Ұлы дала тұЛҒалары қҰдайберген


н болып, қосымшаның бас дыбысы  қ, к, ғ, г



Pdf көрінісі
бет28/239
Дата22.01.2023
өлшемі3,08 Mb.
#166059
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   239
Байланысты:
fccc01431d3e67547942d7aa722f633c
2-зертханалық жұмыс ББД, 3 ЛАБ БД
н
болып, қосымшаның бас дыбысы 
қ, к, ғ, г
дыбыстарының 
бірі болғанда пайда болатын өзгерістер (8, 209-213.). Мұның өзі 
сингармонизм сөздің бүкіл өн бойында бірдей тембрдің сақталуын 
қамтамасыз етіп, сөз құрамындағы дауыстының да, дауыссыздың да бір 
сазбен айтылып, өзара үндесіп тұруы туралы фонетист-ғалым проф. 
Ә.Жүнісбековтің тұжырымдарының негізі Қ.Жұбановтың осы сарындас 
ойларының тамырында жатқандығын аңғартады. Қ.Жұбановтың екпін мен 


72 
үндестік заң туралы ілімдерінің ғылыми тұрғыдағы маңызы өте зор. 
Лингвистиканың бұл салалары қай кезеңде болмасын ғалымдардың 
назарынан тыс қалмаған және сан қилы көзқарастар тұрғысынан түсіндіріліп 
жүрген нысан болып есептеледі. Қ.Жұбанов оларды айтылатын сөзге негіз 
болып, оның құрамындағы бірліктерді бір-бірімен біріктіріп, туыстас 
просодикалық құралдар ретіндегі орнын қарастырады. Қ.Жұбанов 
еңбектерінде буын туралы ілімдер ерекше орын алған. Ғалым қазақ тіліндегі 
бар буындарды нақты талдап, буын құрылысының бірігу, орын ауысу және 
т.с.с. өзіне тән ерекшеліктерін ескере отырып, олардың сипаттамасын анық 
береді (29). 
Қ.Жұбанов қазақ тілін, тек оның қазіргі заманғы жай-күйі тұрғысынан 
ғана емес, сонымен қатар, тілдің пайда болу және бірте-бірте дамуы 
тұрғысынан, оның да, табиғат сияқты, өмір сүріп, үздіксіз қозғалыс пен 
өзгерісте болатындығына сілтей отырып қарастырады. Тілдің қазіргі заманғы 
жай-күйі оның ұзақ уақыт даму нәтижесі болып табылады. Тілдің әрбір 
дамуы кезеңіне қандай да бір жаңалық тән, ол, өз кезегінде, дамудың келесі 
деңгейіне өтуі кезеңінде аңғарыла бермейтін одан әрі қалыптасып-жетілудің 
негізін қалайды. Сонымен, Қ.Жұбанов қазақ тілін басқа тілдермен өзара 
байланысып-әрекеттесу тұрғысынан дамып-қарқындауын «
қазақ тілі туралы 
барлық уақытта да бір сарында айтуға болмайтындығын, ол жөнінде тек 
белгілі бір кезеңдегі қазақ тілі туралы сөйлеп, сипаттау тиіс екендігіне
» 
сүйене отырып қарастырған.
Құдайберген Жұбанов дыбыстардың пайда болуына, фонетика-
фонологиялық құбылыстар арқылы дамуына ерекше көңіл бөлген. Ғалымның 
пікірі бойынша, «
бір замандарда түркі тілдерінің дауыстыдан басталатын 
сөздерінің бәрінде де дауыстының алдында дауыссыз, сонор дыбыстардың 
бірі болған; әр сөзінің басындағы 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   239




©engime.org 2023
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет