9. 1B комбинаторика және жиындар теориясының элементтері: Жиын ұғымы



бет24/29
Дата05.04.2023
өлшемі1,18 Mb.
#173799
1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   29
Байланысты:
Комбинаторика
математика, Текст Диплома 2019, комби
(6)

(7)

12
13
14
15
16
17
18
19
20

2
3
7
11
9
8
5
3
2

-4
-3
-2
-1
0
1
2
3
4

-4
-3
-2
-1
0
1
2
3
4

-8
-9
-14
-11
0
8
10
9
8

32
27
28
11
0
8
20
27
32

18
12
7
0
9
32
45
48
30



50

-

-

-7

185

221

Кестедегі есептеуді тексеру үшін 3-баған келтірілген, яғни келесі тепе-теңдікті пайдаланамыз

Тексеру: 221=185+2(-7)+50 , яғни 221=221
Қосындылардың беттесуі есептеудің дұрыстығын көрсетеді.
(4) бағандағы формуланың алымы (5) бағандағы санның қосындысы болып табылады, ал (5) бағандағы формуланың алымы (6) бағандағы санның қосындысына тең. с=16, k=1 және n=50 екенін ескере отырып, таңдаманың арифметикалық ортасы мынаған

тең болатынын анықтаймыз:



Ал дисперсиясы
,
орта квадраттық ауытқуы
тең болады.
Вариациялық қатардың сандық сипаттамасының нәтижелері тікелей және ықшамдапған формулалар бойынша да бірдей болады.
Ескерту. Интервалдық вариациялық қатар бойынша кестені толтырғанда хi вариант ретінде интервалдың ортасын алады.
3-мысал. 50 фирма жұмысшысының еңбек төлемінің арифметикалық ортасын, дисперсиясын және орта квадраттық ауытқуын 33 бөлімдегі есепте қарастырылған интервалдық вариациялық қатардың берілгендерін пайдалана отырып есептеңдер.



[180-190)

[190-200)

[200-210)

[210-220)

[220-230)

[230-240)

[240-250)

[250-260]

1

5

8

7

15

5

4

5



Шешуі. Мұнда n=50, с=225 мәні [220; 230] интервалдың ортасы болып алынады. Интервалдық айырма бірдей болғандықтан, яғни 10 тең болғандықтан, к=10. Есептеуі төмендегі кестеде келтірілген.



Төлем ($)

Орта интервал хi

ni

xi-c



ni

( )2ni

( +1)2ni

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

(7)

(8)

180-190
190-200
200-210
210-220
220-230
230-240
240-250
250-260

185
195
205
215
225
235
245
255

1
5
8
7
15
5
4
5

-40
-30
-20
-10
0
10
20
30

-4
-3
-2
-1
0
1
2
3

-4
-15
-16
-7
0
5
8
15

16
45
32
7
0
5
16
45

9
20
8
0
15
20
36
80



-

50

-

-

-14

166

188

Тексеру: 188=166+2(-14)+50, яғни 188=188. Есептеулер дұрыс жүргізілген.


Сонымен, с=225, к=10 және n=50 ескере отырып арифметикалық ортаны табамыз.
= ,
дисперсия
,
орта квадраттық ауытқу
18,004



  1. Экономикалық мазмұндағы есептерге комбинаторика мен ықтималдықты қолдану.

Қазіргі экономикада математика кәсіпкерге көптеген мүмкіндіктердің ішінен ең тимдісін таңдап алуға көмектесетін құрал ретінде қарастырлады.


Математиканы қолдану арқылы нақты экономикалық есептерді тиімді шешу жолдарын қарапайым есептермен көрсетуге болады.
Кредит, банк, биржа, болжау мен тәуекелдік жұмыстарымен байланысты есептеулерді тек элементарлық математикада арқылы шешу мүмкін емес. Қазіргі бизнесте цифрлар колонкасын тек дұрыс тізіп қою біліктілігі жеткіліксіз, сонымен қатар арнайы математикалық әдістер негізінде экономикалық ойлауды қажет етеді.
Ықтималдықтар теориясы мен математикалық статистика кездейсоқ факторлармен, жағдайлармен анықталатын экономикалық есептерде қолданылады, яғни алдын-ала белгісіз және әртүрлі мәндер қабылдайтын есептерде қолданылады.
1-мысал. Ақша қаражатын үлестіру жайлы есеп. 10 миллион теңгені 4 экономикалық объектілерге тарату укерек. Егер әрбір объектіге бүтін сан теңге салынатыны белгілі болса, онда неше тәсілмен ақшаны үлестіруге болады.
Шешуі: Бұл есеп өзінің мазмұны бойынша комбинаторикалық, сондықтан мұндай есепті шешу үшін 10 санының 4 топқа барлық бүтіндей бөлінуін қарастыру қажет. Яғни,
(10, 0, 0, 0); (0, 10, 0, 0); (0, 0, 10, 0); …
(9, 1, 0, 0,); (9, 0, 1, 0); (9, 0, 0, 1); …..
………………………………………….
(7, 2, 1, 0); (7, 2, 0, 1); (7, 0, 2, 1);……
…………………………………………..
(4, 3, 2, 1); (4, 2, 1, 3); (4, 1, 2, 3); …….. типтес барлық мүмкін болатын комбинациялардың қосындысын есептеу керек.
Түсіндірме: Мысалы, (4, 3, 2, 1) таңдамасы 1-объектіге – 4 млн, 2-объектіге -3 млн, 3-объектіге – 2 млн, 4-объектіге – 1 млн теңгенің үлестірілгенін білдіреді. Бұл есеп n=10 санын к=4 қосындысы ретінде қосылғыштарға жіктеу жайлы есепке келеді.
Сонымен, n=10 және к=4. IV-тақырыптағы (7) формуланы қолдана отырып, = тәсіл бойынша 10 млн теңгені 4 объектіге бөлуге болады.
2-мысал. Дайын деталь алу үшін А, В, және С операцияларын орындау қажет. Деталь дайындайтын үш станок бар. Бірніші станокта А операциясы n минутта орындалады, екінші станокта бұл операция 1,2 есе тез орындалады, ал үшінші станокта - 1,25 есе байяу орындалады.
В операциясы бірінші станокта p минутта орындалады, екінші станокта – 1,2 есе байяу орындалады, ал үшінші станокта – 1,2 есе жылдам орындалады. С опрерациясы бірінші станокта t минутта орындалады, екінші станокта – 1,4 есе тез, ал үшіншіде – 1,2 есе тез орындалады. n, p, t сәйкесінше 2, 3 және 4 сандарына пропорционал. А, В, С операцияларын орындау үшін қандай станок дайындау керек?
Шешуі: әртүрлі операцияны орындау үшін станоктардың мүмкін комбинациялары үш элементтен тұратын алмастыру санына тең, яғни n=3 ІІІ-тақырыптағы (3) формула бойынша есептеледі. Сонымен комбинация саны Р3= 3!= =6.
Барлық тәсілдерді атап көрсетейік.:

  1. Бірінші станок А операциясын, екіншісі – В, үшіншісі - С операциясын орындауға дайындалады,

  2. Біріншісі – А, екіншісі- С, үшіншісі – В;

  3. Екіншісі – А, біріншісі – В, үшіншісі – С;

  4. Екіншісі – А, біріншісі – С, үшіншісі – В;

  5. Үшіншісі – А, біріншісі – В, екіншісі – С;

  6. Үшіншісі – А, біріншісі– С, екіншісі – В.

Станоктардың бұл алты комбинацияларымен есептің барлық мүмкін болатын варианттары қарастырылады. Енді, осылардың ішінен ең тиімді шешімі детальды дайындау уақытының аздығы болып табылады.
t арқылы n мен p-ны өрнектейік. n=0,5t, р=0,75t. Әрбір операцияның орындалу уақытын кестеге енгіземіз.


Станоктар
Операцияла р

Бірінші

Екінші

Үшінші

А

0,5t

(5\12)t

0,625t

В

0,75t

0,9t

0,625t

С

t

(5\7)t

(5\6)t

Кестедегі сандар - станоктағы операцияларды орындау уақыты. Кестедегі берілгендердің ішінен, барлық мүмкін болатын варианттарды қарастыра отырып, ең тиімдісін таңдап алуға болады. Әртүрлі баған мен жолдың қиылысуында орналасқан клеткадағы үш сан есептің шешуінің бір мүмкін вариантына сәйкес келеді. Мұндай сандар комбинациясы қанша болса, есептің шешуінің варианттары да сонша болады.


Дәлелді болу үшін,
t+0,9t+0,625t>(5/7)t+0.5t+0.625t
0.5t+0.9t+(5/6)t>0.5t+0.625t+(5/7)t
0.75t+0.625t+(5/6)t>0.5t+0.625t+(5/7)t
Бұдан көрініп тұрғандай, тек үш қосындыены табумен шектелуге болады.
0.5t+0.625t+(5/7)t,
Есеп көрсеткендей, ең тиімдісі бірінші болып табылады.
0.5t+0.625t+(5/7)t 1,84t
Сонымен А операциясын орындау үшін бірінші станокты, В операциясына - үшінші, С операциясына – екінші станокты даярлау керек.
3-мысал. Кәсіпкер өзінің қаражатын тең бөліп екі шартқа отырды, әрбіреуі оған 100 пайыз кіріс әкеледі. Әрбір шарттың «күйремеу» ыктималдықтары 0,8 тең. Шарттың уақыты өткеннен кейін кәсіпкер ең болмағанда ештеңесін жоғалтпау (өзінің қаражатын сақтап қалу) ықтималдығы қандай?
Шешуі. Егер шарттың біреуі «күйремесе» (себебі екінші шарт шығынды жабады), немесе екі шарт та орындалса, онда кәсіпкер кем дегенде өзінің қаражатын сақтап қалады, яғни шығынға ұшырамайды. және оқиғалары - сәйкес шарттардың орындалуы болсын, ықтималдықтары р=0,8, бұл оқиғалар бір-бірінен тәуелсіз. Ал оларға қарама-қарсы оқиғалар және - шарттардың орындалмауы q=0,2. Онда оқиғалары үйлесімсіз болады. Бұл ықтималдықты мына формула бойынша табамыз (мұндағы - екі шарттың да орындалуы)
.



Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   29




©engime.org 2023
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет