1 Есік қорғаны. Ақышев енбектеріне талдау жасаңыз



Pdf көрінісі
бет28/45
Дата21.05.2022
өлшемі0,8 Mb.
#144362
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   45
Байланысты:
Еқт сессия
Глоссарий 10, Презент №1
Қазақстан жерінде
[
өңдеу
 | 
қайнарын өңдеу
]
Соңғы отыз жыл ішінде Қазақстан жерінде де Көне түркі жазба 
ескерткіштерінің бар екендігі анықталды. Талас бойынан (Жамбыл облысы) 
төртбұрышты тас мөр мен дөңгелек тастың жарты сынығына бедерленген 
руникалық ойма жазулар, Іле бойынан (
Алматы облысы
) жартастарға 
қашалған руникалық жазу үш жерден табылды. Осы өңірден жүзіктегі 
руникалық жазу да анықталды. Сыр бойында (
Түркістан облысы
) ескі 
кенттердің орнынан табылған саз балшықтан күйдірілген дөңгелек алқа, 
құмыра сияқты ойылған руникалық жазулар белгілі болды. 
Ертіс
 өңірінен 
екі қола айнадағы руникалық ойма жазудың (
Шығыс Қазақстан облысы

бірін А.Н.Бернштам 1948 жылы жариялады. Сондай-ақ 1985 жылы Шығыс 
Қазақстаннан жартасқа қашалған руникалық жазу, ал 1987 жылы бауға 
тағылған мөрдің табанына ойылған руникалық жазу табылды 
Жайық
 
өңірінен (
Ақтөбе облысы
) анықталған қола айнадағы руникалық жазу 1986 
жылы жарияланды. К. т. ж. е-нің тілін зерттеп, зор үлес қосқан ғалымдар – 
Томсен, Радлов, П.М.Мелиоранский, В.Банг, Г.И.Рамстед, А.Габэн, 
С.Е.Малов, В.М.Насилов, И.А.Батманов, А.Н.Кононов, Дж.Клоусон, 
Т.Текин, т.б.
[3]
 
Жазу тарихы[
өңдеу
 | 
қайнарын өңдеу
]
Ең ежелгі (V—III ғғ. б.з.б.) жазбалар 
Қырғызстанда
 (
Иссык

Талас

Балыкчи
 
т.б.) табылған.
Қызыл
 (Тыва) қаласындағы тасжазба
Жазу түп-тегі анықсыз. Көп нышаны 
таңбалармен
сәйкестігін белгілейді
дыбыс мағынасы акронимнен шыққан деп. Кейбір нышандарға (қырлы 


келген, жазу бағысы, дыбыс мағынасы сәйкес) қарап ерте семит жазуына 
туысқандығы ұйғарылып тұр: Библос жазуы және 
Пүн (финикиялық) 
жазуы
.
Орхон-енесай жазбаларын бастапқы кезіндегі зерттеуінде кейбіреулер осы 
жазу 
сұғдақ доғал жазуынан
шықты деп болжалаған, немесе тіпті 
қытай 
жазуының
 дыбыс белгілейтін нышаншадан шықты деп болжалаған.
Соңғы кезде кейбір зерттеушілер 
кһароштһи жазуынан
, немесе бір 
тамырдан түп-тегін болжалаған.
Моңғол басымы кезіне (XIII ғ) дейін әліппе араб, тағы басқа түркі жазуымен 
қысып шығарылған.
Көне Түркі жазуынан басқа көп руника жажулар шыққан - 
бұлғар руналары

Сәркел қаласындағы (
Хазар қағандығы
) саз жанғышақтардағы жазбалар
мажар жазуы

талас жазуы
 және т.б.
Ғылыми зерттеуінің негізі 
XIX ғ.
 аяғында құрылған. 
1893
жылы 
25 қазан
 
айында дания лингвисті 
Уильям Томсон
жазу мұқамын шешкен. Бірінші 
таныған сөз — 
Теңрі
 (Тәңірі).
Кездесетін аумағы[
өңдеу
 | 
қайнарын өңдеу
]
Жазбалар 
Қазақстан

Қырғызстан

Қытай

Моңғолия

Ресей
елдерінде 
кездесед


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   45




©engime.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет