматы, 1997ж.
6. Хамзин М.Х. Қазақ романдарын қазіргі кезеңде оқыту мәселелері /оқу-әдістемелік құралы/ Жезқазған, 1993ж.
6- тәжірибе

Студенттерді мәнерлеп оқуға төселдіру.

Сабақтың жоспары:

1.Мәнерлеп оқудың түрлері

2.Алдын-ала жүргізілетін жұмыстар.

Сабақтың мақсаты. Әдебиет сабақтарында көркем шығармалармен жұмыс істеуге дағдыландыру.Көркем шығарманы жеткізуде мәнерлеп оқудың атқарар рөлін таныту.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1.А.Көшімбаев. Қазақ әдебиетін оқыту методикасы. А. Мектеп 1969

2. Қ. Бітібаева. Әдебиетті оқыту әдістемесі. А. Рауан. 1997

3. Е. Жұматаева. Әдебиетті оқытудың кейбір мәселелері. 1999

7 тәжірибе

Студенттерді мәтін талдауға әзірлеу.

Сабақ жоспары:

1.Талдау сабақтарының мазмұны мен әдісі.

2.Талдау сабақтарының формалары

3.Жазушы және оның стилі.



Сабақтың мақсаты:Қазіргі қазақ сыншыларының, әдебиетшілерінің мақала-зерттеулерінде жазушы-ақындардың өздеріне тән творчестволық ерекшеліктері мейлінше аз сөз болады. Классик ақын-жазушыларымыздың шығармалары туралы жазылған бірен-саран монографиялық еңбек, не кейбір жеке мақалаларды айтпасақ, қазақ совет әдебиетінің ірі өкілдерінің өзіне тән творчестволық ерекшеліктері жайлы әлі күнге еш нәрсе жоқ. Сол себептен студенттерді мәтін талдауға әзірлеудің мәні зор.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. З. Қабдолов. «Сөз өнері», А., 1976 ж.



8- тәжірибе

Әдебиет пәні мұғалімі. Оған қойылатын талаптар. 



Сабақтың жоспары:

1.Мектепте әдебиеттен білім беуде мұғалімнің атқаратын қызметі;
2.Әдебиет пәні мұғаліміне қойылатын талаптар.

Сабақтың мақсаты:Әдебиеттен білім беруде мұғалімге қойылатын талаптарды игеру; Мектепте әдебиеттен білім беретін мұғалімнің мақсаттары мен міндеттерін айқындау;

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1.А.Көшімбаев. Қазақ әдебиетін оқыту методикасы. А. Мектеп 1969

2. Қ. Бітібаева. Әдебиетті оқыту әдістемесі. А. Рауан. 1997

3. Е. Жұматаева. Әдебиетті оқытудың кейбір мәселелері. 1999




9- тәжірибе

Сабақтың тақырыбы. Теориялық ұғымдарды қалыптастыру.

Сабақтың жоспары

1.Әдеби-теориялық ұғымдарды оқыту

2.Оқу бағдарламасын әр сынып бойынша әдеби-теория­лық ұғымдар

3.Әдеби-теориялық ұғымдарды қалыптастыру жолдары



Сабақтың мақсаты:Эпикалық шығармаларды оқытудың тиімді жолдарын үйрету.Халықтың ауыз әдебиеті үлгілерін өз бетімен оқып талдауға баулу.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1.А.Көшімбаев. Қазақ әдебиетін оқыту методикасы. А. Мектеп 1969

2. Қ. Бітібаева. Әдебиетті оқыту әдістемесі. А. Рауан. 1997

3. Е. Жұматаева. Әдебиетті оқытудың кейбір мәселелері. 1999


10- тәжірибе

Қазіргі әдебиет сабағы және технология талаптары.



Сабақтың жоспары:

1.Қазіргі сабақ және технология талаптары. 
2. Оқыту технологиялары, олардың тиімділігі.

Сабақтың мақсаты: Білім берудің жаңа жүйесінің мақсат – міндеттерін,әдебиет сабағы және жаңа техология талаптарын игерту.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Бiтiбаева Қ. Әдебиет пәнiн оқытудың тиiмдi жолдары (Мұғалiмге арналған көмекшi құрал). А., 1990ж.
2. Жұмажанова Т. Қазақ әдебиетi әдiстемесi. А., 2003ж.
3. Қоңыратпаев Ә. Әдебиетті оқыту методикасы. А., 1985ж.
4. Бітібаева Қ. Қазіргі кезең әдебиетін тереңдетіп оқыту. Семей, 2007ж.

11- тәжірибе

Эпикалық шығармаларды оқыту

Сабақтың жоспары:

1.Әдебиет-сөз өнері

2. Ертедегі халық сүйген жанрдың бірі - эпикалық жырлар

3.Терме өнерінің ғибраты

4.С.Қасқабасовтың эпос жайлы өзіндік пікірі

5.Бітібаева Қанипа Омарғалиқызының «Қазақ әдебиетін оқыту әдіс­темесі мен технологиясы» атты оқулығында эпикалық жанрды оқыту

6.Батырлық жырының оқушыларға әсері

Сабақтың мақсаты: Эпикалық шығармаларды оқыту жолдарын меңгеру.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Бәкiрова А. Көрнекi құралдарды жасау және пайдалану жолдары. А., 1992ж.
2. Бiтiбаева Қ. Әдебиет сабағының түрлерi мен үлгiлерi (Мұғалiмге арналған құрал). А., 1994ж.
3. Компьютерлiк технологияны оқыту процесiнде қолдану. (“Информатика, математика, физика”) 1998ж, №1, 52-56 б.

12- тәжірибе.

Драмалық шығармаларды оқыту

Сабақтың жоспары:

1. Драмалық шығарманы оқыту.

2.Драмалық шығарманың ерекшелігі және айырмашылығы.

Сабақтың мақсаты:Драмалық шығармаларды оқыту жолдарын меңгерту.

Пайдаланған әдебиеттер тізімі:

1.Қазақ тілі мен әдебиет журналы №9 2010жыл

2.Көшімбаев Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі.

3. Бітібаева Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі.



13- тәжірибе

Лирикалық шығармаларды оқыту

Сабақтың жоспары:

1.Оқылған лирикалық туындыларға олардың көркемдік поетикалық тіл ерекшеліктерін пайымдай отырып, талдау жұмыстарын жүргізу.

2.Лирикалық шығармаларды оқытуда талда у жұмыстарын жүргізу.

3.СТО оқыту технологиясымен оқыту.



Сабақтың мақсаты: Лирикалық шығармаларды оқытудың тиімді жолдарын үйрету.Поэтикалық тіл ерекшеліктерін пайымдай отырып,өзәндәк сенуді қалыптастыру. Лириканы оқытуда оқушылардың жас ерекшелігіне назар аударуы.

Пайдаланған әдебиеттер тізімі:

  1. Т.Қ.Жұмажанова «Әдебиетті оқыту әдістемесі»

  2. Қ.Бітібаева «Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі»

  3. А. Көшімбаев «Қазақ әдебиетін оқыту методикасы»

  4. Т.Ақшолақов «Қазақ әдебиетін оқыту методикасы»


14- тәжірибе.

Жазушылардың өмірі және шығармашылығын оқыту

Сабақтың жоспары:

1.Сабақ барысында ақын жазушылардың шығармашылығын талдау.



2.Танымдық ой-пікірлерді қолдану.

Сабақтың мақсаты:Педагогикалық әр-түрлі әдіс-тәсілдерді қолдана отырып,ақын-жазушылардың өмірі мен шығармашылығын оқыту.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

  1. Бітібаева Қ. Әдебиет пәнін оқытудың тиімді жолдары. Алматы, 1990.

  2. Жалпы орта білім беретін мектептердің қоғамдық- гуманитарлық бағдарындағы 10-сынып «Қазақ әдебиеті» оқу бағдарламасы. Алматы: Ы.Алтынсарин атындағы Қазақ білім академиясы, 2006.

  3. Ш.Ахметов. Қазақ балалар әдебиеті тарихының очеркі. А. 1965.

  4. Қазақ әдебиеті тарихы Іт. Ікіт.-Алматы,1960.

  5. Ғабдуллин М. Қазақ халық ауыз әдебиеті.-1974.

  6. Бердібаев Р. Қазақ эпосы. Алматы,1982.

  7. Ыбыраев Ш. Эпос әлемі. –Алматы, 1993.

  8. Батырлар жыры 1-6т. –Алматы, 1986-1990.

  9. Тарихи жыр. Іт. Алматы 1995.


15- тәжірибе

Әдебиет сабағындағы оқу жабдықтары. Дидактикалық материалдар мен көрнекілік түрлері, оның маңызы. 

Сабақ жоспары:

1. Әдебиет сабағында оқу жабдықтары мен дидактикалық материалдары пайдаланудың жолдары; 
2. Көрнекілік технологиясы, түрлері, оның маңызы, тиімді жақтары.

Сабақтың мақсаты:Дидактикалық материалдар мен көрнекілік түрлері, оның маңызы жайлы оқып – үйрену.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Бітібаева Қ. Әдебиет пәнін оқытудың тиімді жолдары. Алматы, 1990.

2. Жалпы орта білім беретін мектептердің қоғамдық- гуманитарлық бағдарындағы 10-сынып «Қазақ әдебиеті» оқу бағдарламасы. Алматы: Ы.Алтынсарин атындағы Қазақ білім академиясы, 2006.

3. Ш.Ахметов. Қазақ балалар әдебиеті тарихының очеркі. А. 1965.

4. Қазақ әдебиеті тарихы Іт. Ікіт.-Алматы,1960.

5. Ғабдуллин М. Қазақ халық ауыз әдебиеті.-1974.

6. Бердібаев Р. Қазақ эпосы. Алматы,1982.

7. Ыбыраев Ш. Эпос әлемі. –Алматы, 1993.

8. Батырлар жыры 1-6т. –Алматы, 1986-1990.

9. Тарихи жыр. Іт. Алматы 1995.

Магистранттардың оқытушының басшылығымен орындайтын жұмысы шеңберіндегі тапсырмалар (МОБӨЖ)

  1. Дәстүрлі сабақ және дәстүрден тыс сабақ түрлері //конспект, сабақ жоспары

Өздік жұмысының мақсаты:Дәстүрлі және дәстүрден тыс сабақтың түрлерін оқытуды меңгерту және соған сәйкес методикалық әдіс-тісілдер үйрету.

Әдістемелік нұсқаулық: Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесінің тарихы, пән ретінде бағдарламаға енуі жайлы мәліметтерді алу үшін Көшімбаевтың «Қазақ әдебиетін оқыту методикасы» еңбегінен алуға нұсқаймын. Қосымша мәліметтерді қазақ әдебиеті сынды мерзімді баспасөз басылымдарынан алуға кеңес беремін.


  1. Әдебиетті оқытудың әдіс-тәсілдері // конспек, пікірлесу

Өздік жұмысының мақсаты: студенттердің өзара әдебиетті оқыту әдістемесі туралы өзіндік ой пікірін ортаға салу. Озат ұлттық тәжірибе үлгілерін басшылыққа ала отырып, оқытудың әдістемелері туралы белгілі бір нәтижелі қорытындыға келу.

Әдістемелік нұсқаулық:Сабақты толығымен меңгерсін деген мақсатта Қ.Бітібаева, А.Көшімбаев сынды ғалымдардың әдістемелік нұсқауларын оқуды нұсқадым.


  1. Жаңа технология түрлері және сабақ үрдісінде қолдану маңызы //Реферат

Өздік жұмысының мақсаты:жаңа технология үлгілерін пайдалана отырып, сабақ жүргізудің жаңа әдіс-тәсілдерін меңгерту.

Әдістемелік нұсқаулық:Қ.Бітібаеваның, А.Көшімбаевтың әдістемелік еңбектерін қарастыру. Әр жылдағы конференциядағы баяндама жинақтарын, сондай-ақ мерзімді баспасөз басылымдарын пайдалануға кеңес бердім.
4. Дамыта оқыту технологиясы және сабақ үрдісінде қолдану//Сабақ жоспары,

Өздік жұмысының мақсаты:сабақ үрдісінде дамыта оқыту технологиясын тиімді қолдану маңызы.

Әдістемелік нұсқаулық:Тақырыпты толықтырып, білімді жетілдіру үшін А,Көшімбаевтың, А.Ақшолақовтың қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі туралы жазған еңбектерін оқуды нұсқадым.
5.Деңгейлік тапсырмалар арқылы оқыту және сабақ үрдісінде қолдану//Сабақ жоспары

Өздік жұмысының мақсаты: сабақ барысында деңгейлік тапсырмалар арқылы оқыту технологиясын тиімді қолдану маңызы. Соған орай сабақ жоспарын құруды меңгерту.

Әдістемелік нұсқаулық:

Сабақ барысында ақын-жазушылардың өмірі мен шығармашылығын оқытуды жоғарғы дәрежеде жүргізуі үшін Қ.Бітібаева сынды методистердің әдістемелік жаңа технологияларымен танысуды нұсқадым.


6. Модульдік технология арқылы оқыту және сабақ үрдісінде қолдану//Сабақ жоспары

Өздік жұмысының мақсаты: сабақ барысында модульдік оқыту технологиясын тиімді қолдану арқылы білімділік деңгейді арттыру маңызы. Соған орай сабақ жоспарын құруды меңгерту.

Әдістемелік нұсқаулық:Көркем шығарманы оқыту жолдары жайлы мағлұматты кеңінен Қ.Бітібаева, А.Көшімбаев әдістемелік еңбектерінен алуға нұсқаймын. Студенттерге мәнерлеп оқуда білім-дағдысын қалыптастыру үшін мәнерлеп оқуды жаңа технологиялармен ұштастыру мақсатында газет-журналдарды пайдалануға кеңес беремін.
7. СТО бағдарламасы және сабақта қолдануы және сабақ үрдісінде қолдану//Сабақ жоспары

Өздік жұмысының мақсаты: СТО бағдарламасының сабақта қолдануы және соған сәйкес бағдарлама жасау.
Әдістемелік нұсқаулық: Сабақты толығымен түсінсін деген мақсатта Қ.Бітібаева, А.Ақшолақов, А.Көшімбаевтың «Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі» еңбектерін оқуды нұсқадым.
8. Озық-тәжірибе үлгілерін сабақта қолдану тәсілдері//Конспект, талдау

Өздік жұмысының мақсаты: озық-тәжірибе үлгілерін сабақта қолданудың тәсілдерін меңгерту.



Әдістемелік нұсқаулық:тақырыпты толығымен таныту мақсатында М.Жанпейісованың, Қ.Бітібаеваның әдістемелік нұсқау еңбектерімен танысып, оқуды нұсқадым
9. Дәстүрлі сабақ және дәстүрден тыс сабақ түрлері //Сабақ жоспары

Өздік жұмысының мақсаты:Дәстүрлі және дәстүрден тыс сабақтың түрлерін оқытуды меңгерту және соған сәйкес методикалық әдіс-тісілдер үйрету.

Әдістемелік нұсқаулық: Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесінің тарихы, пән ретінде бағдарламаға енуі жайлы мәліметтерді алу үшін Көшімбаевтың «Қазақ әдебиетін оқыту методикасы» еңбегінен алуға нұсқаймын. Қосымша мәліметтерді қазақ әдебиеті сынды мерзімді баспасөз басылымдарынан алуға кеңес беремін.
10. Көркем шығарманы оқыту және талдау жолдары//Конспект, талдау

Өздік жұмысының мақсаты:Әдебиет сабақтарында көркем шығармалармен жұмыс істеуге дағдыландыру. Көркем шығарманың оқушылардың жас мөлшері, оқу аймағы, алынатын білімінің бағыт-бағдарына сай болу. Көркем шығарманы келістіріп оқуда екпін, кідіріс тағы басқа мәселелерін қарастыру.

Әдістемелік нұсқаулық:Көркем шығарманы оқыту жолдары жайлы мағлұматты кеңінен Қ.Бітібаева, А.Көшімбаев әдістемелік еңбектерінен алуға нұсқаймын. Студенттерге мәнерлеп оқуда білім-дағдысын қалыптастыру үшін мәнерлеп оқуды жаңа технологиялармен ұштастыру мақсатында газет-журналдарды пайдалануға кеңес беремін.
11. Шығарма жанрларын оқыту (эпикалық, драмалық, лирикалық)// Конспект, талдау

Өздік жұмысының мақсаты: лирикалық, эпикалық, драмалық шығармаларды оқыту жолдары жайлы мағлұматты кеңінен Қ.Бітібаева, А.Көшімбаев әдістемелік еңбектерінен алуға нұсқаймын. Студенттерге мәнерлеп оқуда білім-дағдысын қалыптастыру үшін мәнерлеп оқуды жаңа технологиялармен ұштастыру мақсатында газет-журналдарды пайдалануға кеңес бердім.

Әдістемелік нұсқаулық:драмалық, лирикалық, эпикалық шығармаларды оқыту жолдары жайлы мағлұматты кеңінен Қ.Бітібаева, А.Көшімбаев әдістемелік еңбектерінен алуға нұсқаймын. Студенттерге мәнерлеп оқуда білім-дағдысын қалыптастыру үшін мәнерлеп оқуды жаңа технологиялармен ұштастыру мақсатында газет-журналдарды пайдалануға кеңес беремін.
12. Әдеби кештер мен апталықтар//Кеш жоспары

Өздік жұмысының мақсаты: әдеби кештер мен апталықтарға кеш жоспарын құру және оны өтудің тиімділігі мен маңыздылығы
Әдістемелік нұсқаулық:сабақты толығымен түсінсін деген мақсатта Қ.Бітібаева, А.Ақшолақов, А.Көшімбаевтың «Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі» еңбектерін оқуды нұсқадым.
13. Әдеби-теориялық ұғымдарды қалыптастыру// Сабақ жоспары

Өздік жұмысының мақсаты:әдебиетте пайдаланылатын әдеби-теориялық ұғымдарды қалыптастыру арқылы сабақты жоғарғы деңгейде жүргізуді меңгерту.

Әдістемелік нұсқаулық:тақырыпты толықтырып, білімді жетілдіру үшін А,Көшімбаевтың, А.Ақшолақовтың қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі туралы жазған еңбектерін оқуды нұсқадым.
14. Жазба жұмыс түрлері және бағалау нормалары//Реферат

Өздік жұмысының мақсаты: әдебиет сабағында жазба жұмыстарды өткізудің әдіс-тәсілдері. Жазба жұмыстардың оқушының сөздік қорын молайтуға, еркін сөйлеуге, сөйлемдегі сөздерді келісімді етіп баяндау сияқты жалпы тәлім-тәрбиелік мәніне тигізетін әсері.

Әдістемелік нұсқаулық:Қ.Бітібаеваның, А.Көшімбаевтың әдістемелік еңбектерін қарастыру. Әр жылдағы конференциядағы баяндама жинақтарын, сондай-ақ мерзімді баспасөз басылымдарын пайдалануға кеңес бередім.
15. Сыныптан тыс жұмыстардың іс-шаралары//Бағдарлама жоспары

Өздік жұмысының мақсаты: Сыныптан тыс жұмыстардың іс-шараларына бағдарлама жоспарын ұйымдастыру.

Әдістемелік нұсқаулық: Қ.Бітібаеваның, А.Көшімбаевтың әдістемелік еңбектерін қарастыру. Әр жылдағы конференциядағы баяндама жинақтарын, сондай-ақ мерзімді баспасөз басылымдарын пайдалануға кеңес бередім.
Магистранттардың өз бетімен орындайтын жұмысы шеңберіндегі тапсырмалар (МӨЖ)

№1. Әдебиетті оқытудың ауызекі, көрнекілік, тәжірибелік әдістері//талдау



Әдістемелік нұсқау:

Қазақ әдебиетін оқытудың ауызекі, көрнекілік, тәжірибелік әдістері жайлы мәліметтерді алу үшін Көшімбаевтың «Қазақ әдебиетін оқыту методикасы» еңбегінен алуға нұсқаймын. Қосымша мәліметтерді қазақ әдебиеті сынды мерзімді баспасөз басылымдарынан алуға кеңес беремін.


№2. Ұлттық мәдениет пен өнер негізінде әдебиеттен жан-жақты эстетикалық тәрбие беру//конспект

Әдістемелік нұсқау:

Сабақты толығымен меңгерсін деген мақсатта Қ.Бітібаева, А.Көшімбаев сынды ғалымдардың әдістемелік нұсқауларын оқуды нұсқадым.

№3. Поэзиялық шығармаларды оқытудың педагогикалық және әдістемелі принциптері//реферат

Әдістемелік нұсқау:

Қ.Бітібаеваның, А.Көшімбаевтың әдістемелік еңбектерін қарастыру. Әр жылдағы конференциядағы баяндама жинақтарын, сондай-ақ мерзімді баспасөз басылымдарын пайдалануға кеңес бердім.


№4. Көркем шығарманың эстетикалық табиғатын таныту//талдау

Әдістемелік нұсқау:

Тақырыпты толықтырып, білімді жетілдіру үшін А,Көшімбаевтың, А.Ақшолақовтың қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі туралы жазған еңбектерін оқуды нұсқадым.


№5. Интеграциялап оқыту//сабақ жоспары

Әдістемелік нұсқау:

Интеграциялап оқыту жолдары жайлы мағлұматты кеңінен Қ.Бітібаева, А.Көшімбаев әдістемелік еңбектерінен алуға нұсқаймын. Студенттерге мәнерлеп оқуда білім-дағдысын қалыптастыру үшін мәнерлеп оқуды жаңа технологиялармен ұштастыру мақсатында газет-журналдарды пайдалануға кеңес беремін.


№6. Ақын-жазушылардың өмірбаянын оқыту жолдары//сабақ жоспары

Әдістемелік нұсқау:

Сабақ барысында ақын-жазушылардың өмірі мен шығармашылығын оқытуды жоғарғы дәрежеде жүргізуі үшін Қ.Бітібаева сынды методистердің әдістемелік жаңа технологияларымен танысуды нұсқадым.


№7. Көркем шығарманы оқыту және мәнерлеп оқуға төселдіру//конспект

Әдістемелік нұсқау:

Сабақты толығымен түсінсін деген мақсатта Қ.Бітібаева, А.Ақшолақов, А.Көшімбаевтың «Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі» еңбектерін оқуды нұсқадым.


№8. Шығармамен жұмыс жүргізу. Түсініксіз сөздер мен ұғымдарды түсіндіру жолдары//талдау

Әдістемелік нұсқау:

Тақырыпты толығымен таныту мақсатында М.Жанпейісованың, Қ.Бітібаеваның әдістемелік нұсқау еңбектерімен танысып, оқуды нұсқадым.


№9. Шығарманың идеясы мен образдарын талдау//сабақ жоспары

Әдістемелік нұсқау:

А.Жанпейісованың әдістемелік еңбегін қарастыру. Мерзімді баспасөз басылымдарын пайдалануға кеңес беремін.


№10.Драмалық шығармаларды оқыту//сабақ жоспары

Әдістемелік нұсқау:

Драмалық шығармаларды оқыту жолдары жайлы мағлұматты кеңінен Қ.Бітібаева, А.Көшімбаев әдістемелік еңбектерінен алуға нұсқаймын. Студенттерге мәнерлеп оқуда білім-дағдысын қалыптастыру үшін мәнерлеп оқуды жаңа технологиялармен ұштастыру мақсатында газет-журналдарды пайдалануға кеңес беремін.


№11.Лирикалық шығармаларды оқыту.//сабақ жоспары

Әдістемелік нұсқау:

Лирикалық шығармаларды оқыту жолдары жайлы мағлұматты кеңінен Қ.Бітібаева, А.Көшімбаев әдістемелік еңбектерінен алуға нұсқаймын. Студенттерге мәнерлеп оқуда білім-дағдысын қалыптастыру үшін мәнерлеп оқуды жаңа технологиялармен ұштастыру мақсатында газет-журналдарды пайдалануға кеңес беремін.


№12. Оқушыларды шығармашылық жұмысқа баулу//реферат

Әдістемелік нұсқау:

Оқушыларды шығармашылық жұмысқа баулудың оқыту жолдары жайлы мағлұматты кеңінен Қ.Бітібаева, А.Көшімбаев әдістемелік еңбектерінен алуға нұсқаймын. Студенттерге мәнерлеп оқуда білім-дағдысын қалыптастыру үшін мәнерлеп оқуды жаңа технологиялармен ұштастыру мақсатында газет-журналдарды пайдалануға кеңес беремін.


№13. Оқушылардың оқырмандық қызығушылығын арттыру, оқырмандар конференциясын ұйымдастыру//аікірлесу

Әдістемелік нұсқау:

Қ.Бітібаеваның, А.Көшімбаевтың әдістемелік еңбектерін қарастыру. Әр жылдағы конференциядағы баяндама жинақтарын, сондай-ақ мерзімді баспасөз басылымдарын пайдалануға кеңес бередім.


№14. Әдебиет сабағындағы көрнекілік түрлері//дидактикалық материал

Әдістемелік нұсқау:

Тақырыпты толығымен таныту мақсатында М.Жанпейісованың, Қ.Бітібаеваның әдістемелік нұсқау еңбектерімен танысып, оқуды нұсқадым


№15. Қайталау, қорытынды сабақтарын өткізу жолдары//сабақ жоспары

Әдістемелік нұсқау:

Тақырыпты толықтырып, білімді жетілдіру үшін А,Көшімбаевтың, А.Ақшолақовтың қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі туралы жазған еңбектерін оқуды нұсқадым.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

Каталог: ebook -> umm
umm -> ПОӘК 042-18-29 8/03-2013 №1 басылым 05. 09. 2013
umm -> Жалпы және заң психологиясы терминдерінің қысқаша сөздігі. І бөлім. Жалпы психология пәнінің терминдері
umm -> ПОӘК 042-14-5-05. 02. 20. 22/2013 № басылым
umm -> «Ежелгі дәуір әдебиеті» пәніне арналған оқу-әдістемелік материалдар 2013 жылғы №3 басылым 5В011700 «Қазақ тілі мен әдебиеті», 5В012100- Қазақ тілінде
umm -> Оқытушы үшін «Қазақстан тарихы»
umm -> Әбікенова Гүлнафис Төкенқызы Қазақ тіліндегі эпистолярлық стильдің лингвистикалық сипаты
umm -> Педагогика кафедрасы


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5


©engime.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

енгізу | тіркеу
    Басты бет


материалдарды жүктеу