«жалпы химиялық технология» ПӘнінен зертханалық ЖҰмыстар


Тотығу дәрежесі 2+ металл ионын анықтау



бет2/5
Дата26.08.2017
өлшемі8,22 Mb.
1   2   3   4   5

Тотығу дәрежесі 2+ металл ионын анықтау.

Ең алдымен судың қышқылдығын тексереді, өйткені кальцийдің трилон Б –мен комплексті қосылысы қышқылдық ортада тұрақсыз. Ол үшін пробиркаға құйылған су сынамасын а3-4 тамшы метилоранж ерт-н қосады. Егер ертінді сары түске боялса, онда кермектікті трилонометриялық анықтауды жүргізуге болады. Әйтпесе суды сұйылтылған сілті ерт-н (мыс, 0,1 н.) метилоранж қатысында нейтралдауға болады. Ол үшін 200-300 мл суға 2-3 тамшы сілті қосады және араласқаннан кейін су сынамасын пробиркаға құйып алады және үсітне 3-4 тамшы метилоранж ер-н қосады. Сілтіні метилоранж сары түске боялғанша қосады. Осыдан кейін ғана судың кермектігін анықтайды.

250 мл-к колбаға 100 мл суды өлшеп құяды, оған 5 мл аммиактың буферлік ер-н, 10 тамшы хромоген индикаторын қосады және 0,1 н трилон Б ер-н тамшылап қызыл күлгін ертінді түсі күлгін көк түске боялғанша титрлейді. Судың кермектігі мына формуладана есептелінеді (мг-экв/л)


Ж = 1000 · V· н · к/ V1,
мұнда:

V - трилон Б ертіндісінің титрлеуге кеткен көлемі

Н- трилон Б-ң нормальдылығы

V1 -титрлеуге алынған су көлемі

к - берілген нормальдылықтағы трилон Б-ң түзету коэффициенті



  1. Кальций ионын анықтау

Анализденетін судың 100 мл-на лакмуспен қышқылдық орта бергенше тұз қышқылын (1:9) қосады. Ертіндіні қайнағанға дейін қыздырады, пипеткамен 10 мл 10%-тік аммоний хлоридінің ер-н қосады және 15 мл аммоний оксалатын араластыра отырып құяды. 15 минуттан соң 3-4 тамшы аммиак ерітін-н әлсіз иіс болғанға дейін қосады. Ертіндіні тұнбасымен 2 сағатқа су моншасында ұста йды. Содан кейін тұнбаны фильтрлеп бөліп алады, стакан қабырғасындағы тұнбаны кальций оксалаты ерітіндісімен шаю керек. Фильтрдегі тұнбаны кальций оксалаты ерітіндісімен шаяды, шайылу толықтығын 5%-тік күміс нитраты ертіндісін анықтайды. Фильтредгі тұнбаны (шайылған) 10-12 мл-дей күкірт қышқылымен ерітеді. Фильтратты тұнба болған стаканға жинайды, оны қайнағанша қыздырып, калий перманганаты ерітіндісімен ашық қызыл түске боялғанша титрлейді. Осыдан кейін филтрді осы стаканға салып шайқайды және ашық қызыл түс жоғалған кезде калий перманганатымен титрлейді.

Кальций ионының концентрациясын мг/л да формула бойынша есептейді:

Са2+ концентрациясы = ТKMnO4/Са2+ · V· 1000 · 100/ 100,
где ТKMnO4/Са2+ - кальций ионы арқылы көрсетілген калий перманганатының титрі; V – титрлеуге алынған калий перманганат ерітіндісінің көлемі, мл


  1. Магний ионын анықтау

250 мл-к пипеткамен 100 мл анализденетін судан құяды және оған 3 тамшы метилоранж ерітіндісін қосады. Суды 0,1 н тұз қышқылы ерітіндісін оранжевый түске боялғанша титрлейді.

Ерітіндісі бар колбалпрды қайнағанға дейін қыздырып, сосын оларды 200 мл-к өлшеуіш колбаға құяды. Колбаларға 50 мл-ден қаныққан кальций гидроксидін қосады және жаңа қайнаған дистильденген сумен ыдыстағы мойнының төменгі бөлігіне дейін құяды. Сосын араластырып су моншасында 30 мин қыздырады. Сонда кальций гидраксиді магний тұзымен реакцияға түседі және ерігіштігі төмен магний гидроксидін тұнбаға түсіреді. Сосын колбадағы ер-ді суық сумен суытып, белгісіне дейін дистильденген су құяды, араластырады. Сосын бірден тұнбаға түскен магний гидроксидін бүктетілген фильтр арқылы фильтрлейді фильтратты құрғақ коникалық колбаға жинайды. Әрбір колбадан 100 мл-ден ерітінді алып, фенолфталейн қатысында қалған кальций гидроксидін 0,1н тұз қышқылының ер-мен титрлейді.

1 л. судағы магний мөлшерін мына формуламен есептейді:
Mg2+ концентрациясы = 12,16 · 2 (н · V1 – н · V2) · 1000/100,
мұнда: 12,16 – магний эквиваленті, н-тұз қышқылының нормальдігі, V1- титрлеуге кеткен тұз қышқылының көлемі, ол милиметр (мл) бойынша дистильденген судан алынған, V2-ер-ді титрлеуге кеткен тұз қышқылының көлемі, ол мл бойынша зерттелетін судан алынған.

Жалпы кермектігін табу үшін (1 л Ca2+ және M2+ мг-экв мөлшері) магний мен кальций концентрациясы керек, олардың өлшем бірлігі мл-экв/л, сәйкес эквиваленттік массаларына бөліп, сосын алынған концентрациясын былай қояды:


Жалпы кермектік= Са2+ мг-экв/л /20,04 + Mg2+ мг-экв/л/12,16
4. Карбонатты және карбонатты емес кермектіктерді табу

Сыйымдылығы 250 мл болатын коникалық колбаға зерттелетін судан 100 мл алады, сосын оны метилоранж индикаторы қатысында 0,1н тұз қышқылының ер-мен ақшыл қызғылт болғанша титрлейді.

Карбонат кермектігін мына формуламен есептейді:
н · V1/ V2 · 1000 (мг-экв/л),
мұнда: н-тұз қышқылының нормальдігі, V1- титрлеуге кеткен қышқыл көлемі (мл бойынша), V2 – титрлеуге алынған судың көлемі (мл бойынша)


  1. Көміртегі (IV) оксидінің құрамын анықтау

Дөңес ттүпті колбаға зерттелетін судан 200 мо өлшеп құяды, оған 0,2 мл 1% -ті фенолфталейн қосып араластырады. Егер су фенолфталейннен кейін болса және оның түсі эталон ер-мен салыстырғанда анық болса, онда суда бос көміртегі (IV) оксиді жоқ. Егер су фенолфталейннен боялмаса н/се эталон ерітіндісімен салыстырғанда әлсіз болса, онда оны 0,01 н натрий гидроксидінің ерітіндісі мен эталон ер-ң түсі пайда болғанша титрлейді.

Көміртегі (IV) оксидінің концентрациясын мг/л бойынша мына формуламен анықтайды:


СО2 = 44 · н · V · 1000/200,
мұнда: н-натрий гидроксидінің нормальдігі, V1- титрлеуге кеткен натрий гидроксидінің көлемі (мл бойынша)
Ж ұ м ы с н ә т и ж е л е р і н ж а з у:

Анализдің жүру жолын жазып, соған сәйкес есептеулер жүргізу.

Реактивтер:


  1. 0,1 н трилон Б1 ерітіндісі. 18,613 г трилон Б өлшеп, 1 л дистилденген суда ерітеді, сосын фильтрлейді. Трилон Б-ны дәлдікпен титрлеу фиксонал MgSO4*7H2O бойынша жүргізеді, ол набормен сатылады. Титрлеуді дәл өлшенген жаңа қайта кристалданған магний сульфатымен де жүргізуге болады. Ерітіндіні 1 жылға дейін сақтауға болады. Фиксонал – магний сульфаты болмағанда, трилон Б-ны тексеруге құрғақ тұзды пайдалануға болады. 0,01 н ер-ді дайындау үшін 0,1315 г магний сульфатын MgSO4*7H2O өлшеп, 1- л/к өлшеуіш колбада тұзды ерітеді. Трилон Б ер-мен титрлеу индикатор қатысында жүреді, судың кермектігін анықтауға сипатталғандай......

  2. Индикатор ерітіндісі. 0,5 қара-көк хром н/се 0,5 г қара хромды 20 мл амиакты қоспада ерітеді. (түгелдей ерігендігін қатаң қадағалау керек) сосын 100 мл-ге дейін спирт – ректифат қосады.

  3. Аммиакты қоспа. 100 мл 20% -тік аммоний хлоридін 20% -тік 100 мл аммиак ерітіндісімен араластырып 1л-ге дейін дистильденген су қосады. Жоғарда айтылған реактивтерді дайындау үшін қолданылатын судың құрамында кермектікті тудыратын тұз болмау керек. Кермектікті тексеру үшін 100 мл-ге 1 мл аммиакты қоспа және 6-7 тамшы индикатор қосады, осы кезде көк түс пайда болу керек.

  4. Кальций оксалаты. Кальций оксалатының ерітіндісін дайындау үшін 20% -тік 10 мл кальций хлоридінің ер-де 5% -тік 100 мл аммоний оксалатының ерітіндісін қосады, 30 минут қайнатып, біразға қойып қояды. Тұнбаны фильтрлеп, хлорид-иондар кеткенше сумен жуады, 500 мл су қосып 5-10 минут араластырып, фильтрлейді.

Фильтрат кальций оксалатының қаныққан ерітіндісі болып табылады.

  1. Кальций гидроксиді. 20 г кальций гидроксидін 1 литрлік өлшеуіш колбаға салады, белгісіне дейін дистильденген су құяды, араластырып біраз уақытқа қойып қояды. Ерітінді концентрациясын фенолфталейн қатысында 0,1 н тұз қышқылының ерітіндісімен титрлеу арқылы анықтайды. Анализге ірітіндіден пипеткамен тұнбаға тигізбей алады. Кальций гидроксидін жабық склянкада сақтау керек.

  2. Эталонды ерітінді. Колбаға 200 мл дистильденген су құяды, оған 10% -тік натрий гидроксидінен 0,5 мл қосады, араластырып 0,2 мл фенолфталейн қосады. Соңғысын дайындау үшін 1%-тік фенолфталейннен 0,2 мл алады да 100 мл-ге дейін дистильденген сумен ерітеді. Эталонды ерітінді қызғылт түске боялады. Ерітінді жабық склянкада сақталады.

Иондық алмасу немесе әк тасты –содалық әдіспен суды жұмсарту

Суды жұмсартудың негізгі мақсаты булы қазандарда және жылу алмасатын аппараттарда қақ болмау үшін жүргізіледі.

Суды жұмсарту мына жағдайларда жүзеге асырылады: 1. Кальций ионын (әдетте магний ионымен бірге) тұндыру және тұнбаны жою; 2. Иондық жою алмасу әдісімен кальций (магний) ионыны иондық алмасу әдісімен әдісі шегінің мүмкіндіктеріне негізделген, ерітіндіден иондарды жұтып, орнына басқаларын береді. Ерітіндідегі катиондарды алмастыра алатын иониттер катионит деп аталады. Катионитке алюмиоселикаттар, көмірді сульфирлеу, синтетикалық смалалар жатады. Катионит ерекшелігі: онда көп мөлшерде қышқыл тогының болуы: силикатты, карболксильді және сульфатоптар. Бұл қышқылдық топтарда сутегі иондары болады, олар қозғалмалы және әртүрлі катиондарға алмасуы мүмкін.

Ерітіндідегі тұздар мен қышқылдардың иондар мен аниондарды алмастыратын иониттер аниониттер деп аталады. Аниониттер құрамында амино (-NHj) және имино (-NH) топтары бар аминосмалалар. Бұл топтар аниондармен тұздар түзіледі және аниондық алмасуда қолданылады. Суды жұмсарту үшін әдетте сутекті (н-катионит) және натрийлі (Na-катионит) катиониттер қолданылады. Егер қозғалмалы ионнан (мысалы,натрий) басқа барлық катионитті R-мен белгілесе, онда судағы (құрамында кальций және магний иондары бар) иондық алмасу реакциясын мынадай теңдеулермен көрсетуге болады:

Na2 R + (Ca, Mg) (HCO3)2 = (Са, Mg) R + 2NaHCO3

Na2R + (Ca, Mg) SO4= (Ca, Mg) R + Na2SO4

Na2R + (Ca, Mg) Cl2 = (Ca, Mg) R + 2NaCI

Катиониттің белгілі бір мөлшері жұтып алатын кальций мен магний иондарының мөлшері жұту көлемі Е деп аталады және 1 см3 ионитке грамм-эквиваоентпен өлшенеді. Мысалы, сульфакөмірдің жұту көлемі 1000 г-экв м3; эспатиттікі -1700 г-экв/м3.

Ұзақ жұмыстан кейін, яғни натрий ионын кальцийге ауыстырғаннан кейін, ионитті регенирациялайды, яғни одан натрий хлоридінің қаныққан ерітіндісін қосады. Сонда кальций иондарын натрий иондары жылжытады.

Суды жұмсартудың басқа бір кең таралған әдісі – әк тасты-содалық әдіс. Суды бұл әдіспен тазалау үшін соданың әк таспен қоспасын қолданады. Әк тас тұнбалары әсер еткенде карбонатты кермектік және суда еритін көміртегі (IV) оксидін береді де тұнбаға түседі:

Са (НСО3)2 + Са (ОН)2 = 2СаСО3 + 2Н20

Mg (HCO3)2 + Са (ОН)2 = MgCO3 + СаСО3 + 2Н2О

СО2 + Са(ОН)2 = СаСО3 + Н2О

Магний кермектік кальциікке алмастырылады.

MgCl2 + Са (ОН)2 = Mg(OH)2 + СаС12

Содамен карбонатты емес кермектік тұздарын кетіреді:

CaSO4 +Na2CO3 =CaCO3 + Na2SO4

СаС12 + Na2CO3 =CaCO3 + 2NaCI

Карбонаттар өлшеуге қолайлы күйде түседі. Фильтрлегеннен кейін суда қақ бермейтін тұздар болады, сондықтан көптеген өндірістік мақсаттарда өте қолайлы.

Ж ұ м ы с м а қ с а т ы:

Құбырдағы суды катионитті және әк тасты-содалық әдіспен жұмсарту; судың жұмсартуға дейінгі және кейінгі кермектіктерін анықтау. Катионитті дайындау әдісімен танысып, катионит дайындау.

Қ ұ р а л д а р м е н м а т е р и а л д а р:

1. Катионитті калонка. 2. 0,1 н трилон Б ерітіндісі (1 л-ге 18,61 г). 3. 0,5% -тік қышқылды хром қара-көк н/се қышқылды қара хром. 4. 250 мл-лік өлшеуіш колба. 5. 6-8%-тік натрий хлориді ерітіндісі. 6. Аммиакты буферлік ерітінді.

Ж ұ м ы с б а р ы с ы:

Катионитті колонка ретінде көлемі 2-3 см және ұзындығы 80-90 шыны трубка қолданылады.

Катионит шашылып қалмас үшін трубканың төменгі жағына шыны пластинка орналастырады. Немесе төменгі жағын шыны трубкасы бар пробкамен жауып кәдімгі трубканы қолдануға болады.

Ионитті колонканы катионитпен қабаттың ұзындығы 50-60 см болатындай етіп толтырады.

Натрий хлоридінің 6-8 %-тік (тығыздығы 1,06-1,085) ерітіндісін дайындап одан 600-700 мл алып колонка арқылы құяды. Сосын тұздың қалдығын дистильденген сумен хлорид-ионға реакция толық жойылғанша жуады (сынама күміс нитратымен). Әдетте жууға 1000 мл су кетеді. Катионитті жуып болғаннан кейін 200 мл жұмсартатын суды, мысалы, құбырдағы су қосады. Сосын фильтрленген (жұмсартылған) су мен құбырдағы судың кермектігін анықтайды. Ол үшін көлемі 250 мл колбаға 100 мл зерттелетін судан құяды және 5 мл буферлік ерітінді қосып индикатор қатысында 0,1 н трилон Б ерітіндісімен қызғылт түсті ерітінді көкшіл түске ауысқанша титрлейді.

Суды әк тасты-содалық әдіспен жұмсарту кезінде алдын ала судың карбонатты, карбонатты емес, магнийлі кермектігін және көміртегі (IV) оксидінің мөлшерін анықтап алады. Осы нәтижелердің негізінде кермектікті жою үшін әк тас пен соданың мөлшерін есептейді.

vтасанықтайды.

Ж ұ м ы с нә т и ж е л е р і н ж а з у
Кермектікті жою (катионит көмегімен немесе әк тасты-содалық әдіс) әдістемесін жазу және соған сәйкес есептеулер жүргізу.

Катиониттер дүкенде де сатылады, бірақ оларды лабараторияда дайындауға болады. Сульфокөмір дайындау үшін күлділігі аз бірігуі жақсы және кокстелетін көмірлерді қолданатын маркалары ПС және ПСЖ.

Көмірді өлшемі 1-5 мл-дей алып ұсақтайды сосын фарфор стаканда 18-20% -тік олеуммен араластырады. 1 мас. г көмірге 5 мас. г олеум алынады. Көмірді олеуммен араластырғанда қоспа температурасы 180-200 0С-қа дейін көтеріледі. Қоспа 6-12 сағат тұрады. Сосын алынған сульфокөмірді жұқа шыны пластинка арқылы фильтрлейді, сумен жуып, фильтр қағаз арасына салып кептіреді. Олеум болмаған жағдайда орнына концентрленген күкірт қышқылын алуға болады. Сульфокөмірді алу бұл жағдайда ұзақ жүргізіледі, 2-3 күндей. Сульфирлеуді жеңілдету үшін қоспаны 180-200 0С-қа дейін қыздыру керек.

Лабараториялық жағдайда басқа катионитті, құрамы формулаға Na2[H4Al3Si2O10] сәйкес болатын катионит қолдануға болады. Оны дайындау үшін сазды 110-120 0С кептіреді, жақсы ұсақтап, сусыз содамен араластырады. 26 мас. г сазға 10 мас. г сусыз сода қосады. Қоспаны ступкада жақсы ұнтақтап, тигельге салып 900 0С-та электр пешіне қояды. Пайда болған саңылаулы массаны суытып, көлемдері 1-5 мм болғанша ұсақтайды, бірнеше рет сірке қышқылымен қышқылданған сумен жуады. Сосын дайын болған катионитті кептіреді және өлшемдері 1-3 мм кесектрге бөледі.


Тақырып сұрақтары:

1. 100 мл суды титрлеу үшін 2 мл 0,1 н трилон Б ерітіндісі жұмсалды. Судың кермектілігін есепте?

2. Не себептермен көміртек (IV) тотығын анықтағанда индикатор ретінде метиловый оранжевый емес фенолфталеин қолданылады?

3. аммоний оксалатымен кальций иондарын тұндыру барысында пайда болған кальций оксалатының қалдығын титрлеген кезде 0,01н калий перманганат ерітіндісінен 10 мл жұмсалды. 1л ерітіндідегі кальций ион мөлшерін анықта?


3 зертханалық жұмыс

ҚАТТЫ ОТЫН АНАЛИЗІ
Қатты отын құрамы күрделі, оған су, органикалық және минералды заттар кіреді. Отынның органикалық заттарының құрамына көміртегі, сутегі, азот, оттегі, күкірт кіреді. Минералды заттар құрамына балласт болатын, карбонаттар, силикаттар, фосфаттар және т.б түрінде негізінде кальций, магний, темір, аммоний элементтері кіреді.

Техникалық анализ кезінде ылғалдылық, күлділік және ұшқыш заттар мөлшерін анықтайды. Анализ нәтижелері ауалы-құрғақ немесе абсолютті құрғақ кептіруден өтпеген (жұмысшы отын) отындарына жатады. Ауалы-құрғақ отын деп алдымен 70-75 С кептіргіш шкафта, содан соң бөлме температурасында ауада кептірген отынды атайды. Осындай кептіру кезінде жойылатын ылғал мөлшері отынға кіретін абсолютті мөлшері арқылы ғана емес, сонымен қатар отын гигроскопиялығымен және қоршаған орта ылғалдылығымен анықтайды. Абсолютті құрғақ отын деп 1500 С температурада тұрақты массаға дейін келтірілген отынды айтады.

Барлық жағдайда анализ кезінде орташа сынама алу керек. Ол үшін көмірдің (сланц, антрацит т.б) бірнеше түйірін үгітіп, 0,2 мм саңылаулары бар елеуіштен өткізеді. Елеуіштен өтпей қалған фракциялы қайтадан үгітіп, илейді.

1. Қатты отын ылғалдылығын анықтау.
Ж ұ м ы с м а қ с а т ы: Отын ылғалдылығын анықтау

Қ ұ р а л – ж а б д ы қ т а р мен м а т е р и а л д а р: 1. Қатты отын (тас, көмір, антрацит, сланц) 2. аналитикалық таразы (өлшеу дәлдігі 0,001 г). 3. биіктігі 25-30 мм диаметрі 35-40 мм бюкс. 4. термометр мен кептіргіш шкаф. 5. келі. 6. санылаулар диаметрі 0,2 мм елеуіш. 7. эксикатор.


Ж ұ м ы с т ы о р ы н д а у б а р ы с ы:

Тас көмірді (антрацит немесе сланц) алдымен келіде үгітеді. Алдын ала өлшенген бюкске 1-2 г отынды тегістеп салып кептіргіш шкафта 102-105 0С 2 сағат тұрақты массаға шейін кептіреді. Кептіру кезінде бюкс қақпағы кішкене ашық болу керек. Кепкен отынды шкафтан алып, бюкстің бетін қақпақпен жауып, алдымен ауада, сосын эксикаторда суытып өлшейді. Ылғал мөлшерін формула бойынша есептейді.


W = m ∙ 100/m1.
мұндағы т — кептіруден кейінгі масса айырмасы; m1 — отын навескасы, г

Бірінші ылғалды анықтаудан кейін, 104-105 С 30 мин бойы тағы бір кептіру жүргізеді. Жоғалған масса 0,01г аспау керек. Егер 0,01г асып кетсе, онда кептіруді массасын 0,01 г азаюдан аз болғанша жалғастырады.

А л ы н ғ а н н ә т и ж е л е р д і ө ң д е у:
Жұмыс методикасын қысқаша жазып, алынған мәліметтерді таблицаға енгізу:


Отын навескасы

Салмағының азаюы (г)

Ылғал мөлшері ( %)

Кептіруге дейін

Кептіруден кейін
































2. Отындағы ұшқыш заттар мөлшерін анықтау.

Ауа бармайтындай отынды қыздыру кезінде бөлінетін ұшқыш заттар мөлшері анализ жүргізуінің кейбір жағдайларына, қыздыру жылдамдығы мен температурасына, отынның үгітілуіне, анализ жүргізілетін ыдысқа т.б жағдайларға байланысты. Сондықтан салыстырарлықтай нәтиже алу үшін анализді бірдей жағдайда жүргізу керек.


Ж ұ м ы с м а қ с а т ы . Қатты отын құрамындағы ұшқыш заттар мөлшерін анықтау.

Қ ұ р а л д а р мен м а т е р и а л д а р: 1. қатты отын (тас көмір, антрацит, сланец т.б). 2. фарфор тигель қақпағымен (биіктігі 40 мм, диаметрі 30 мм). 3. 900 С муфель пеші термопарамен. 4. аналитикалық таразы. 5. эксикатор. 6. қысқыштар.


Ж ұ м ы с б а р ы с ы.
Ұсақталған ауалы-құрғақ отыннан 1г өлшеп, оны алдын ала кептіріп өлшенген тигельге салады. Тигельдің қақпағын жауып 850 0С дейін қызған электр пешіне енгізеді. Тигельді ыстыққа төзімді төсегішке (мысалы, саздан жасалған) муфельканың түбінің 10-20 мм биіктікке қояды. Тигельді пеште 7 мин ұстайды. Сол кезде отын ылғал мен ұшқыш органикалық қолыслыстардан арылады. Содан кейін тигельді қақпағын ашпай суытады, алдымен 5 мин ауада, содан соң бөлме температурасына дейін эксикаторда. Муфель пешіне тигельді сым арқылы енгізуге болады. Сым ұшын тигель қойылатындай орам жасап, оған тигельді кигізеді.

Суыған тигельдің массасын өлшеп ұшқыш заттар мөлшерін төмендегі формуламен есептейді.


%ҰЗ = (m1mН2О) ∙ 100/ m2,
мұндағы т1 — қыздырудан кейінгі отын массасының айырмасы; m2 — отын навескасының массасы , г, m H2O – отын навескасында болған су массасы.
Су мөлшері отындағы ылғалдық проценттік мөлшерін есептейді. Сондықтан, отындағы ұшқыш заттар мөлшерін анықтаудан бұрын, оның құрамындағы ылғал мөлшерін анықтау керек (алдынғы жұмысты қара). Мысалы, ұшқыш мөлшерін анықтау үшін 1,3468 г көмір алынды, қыздырудан кейін масса 1,1122г болды. Су мөлшері 1,2%, ендеше 1,3468г отын ылғалдылығы:

1,3468·1,2/100 = 0,0161г

Ұшқыш заттар мөлшері.:

% ҰЗ = (0,2346 – 0,0161) ∙ 100/ 1,3468 = 16,3


Ж ұ м ы с н ә т и ж е л е р і н ө ң д е у.
Жұмыс методикасын қысқаша сипаттап, алынған мәліметтерді кестеге енгізу.


Отын навескасы

( г)


Салмақтың азаюы ( г)

Ылғалдылық навескаға

Есептелген ( г)



Ұшқыш заттар мөлшері

граммен

процентпен

















3. Қатты отындағы күлділігін анықтау
Қатты отын құрамындағы минералды заттар табиғаты екі жақты. Бір бөлігі, отынды шығару кезінде оның құрамында пайда болатын топырақ, саз, және тағы басқа бос жыныстар. Екінші бөлігі, көмірмен байланысты. Табиғатына байланысты емес минеральды заттардың болуы отын сапасын төмендетеді, а ол құрамында көп мөлшерде болғанда оны қолдануға кедергі береді.

Отынның күлділігін анықтаған кезде орташа сынаманы алудың маңызы зор. Көмірді кішкене кесектерге дейін ұсату керек, жақсы араластырып, бірнеше он грамм сынама алу керек, кейін оны келіде ұнтақтап және тағы араластыру қажет.

Қ ұ р а л д а р мен м а т е р и а л д а р: 1. Қатты отын. 2. Фарфор тигельі. 3. Муфель пеші. 4. Тигель қысқыштары. 5. Аналитикалық таразы. 6. Эксикатор.
Ж ұ м ы с б а р ы с ы.

Алдын ала қыздырылған және өлшенген фарфор тигеліне 1-2г отын өлшеп, муфель пешіне салады, ондағы температура250-300 0С қыздырылған. Кейін пеш температурасын 800-825 0С 1-2 сағат аралығында көтереді және осы температуруада 1 сағат ұстайды, кейін тигельді муфель пешінен алып ауада 5 минут аралықта салқындатып эксикаторға салады. Кейін тигельді өлшепикүлділігі формула бойынша есептейді:


Күлділік (%) = m ∙ 100/m1
мұнда m — масса зольного остатка в граммах;

т1масса топлива в граммах.

Екі өлщеудің аралығы қыздыярудан кейін 0,001г -нан аспауы керек.


Ж ұ м ы с н ә т и ж е л е р і н ө ң д е у:
Отынның күлділігін анықтау әдістемесін жазу. Алынған нәтижелерді кестеге енгізу.


Салмағы

отынның (г)

күлдің (г)

в процентах











Тақырып сұрақтары:

1. Кокстеуге шихта дайындау процессін сипатта.

2. Кокс формалау процесіндегі диенды көмірсутектердің термиялық айналудағы реакция теңдеуін жаз.

3. Пентанның < 400 0C термиялық ыдырау теңдеулерін жаз.


4 зертханалық жұмыс

МИНЕРАЛДЫ ШИКІЗАТҚА ҚЫШҚЫЛМЕН ӘСЕР ЕТУ АРҚЫЛЫ ТҰЗДАРДЫ АЛУ
Қазіргі кезде қышқылдарды минералдарды ыдырату үшін кеңінен пайдаланады. Бұл мақсатта күкірт қышқылын жиі пайдаланады, өйткені қышқылдық әсерлесу реакциясын қыздыру кезінде жүргізуге болады.

Қышқылдық әсердің өндірістік маңызы фосфорлы тыңайтқыштар өндірісі, сирек кездесетін металдарды қайта өндеу кезінде (мысалы, титан, цирконий, литий) көрінеді.


Суперфосфаттың алынуы және оның анализі

Суперфосфат апатит немесе фосфориттің күкірт қышқылымен әрекеттесуі негізінде алынады.

2Ca5 F (PO4)3 + 7H2SO4= 3Ca(H2SO4)2 + 7CaSO4 + 2HF

Ca3 (PO4)2 + 2H2SO4 = Ca(H2PO4)2 + 2CaSO4

Бұл әрекеттесу сұйық және қатты заттар арасында болғандықтан реакция едәуір ақырын жүреді. Біріншіден реакция қатты зат кесектерінің бетінде жүреді, нәтижесінде фосфор қышқылы және кальций сульфаты түзіледі. Мысалы:

Ca5 F (PO4)3 + 5H2 SO4 + 2,5 H2O = 5(CaSO4 * 0,5 H2O) + 3 H3PO4 + HF

Ары қарай масса біртіндеп азаяды, өйткені қалған күкірт және фосфор қышқылдары апатит немесе фосфориттің әрекеттеспеген бөлігімен біртіндеп әрекеттесе бастайды:

Ca5 F (PO4)3 + 7 H3PO4 + 5 H2O = 5 Ca (H2PO4)2 * H2O + HF

Көрсетілген реакциялар, сондай-ақ заттардың кристалдануы өте баяу жүреді. Фосфаттың толық ыдырауы 20-30 тәулік бойы жүреді және қоймада аяқталады. Суперфосфат құрамында кальций дигидрофосфаты Ca (H2PO4)2 * H2O және аз мөлшерде кальций гидрофосфаты СаНPO4 * H2O , сондай-ақ бос күйінде фосфор қышқылы кездеседі.

Өндеудің оптималды жағдайлары – температура , қышқыл концентрациясы және өндеу уақыты физико-химиялық құрылымды шикізат құрамымен анықталады.

Суперфосфат анализі кезінде өсімдіктермен қамтылған фосфордың құрамы және мөлшері анықталады. Соңғысын анықтау үшін суперфосфатты сумен, сосын аммоний нитратының аммиактағы ерітіндісімен өндейді. Бос фосфор қышқылы және кальций дигидрофосфаты сулы ерітіндіге өтеді. Суда нашар еритін кальций гидрофосфаты аммоний нитратында жақсы ериді. Ылғал мөлшерін 10 г суперфосфатты 100-1020С-та 3 сағат бойы қыздыру арқылы анықтайды.

Ерітіндідегі НРО42- ионын магний хлоридінің аммиактағы ерітіндісімен тұнбаға түсіреді:

НРО42- + Mg2+ + NH4 OH = MgNH4 РО4 + H2O
Тұнбаға түскен магний-аммоний фосфатын фильтрлеп бөліп алады. Бұл кезде ол магний пирофосфатына айналады. Магний пирофосфатының массасы бойынша фосфордың фосфор(V) оксидіндегі мөлшерін анықтайды.

Ж ұ м ы с т ы ң м а қ с а т ы: 15-20 г суперфосфатты алу және оны анализдеу

Қ а ж е т т і қ ұ р а л д а р мен м а т е р и а л д а р: 1. фосфорит. 2. концентрлі күкірт қышқылы. 3. Темір үгіткіш. 4. 5. Техно-химиялық таразы. 6. шыны цилиндр 7. Ареометр. 8. Магнезиальді қоспа. 9. Тұз қышқылы (ρ = 1,9 г/см3). 10. Патерман ерітіндісі. 11. Фенолфталеин. 12. Аммиактың 25 %-тік ерітіндісі. 13. Аммиактың 2-3%-тік ерітіндісі. 14. Воронкалар, фильтрлер, колбалар.
Ж ұ м ы с б а р ы с ы
Фосфоритті темір үгіткішпен үгітеді. 20-25г-дай фосфорит ұнтағын техникалық таразыда өлшеп алады.реакция үшін 662-24%-тік күкірт қышқылын пайдаланады.

Фосфорит немесе апатитті ыдыратуға қажет қышқыл мөлшерін суперфосфаттың түзілу реакциясы бойынша есептейді. Фосфоритте үнемі қоспалар кездесететіндіктен қышқылды теориялық өлшенген мөлшерден 15% аз алады.Жұмыс үшін таза кальций фосфатын Са3(PO4)2 қолданған тиімді. Қышқылды фарфор стаканға құйып, 50-600С – қа шейін қыздырады. Содан кейін стаканға жеке-жеке фосфор ұнтағын немесе апатит концентатын себеді. Қоспаны шыны таяқшамен 3-4 мин араластырады және 110-1500С – тағы қыздырғыш шкафта 1 сағатқа қалдырады. Содан кейін оны суытып, суперфосфат анализін жүргізеді. Фторсутегі бөлінетіндіктен жұмысты тартқыштың астында жүргізген дұрыс.

Анализ жүргізу үшін суперфосфаттың 2-2,5 грамын аналитикалық таразыда өлшейді және кесек ұнтақтар үгітілгенше фарфор келіде ұнтақтайды. Келіге 25 мл су құйып қоспаны езеді , еріген қоспаны өлшеуіш колбаға фильтрлейді. Колбаға алдын ала кальций тұздарының гидролизі жүрмес үшін 5-6 тамшы тұз қышқылын қосады. Келідегі қалған қоспаны 3 рет 20-25 мл сумен шайып, әр шайған сайын ерітіндіні фильтрге декантациялайды. Қалған ерімейтін тұнбаны фильтрге ауыстырып, колба белгісіне жеткенше сумен шаяды. Ерітіндіні мұқият араластырады. Оның құрамында суда еритін фосфор (V) оксиді бар.

Ерімейтін тұнбасы бар фильтрді 250 мл-лік басқа өлшеуіш колбаға ауыстырып, 100 мл Патерман ерітіндісін қосады және колбаның аузын жауып қатты шайқайды. Колбаны 15 мин бойы 600- қа шейін қыздырады. Қыздыруды термостатта жүргізу тиімді. Содан кейін колбадағыны суытып, колбаның белгісіне дейін дистилденген су құяды, мұқият арластырады және құрғақ фильтр арқылы колбаға фильтрлейді. Фильтрді лақтырады. Ал ерітінді құрамында цитраторастворимый фосфор оксиді бар. Цитратта және суда ерігіш фосфор қышқылының жалпы мөлшерін анықтау үшін судан және цитрат ерітіндісінен 50 мл-ден алып, оларды стаканға құяды. Стаканға 25 мл Патерман ерітіндісін құяды, араластырады және 2-3%-тік аммиак ерітіндісімен фенолфталеинге нейтралдайды. Фосфат ионын тұнбаға түсіру үшін ерітіндіге 25-35 мл магнезиаль ерітіндісін, содан кейін 10-25 мл 25%-тік аммиак ерітіндісін құяды. Стакандағы қоспаны 30 мин бойы араластырады және 5-15 сағатқа қалдырады. Тұнбаға түскен магний-аммоний фосфатын күлсіз фильтр арқылы фильтрлейді және 2-3%-тік аммиак ерітіндісімен шаяды. Содан кейін тұнбасы бар фильтрді тигельге ауыстырады, кептіреді, муфель пешінде құрыштайды және массасын өлшейді.

Фосфор оксидіне қатысты фосфор қышқылының құрамын мына формуламен есептейді:

2 О5 = 0,6377*500*100*m/m1*100 = 319* m/m1,

Мұндағы m – магний пирофосфатының массасы, г; m1 – суперфосфат өлшемесінің массасы, г; 0,6377 - Mg2 Р2 О7 -тан Р2 О5.-қа есептегендегі көбейткіш.

Жұмыс нәтижесін қорытындылау


Суперфосфатты алу әдісін талдау. Есептеулерді жүргізу және анализ нәтижесін қорытындылау.
Суперфосфат анализі кезінде қолданылатын реактивтер


  1. Магнезиальды қоспа 55г магний хлоридін және 70 г аммоний хлоридін еріту арқылы дайындалады.

  2. Патерман реактиві (аммоний цитраты) 173г лимон қышқылын 300 мл ыстық суда ерітіп алынған 1 л ерітіндідіен тұрады.бұл мөлшерге тура осындай мөлшерде 12-13%-тік аммиак ерітіндісін өлшейді, ондағы аммиак мөлшері 51 г болуы керек. Ол үшін концентрленген аммиак еітіндісіне тең көлемде дистилденген су қосады және тығыздық бойынша оның концентрациясын анықтайды. Концентрация бойынша лимон қышқылын нейтралдауға қажетті және 51г аммиак бар ерітіндінің миллилитр мөлшерін есептейді.

Аммиак ерітіндісінің 1 литрін өлнеуіш клбаға құяды және оның үстіне үздіксіз араластыра және суыта отырып аз мөлшермен лимон қышқылының ерітіндісін қосады.

Содан соң аммоний цитраты ерітінідісін белгіге шейін жеткізіп құяды және араластырады.


Тақырып сұрақтары:

1. Азот қышқылының фосфоритпен әрекеттескен кездегі реакция теңдеуін жаз. Қандай тынайытқыш тұзілді? Осы тынайытқышта қанша азот және фосфор бар екенін процент тұрде есепте.

2. Фосфорлы тынайытқыштарды анализдеу кезінде суда еритін және цитратты фосорын есепке алады?

3. Не себептемен дайын суперфосфатты тұтынушы мекемеге жіберер кезінде оны құйма 20 күн сақтау керек?


5 зертханалық жұмыс

СІРКЕ ҚЫШҚЫЛЫНЫҢ СИНТЕЗІ
Сірке қышқылын ацетиленнен алу бейорганикалық заттан органикалық затты алудың қалыпты мысалы болып табылады.

Сірке қышқылын алу келесі сатылардан тұрады:

1. Ацетиленді алу.

2. Кучеров реакцисы бойынша ацетилен гидратациясы.

3. сірке альдегидінің ауа оттегісімен сірке қышқылына дейін тотығуы.

Ацетальдегид түзілетін ацетилен гидратациясы HgSO4(II) қатысында қышқыл ортада (Н2SO4 ерітінді) жақсы өтеді:


С2Н2 + Н2О = СН3СНО
Ерітіндіні қыздырғанда гидратация процессі жылдамдайды, өйткені ацетальдегид 20,8°С қайнайды, көп бөлігі реакциялық кеңістіктен бөлініп кетеді, тек кейбір ацетальдегид бөлігі сынап тұзымен сірке қышқылына дейін тотығады:

СН3СНО + HgSO4 + Н2О = СН3СООН + H2SO4 + Hg


Сынап металлы катализатор болмағандықтан, соңғы реакцияны болдыру үшін Hg тотықтыратын Fe2(SO4)3 -ны ерітіндіге қосады.

Ацетальдегидтың сірке қышқылына дейін тотығуы оттегі тасымалдағыш қызметін атқаратын ауыр металлдар тұздарының қатысында жүреді. Оларға келесі металлдардың тұздары жатады Mn, Co, Wa және т.б.

Окисление ацетальдегида проходит довольно медленно, в промышленности неокисленный альдегид направляют на повторное окисление. Осуществить окисление ацетальдегида в лабораторных условиях по циркуляционной схеме довольно трудно.

Ацетальдегидтың тотығуы баяу жүреді, өндірісте тотықпаған альдегидты қайтадан тотығуға жібереді. Лабораториялық жағдайда ацетальдегидтың тотығуын циркуляционды схема бойынша жүргізу әлдіқайда қиын.

КМпО4 қатысында тотығу тез жүреді, негізінен ол тотықтырғыш ретінде әсет етеді:
2СН3СНО + КМпО4 = СН3СООК + СН3СООН + МпО2

Сірке қышқылымен және МпО2 -мен қатар біраз мөлшерде марганец ацетаты да түзіледі, ол альдегидтя тотықтыру реакциясы үшін катализатор болып әсер береді.

Ж ұ м ы с т ы ң м а қ с а т ы: Кальций карбидінен сірке қышқылының ерітіндісін алу. Сірке қышқылының шығымын анықтау.

Қ а ж е т т і қ ұ р а л д а р мен м а т е р и а л д а р: Натрий хлориді (конц), кальций карбиді, 5% -тік СuSO4 • 2Н2О ерітіндісі, Н2SO4 (конц), KMnO4, NaOH 0,05н ерітінді, тамшы воронкасымен Вюрц колбасы, жуғыш склянка, газ бөлгіш түтікшесі мен термометрі бар колба, электрлік плитка, колба және KMnO4 бар пробирка, титрлеуге арналған бюретка, спирт.


Жұмысты орындау үшін жоспар мен әдістеме

1. Берілген тақырыпқа сай әдебиеттерді оқу.

2. Лаботанттардан қажетті нәрселердің барлығын алу.

3. Сурет бойынша қондырғыны жинау, әрбір бөлігінің жұмысын анықтап алу.




Сурет. Сірке қышқылын алу

1. Карбид кальций бар Вюрц колбасы; 2. Суы бар жууға арналған колба (көпіршіктерді есептеуге болады); 3. 5% Си SO4•2Н2О ерітіндісі бар Вюрц колбасы, Н2SO4 (конц); 4. KMnO4 -мен пробирка.

Ж ұ м ы с б а р ы с ы:

Суретте берілген схема бойынша жиналған аспапта жұмысты жүргізеді. Ацетиленді кальций карбидіне реакция тез жүретін болғандықтан концентрленген хлорид натрий ерітіндісін тамшылатып құйып алады. Реакция жылдамдығын баяулату үшін колба ішіне алдын ала 20-30 мл спирт құйса болады. Кальций карбидінің сумен реакциясы жууға арналған склянкада секунд ішінде бір көпірше болатындай жылдамдықпен жүру керек. Ацетиленнің қатты ағыны кезінде сірке қышқылының шығымы төмендейді.

Ацетилен қаныққан HgSO4 (5% СuSO4•2Н2О ерітіндісі), ерітіндісі бар колбаға түсіп, онда гидратацияланады да сірке альдегидін түзеді. HgSO4 ги дролизін болдыру үшін колбаға 1-2 мл конц. H2SO4 ерітіндісін құяды. Дайын HgSO4 болмаса, оны оңай дайындауға болады, H2SO4 –те HgO қыздырып еріту арқылы. Ол үшін жуығымен 1г HgO және 30 мл H2SO4 (1:4 сұйылтылған) алу керек.

Техникалық таразыда 1-1,5г кальций карбидін өлшеп, құрғақ!!! колбаға салады. Содан кейін HgSO4 ерітіндісін термометрдің көрсеткішін бақылай отырып 70 0С -қа дейін қыздырады. NaCl ерітіндісін тамшылап құямыз.

Hg тұзының каталитикалық әсерімен ацетиленді гидратациялау арқылы алынған ацетальдегид буланып сұйылтылған КМпО4 ерітіндісі бар пробиркаға түседі, онда оның сірке қышқылына дейін тотығуы жүреді.

Альдегидтың буын КМпО4 бар пробиркаға түспес бұрын, оны тройник арқылы газометрден берілген ауамен араластыру қажет. Тройник пен газометр арасындағы ауа ағынын бақылау үшін суы бар жууға арналған колбаны қосады. Ауаны секундта бір көпіршедей жылдамдықпен жібереді.

Тәжірибені суы бар жууға арналған колба газ көпіршесі біткенше жалғастырады. Реакция біткеннен кейін сірке қышқылы ерітіндісі бар пробирканы бөліп алады. Сірке қышқылын Mn (lV) оксидінен бөліп алу үшін, ерітіндіні фильтрлеп, 100 мл өлшегіш колбаға құйып, белгісіне дейін жеткізеді, араластырып 0,05 н сілті ерітіндісімен титрлейді.

Сірке қышқылының шығымын кальций карбидінің құрамында қоспа жоқ деп есептейді. Негізінен оның құрамы ластанған, ГОСТ -ға байланысты таза карбидінен 370л ацетилен алынса (20°С, 101,ЗПа), алд техникалықтан 230-280л алады.

Сірке қышқылының шығымын алынған сірке қышқылының мөлшері мен теориялық алатын мөлшеріне сәйкес проценттік қатынасын есптейді.
Ж ұ м ы с н ә т и ж е с і н қ о р ы т ы н д ы л а у

Сірке қышқылын алу қондырғысының суретін салып, қызметін сипаттау. Сандық мәндерін кестеге енгізу.




Кальций карбидінің мөлшері, (г)

Тирлеуге жұмсалған сілтінің мөлшері (мл)

Сірке қышқылы, (г)

Шығымы (%)

Алынуы тиісті

Алынған
















Тақырып сұрақтары:

1. Бірнеше тотығу дәрежелері бар металлдар тұздары сірке қышқылына ацетальдегидтың тотығу процессін катализдендіреді? Ұғындыр.

2. Ацетиленнің гидратациялану процессін жаз?

3. Ацетиленді күкіртсутектерінен және фосфор қоспаларынан тазарту тәсілдері?


6 зертханалық жұмыс

СҰЙЫҚ ЖӘНЕ ГАЗ ТӘРІЗДІ ОТЫНДЫ ӨНДЕУ
Мұнай өнімдерінің крекингі

Ж ұ м ы с м а қ с а т ы. Керосиннің каталитикалық крекингісін жүргізу. Бензиннің, ауыр фракциялардың және газ тәрізді өнімдердің шығымын есептеу.

Ж ұ м ы с б а р ы с ы

Крекинг 1-суретте көрсетілген құрылғыда жүргізіледі. Керосин бюретка 1 арқылы катализаторы бар электропешпен (3) қыздырылған құбырға беріледі. Крекингінің сұйық өнімдері суытатын сұйықтыққа орналастырылған қабылдағышта (4) жиналады, газ тәрәзді өнімдер газометрге (6) барады.

1. сурет. Мұнай өнімдерінің каталитикалық крекингі
1 – мұнай өнімі бар бюретка; 2- катализаторлы құбыр; 3 – электропеш; 4 – сұйық мұнай өнімдеріне арналған қабылдағыш; 5 – суытқыш қоспа; 6 – газ тәрізді мұнай өнімдерін қабылдауға арналған газометр; 7 – су шығаратын кран; 8 – термопара; 9 – пириметриялық гальванометр.

Жұмыс үшін қанықпаған көмірсутектері бар керосин қолданылады. Керосиндегі қанықпаған қосылыстарды бром суы көмегімен анықтайды.

Қанықпаған қосылыстардан тазарту үшін 100-200 мл керосинді бөлгіш воронкаға құйып, 5 минут бойы 15-20 мл концентрленген күкірт қышқылы қатысында қатты шайқайды. Воронканы сәт сайын айналдырады және газ тәрәзді реакция өнімдерінен арылу үшін кранның аузын ашып отырады. Қалған төменгі бөлікті воронкадан шығарады және күкірт қышқылының жаңа порциясымен тазалауды қайталайды. Керосинді калий перманганатының сілтілік ерітіндісімен тазалайды және сумен шаяды. Керосиндегі судан арылу үшін оған сусыз кальций хлоридін қосып, 10-15 мин бойы шайқайды және бүктетілген фильтр арқылы фильтрлейді.

Крекинг жүргізу үшін қолданылатын катализатор алюминий және кремний оксидтерінен дайындалады. Табиғи қосылыстар ішінде қоспалардан мүмкіндігінше таза глин сорттары пайдаланылады. Тазалау үшін глинді 1: 1 қатынасында сұйытылған тұз қышқылымен араластырады және қоспаны бірнеше күнге қалдырады. Тұз қышқылын және тұздарды декантация арқылы сумен шаяды, содан кейін Бюхнер воронкасында фильтрлейді. Тазаланған глинді ауада, сосын кептіргіш шкафта 150-2000С –та кептіреді, асбестпен араластырады және реакторға салады.

Құрылғыны герметивтілікке тексереді. Ол үшін су өткізетін кранды ашады, резина шлангінің соңын газометр деңгейінен 10-15 см төмен ұстау керек.

Прибордың герметивтілігі кезінде су шлангі арқылы құйылмайды. Егер ол төмен түсіп кетсе, онда жүйеде тепе-теңдік бұзылады және мұндай жағдайда құрылғының герметивтілігін сақтап қалу қиынға соғады.

Құрылғының герметивтілігіне көз жеткізген соң электропешті 6000С-ге дейін қыздырады. Ауаны атмосфераға шығарады. Газометрді қосып, кранды ашады және керосинді секундына 2-3 тамшыдан тамшылап қосады. Құбыр арқылы 50-80 мл керосин өткенде пешті қосады және крекинг өнімдерін айдауды жүргізеді. Сұйық өнімдердің көлемін өлшейді және оны тоңазытқышпен жалғанған колбаға құяды. Дистиллятты өлшеуіш цилиндрге жинайды. Алынған бензин (1700С-ге дейін қайнаған) және ауыр фракциялардың (1700С-ден 2300С-ге дейін қайнаған) көлемін өлшейді. Салыстыру үшін керосинді айдайды. Алынған өнімде үнемі қанықпаған қосылыстар болады, оларды бром суының көмегімен анықтайды.

Крекингінің газ тәрізді өнімдерінің құрамында да қанықпаған көмірсутектер болады. Олардлы анықтау үшін газометргігазды суы бар цилиндрге жинайды, аздап бром суынан қосады және цилиндрді шынымен жауып шайқайды. Жұмыс барысында катализаторда кокс жиналып қалады, сондықтан 3-4 тәжірибеден кейін катализаторды басқасына ауыстырады немесе коксты жағып жібереді. Коксты жағу үшін пешті 8000С-ге дейін қыздырып, құбырды газометрге немесе сутартқыш насосқа 15-20 мин бойы жалғайды, құбыр арқылы әлсіз ауа тоғын өткізеді.

Крекингіні жоғарырақ температурада жүргізуге болады, мысалы 650-7000С-та. Мұндай жағдайда газ тәрізді өнімдердің мөлшері артады.
Ж ұ м ы с н ә т и ж е л е р і н ө н д е у

Крекингіге арналған құрылғының суретін салу және оның жұмысын сипаттап беру. Тәжірибе нәтижесін таблица түрінде жазу.



Тақырып сұрақтары:

1. Напишите уравнение реакции термического распада гептана при крекинге на два углеводорода с меньшей молекулярной массой.

2. Напишите уравнение реакции дегидрирования бутана при крекинге.

3. Октановые числа бензинов, полученных за счет термического крекинга, находятся в пределах от 60 до 75, а бензинов каталитического крекинга – выше 80. Каков состав этихбензинов?


Лабораторная работа7

ПИРОЛИЗ НЕФТЕПРОДУКТОВ
Ц е л ь р а б о т ы. 1. Проведение коксования каменного угля

2. Составление материального баланса процесса коксования


Пиролиз (сухая перегонка) угля без доступа воздуха при температуре 800-900 0С, называемый коксованием, служит для получения кокса, который необходим для металлургической промышленности и получения различных химических соединений (аммиака, бензола, толуола, нафталина, антрацена и др.). В качестве сырья применяют коксующиеся угли или шихту, состоящую из углей разных марок.

Коксование проводят в камерных или шахтных печах, работающих в политермическом режиме с постепенным подъемом температуры, поэтому процесс сопровождается многичленными первичными и вторичными химическими реакциями (рис. 15.1).



Рис.1 Схема коксовой печи

Термические превращения угля начинаются при температурах около 2000С. Однако уже при нагревании до 1200С выделяются физически связанная влага, адсорбируемые углем газы (диоксид углерода, метан, компоненты воздуха). При температурах более 2000С начинается выделение некоторого количества воды, образующейся при термическом разложении органической массы сырья (ОМУ), а также диоксида углерода.  Это является результатом достаточно сложных химических превращений, затрагивающих в основном внешние полярные группы. В диапазоне 250-3250С процессы разложения угольного вещества усиливаются. Идет интенсивное выделение паров воды, диоксида углерода, выделяется некоторое количество сероводорода и органических соединений серы. На этой стадии заметно уменьшается содержание кислорода в угле, особенно в угле ранней стадии метаморфизма. Однако и в этом температурном интервале идет расщепление химических связей лишь на концевых участках макромолекул угля. Глубоких изменений внутренней структуры органической массы угля ещё не происходит. При температурах выше 3500С начинается разложение основной органической массы угля. Глубокое разложение органической массы угля, выделение жидких в обычных условиях веществ (смолы) завершается при температуре около 5500С. При 5500С остается твердый остаток – полукокс, поэтому процесс термической переработки, заканчивается при температуре 500-5500С, обычно называют полукоксованием. При последующем нагревании протекают процессы дальнейшего уплотнения вещества полукокса, формирование и развитие микрокристаллитных графитоподобных структур. Эти процессы сопровождаются отщеплением газообразных продуктов – в первую очередь водорода, а также некоторых количеств аммиака, метана, оксида углерода, азота. К 9000С завершается образование достаточно высоконауглероженного твердого остатка – кокса.



Конечными продуктами пиролиза будут как индивидуальные вещества (сероуглерод, бензол, толуол, ксилолы, аммиак, антрацен, нафталин и т.д.), так и смеси веществ (масла – нафталиновое, поглотительное и др.; сольвент – смесь изомеров триметилбензола и ароматических углеводородов; каменноугольный пек, обратный коксовый газ и др.).

П р о в е д е н и е р а б о т ы
Р е а к т и в ы и о б о р у д о в а н и е: Каменный уголь, Хлорид кальция, Раствор серной кислоты 0,5 моль/л, Раствор серной кислоты 20%-ный, Раствор гидроксида натрия 30%-ный, Ксилол, Индикатор метиловый оранжевый, Оксид ртути (II), Установка для коксования угля, Фарфоровая ступка с пестиком
Описание установки и подготовка ее к работе

Коксование угля проводят в фарфоровой трубке 1, помещенной в электропечь 2 (рис. 15.2).




Рис. .2. Схема установки для коксования: 1-трубка для коксования, 2-электропечь, 3-термопара, 4-газоотводная трубка, 5-манометр, 6-ловушка, 7-баня с охлждающей смесью, 8-трубка с CaCl2, 9-11-поглотительные склянки, 12,13-трубки с активированным углем, 14-газометр, 15-18-краны.
Температуру процесса измеряют термопарой 3. Трубка для коксования должна герметично закрываться с обеих сторон и на одном конце иметь газоотводную трубку 4, соединенную с манометром 5. Газоотводная трубка последовательно соединяется с системой для улавливания летучих продуктов коксования: ловушкой 6, поглотительными склянками Дрекселя 9-11, двумя трубками с активированным углем 12,13 и газометром 14 и помещается в сосуд Дьюара или баню 7, которые заполняются водой со льдом. Трубка 8 используется для улавливания следов влаги и заполняется прокаленным хлоридом кальция. Склянка 9 служит для поглощения аммиака и заполняется 10-20 мл раствора серной кислоты (1 моль/л) с индикатором – метиловым оранжевым. Склянку 10 используют доя улавливания СО2 и сероводорода, она заполняется 30 мл раствора гидроксида натрия (30%). Поглотительную склянку 11 заполняют 30 мл раствора оксида ртути и в ней улавливают непредельные углеводороды. Две трубки 12, 13 (V-образные) служат для улавливания сырого бензола, и их заполняют высушенным активированным углем. Газометр 14 заполняют насыщенным раствором хлорида натрия. Все поглотительные сосуды перед началом работы взвешивают с точностью до 0,0001 г. Установку собирают и перед началом работы проверяют на герметичность. Для этого отключают манометр 5 (закрывают краны 16 и 18) и открывают краны 15 и 17. Если установка герметична вытекание жидкости из газометра 14 постепенно должно прекратиться.
Проведение коксования

Каменный уголь дробят в фарворовой ступке, перемешивают, взвешивают (с точностью до 0,01 г) и пересыпают в предварительно взешенную трубку для коксования. Затем трубку вставляют в печь и разравнивают угольную загрузку так, чтобы уголь располагался ровным слоем по той части трубки, которая находится в печи. Трубку коксования устанавливают с небольшим наклоном, а газоотводную трубку помещают в пробке как можно ниже. После сбора установки и повторной проверки на герметичность открывают кран 17 на газометре 14, чтобы запорная жидкость вытекала из газометра. Давление в манометре 5 поддерживают в пределах 1,3.102 Па. Включают печь 2, ведут нагревание до температуры 1123 К, а затем выдерживают при этой температуре 30 мин.



По окончании коксования выключают электропечь, перекрывают все краны и зажимы, отсоединяют трубку 1 от поглотительной системы. Горячая трубка охлаждается на листе асбеста. Поглотительные склянки разъединяют, выдерживают 15 мин и взвешивают.
Анализ продуктов коксования

  1. Массу кокса определяют путем взвешивания остывшей трубки и определения ее привеса.

  2. Массу надсмольной воды и смолы определяют путем взвешивания ловушки и вычитания массы пустой ловушки. Привес ловушки 6 дает массу сконденсировавшейся смолы и воды.

  3. Массу воды определяют в конденсате путем азетропной отгонки воды с ксилолом. Для этого в круглодонную колбу 1 на 250 мл наливают конденсат из ловушки. Ловушку промывают 15-25 мл ксилола, а промывную жидкость сливают в колбу 1.



Рис. 3. Прибор для азеотропной разгонки конденсата: 1-колба, 2-ловушка, 3-холодильник, 4-колба-обогреватель

Собирают прибор (рис. .3), соединяя колбу с холодильником 3 через ловушку 2. Смесь перегоняют. Дистиллят собирается в градуированной ловушке до тех пор, пока не прекратится увеличение водного слоя. Вся масса воды определяется по показанию мениска в ловушке и по привесу хлоркальциевой трубки 8.

  1. Для определения массы выделившегося аммиака оттитровывают избыток серной кислоты (1м) в поглотительной склянке 9. По разности взятой кислоты и обратно оттитрованной рассчитывают массу аммиака.

  2. Привес поглотительных сосудов 10, 11, 12, 13 дает массу веществ: сероводорода и СО2, непредельных углеводородов и сырого бензола.

  3. Полученный в газометре объем несконденсированного газа пересчитывают на нормальные условия

где V0 – объем газа при нормальных условиях, л; V – объем газа в условиях опыта, л; Р – барометрическое давление, Па; h – упругость водяных паров при данной температуре газа, Па; Т – температура газа, К.

Массу газа в данном объем V0 рассчитывают по формуле:

m = V0 . 0,458

где m – масса газа при нормальных условиях, кг; V0 – объем газа при нормальных условиях, л; 0,458 – средняя плотность газов коксования, кг/м3.
Задания и оформление работы
Результаты работы записывают в тетрадь. Составляют материальный баланс процесса коксования на 1 кг угля, данные расчета сводят в таблицу:


Приход

Расход

Продукты

кг

%

Продукты

кг

%

Уголь




100


Кокс







Смола







Аммиак







H2S и СО2







Непр. угл.







Сырой бензол







Газ







Потери






Контрольные вопросы




  1. Каковы особенности переработки твердого топлива

  2. Перечислите виды переработки твердого топлива

  3. Укажите условия проведения коксования, конечные продукты этого процесса

  4. Опишите химические реакции и процессы, протекающие при коксовании каменного угля.

  5. Как влияют температура, плотность загрузки, скорость процесса на процессы коксования?

  6. Опишите процесс полукоксования. Какие продукты образуются при полукоксовании?

  7. Что такое коксовый газ? Какие продукты образуются при переработке коксового газа?

  8. В чем заключается подготовка к коксованию?

  9. Как классифицируются угли по их способности к коксованию? Перечислите коксоующихся углей.

Что такое пластическое состояние углей? Перечислите основные характеристики пластического состояния углей.
9 зертханалық жұмыс


Семей қаласының шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Минералды бояғыштарды алу

Каталог: ebook -> umm
umm -> ПОӘК 042-18-29 8/03-2013 №1 басылым 05. 09. 2013
umm -> Жалпы және заң психологиясы терминдерінің қысқаша сөздігі. І бөлім. Жалпы психология пәнінің терминдері
umm -> 6М 011700- «Қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы» Магистранттарға арналған
umm -> ПОӘК 042-14-5-05. 02. 20. 22/2013 № басылым
umm -> «Ежелгі дәуір әдебиеті» пәніне арналған оқу-әдістемелік материалдар 2013 жылғы №3 басылым 5В011700 «Қазақ тілі мен әдебиеті», 5В012100- Қазақ тілінде
umm -> Оқытушы үшін «Қазақстан тарихы»
umm -> Әбікенова Гүлнафис Төкенқызы Қазақ тіліндегі эпистолярлық стильдің лингвистикалық сипаты
umm -> Педагогика кафедрасы


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5


©engime.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет