Табиғат және адам. Мезолит ауа райының күрт жылынуымен, мұздардың шұғыл еруімен ерекшеленеді. Ауа райындағы бұл өзгерістер 12-14 мың жыл бұрын басталды. Өсімдіктер мен жануарлар әлеміндегі өзгерістер керісінше болды. Шөбі мол далалар мен шалғындардың көлемі азайды. Көптеген жануарларп құрп кетті немесе саны азайып, селдіреп қалды. Шөпқоректі ірі аңдар-мамонттар мен мүйізтұмсықтар өліп бітті. Олардың құрып кетуіне адамдар да аз үлес қосқан жоқ. Кішігірім аң-құстарды, бұғы, бөкен, жылқыны аулау қиынға түсті. Бір жерде отырып бүкіл қауымды асырау қиын болғандықтан, адамадар жайылым іздеген жануарлардың артынан көшіп отыруға мәжбүр болды.