Мендегі өмір сен деп өмір сүреді, Менің елім жыр елі



бет4/4
Дата05.11.2016
өлшемі2,44 Mb.
1   2   3   4

Кітапханшы: Әкемнің әкесі – Сабыр (азан шақырып қойған аты Сабыреден) жасынан арабша оқыған, көзі ашық жан. Мінезі қарапайым-дылығына қоса өз есесін жібермейтін, тілге шешен, өткір, парасатты, ақылды адам болған көрінеді. Ән айтатын, жүйрік тазы ұстайтын аңшылық өнерлері де болған көрінеді.

Әкем анамызды өмір бойы құрметтеп өтті. Анам екеуінің махаббаты жайлы жыр қылып айтады. Ол әкемнің өмірлік серігі ғана емес, қамқоршысы, күтушісі, адал досы болды. Анам Нәсіп әкеміздің алғашқы өлеңдері мен маған жазған хаттары түгел сақтаулы, бірақ оны жариялауға бере бермеймін, өзім де естелік-сыр жазсам ба деген ойым бар, денсаулық көтеріп шамам келсе, - деп еске ала отырып ақынның «Ақ сүт» атты аңызға құрылған жыр шумағы аналар жайындағы поэзиясының жиынтығындай әсер береді. Ол ананың ақ сүтін «меккеге» үш рет арқалап барғанда да өтей алмайды екенсің деген аңыз-әңгімесінде


Бүгінгі ана –көңілшек

бата берер күн сайын.

Кесірленбей келіңдер

құйып берсе бір шайын.

Ардың арыстандары,

жолбарысы ұяттың

бізді ұйқысыз түндерде талайтұғын сияқты... деген түйіннің астарында үлкен ой жатыр. Анасын меккеден екі рет аман есен алып келген азаматтың, үшінші рет алып бара жатқанда жыртқыштың талауына түсіп мерт болғанын көрген ана балам «Қарыздар болып өлді» деп, зар еңіресе ал біздер аналарымыздың алдында мәңгілік қарыздармыз деген ой тастайды.
І жүргізуші: Ия, әкемнің шығармашылық табиғаты ешкімге ұқсамайды. Әрбір өлеңінің жолында терең мағына, жұмбақ сыр тұнып жатыр. Оның:

Бұтақтарым – биікте,

Тамырларым – тереңде - деп сездіруі тегін емес.

Мен тамырмын, тараймын топыраққа,

Тамыр өссе тек қана тереңдейді - деуінде де үлкен мән бар.
Әкем – Абай, Мағжан, Қасымды өзіне пір тұтып, кітаптарын көп оқитын, үстелінің үстінде үнемі жататын кітабы –Стефан Цвейгтің «Бальзак» атты шығармасы еді. Әкемнің достары Әбіш Кекілбаевты, Оразбек Сәрсенбаевты, Асқар Сүлейменовты, Қалихан Ысқақовты, Зейнолла Серікқалиевті, Мәткәрім Әкімжановты ерекше атап өтуге болады. Бұл кісілер үнемі ақын жанынан табылатын.

Қазақ поэзиясының арғы-бергі тарихындағы дәстүр мен жаңашылдық мәселесін жете зерттеген ғалым Мүсілім Базарбаев алпысыншы жылдардағы қазақ поэзиясы жөнінде айта келіп: «Олжас Сүлейменов, Тұманбай Молдағалиев, Жұмекен Нәжімеденов сияқты ақындар іздену, ойлану, жаңаға ұмтылу, сол жаңаны көре, таба да білетіндей қалыптарымен сүйсіндіреді», -деген болатын. Жұмекен Нәжімеденов –қазақ поэзиясында өз белсенділігімен, жаңашылдығымен танылған ақын.


П жүргізуші: Ақын отбасында тоғыз жан деп тұрғаны ата-анасы, зайыбы, Жұмекен, сол кезде тұрмысқа шықпаған екі қарындасы, жиені Нәсіпхан, өзінің екі қызы. Сабыржан хабарсыз кеткен соң Нәжімеден қарт баласына арнау дастан шығарып, ол елге тарап кеткен. Хабар-ошар кешіккен сайын, елдің жүрегіне зілдей күдік салатыны тағы ақиқат. Сондай шерлі жұрт бұл дастанды жаттап алып, зармен өлеңге қосып, өз қайғыларын осы өлеңмен шығарған деседі. Бұл дастан әуелден 40 шумақ болды.

Жұмекеннің философиялық тұрғыда ойы терең ақындығына қоса домбырашылығы да бар еді. Оның құйма құлақ, аса дарындылық қасиеті бала кезінен байқалған-ды. Әкемнің домбырасына, тартқан күйлеріне мұрагер болып, жалғыз ұлы Мағжан қалды. Ал әкемді ақын, суреткер ретінде зерттеу – менің парызым. Кезінде ол маған үлкен үміт артып еді, сол үмітін ақтасам – арманым жоқ – дейді Саида Жұмекенқызы

Ақын жұбайы Нәсіп апаймен отбасын құрмастан бұрын-ақ екі құда – Нәжімеден мен Дүйсен қариялар бір-бірімен жиі араласатын.

Дүйсен қарт өзінің өмір сүрген жерінде аймаққа танымал домбырашы болған. Домбыраны солақай тартатын. Өзі атақты солақай домбырашы Жолдығұл қарттың шәкірті екен. Бұл туралы жергілікті газеттерде сан рет жазылды да. Дүйсекеңнің сол домбырадан әруағы асып тұрған кезінде Жұмекен 4-5 жастағы бала. Дүйсекең дарынды ұлды бірден танып, алдына алып отырып, домбыра үйреткен. «Ол кісі күй үйретуге келгенде ерінбеуші еді» - дейді Жұмекен Нәжімеденов.


І-жүргізуші: Қалды артыңда күндерің сыр етер көп,

Той болушы ед қалса егер Жұмекен кеп.

Ойлап па едім жанында табытыңның

Күйге қосып азалы жыр етем деп.


Тағдыр салды басыма амал қанша,

Жыр –жорығың осымен тамамдалса.

Қанша жылдар өтерін кім біледі

Жүрегімнің жыртығы жамалғанша.



« Жұмекенге» М.Ысқақ


Кітапханашы: Құрметті қонақтар, оқырмандар!
«Сәл шыдай тұр, ағайын, мен өнерде енші алам, ұқсамайтын ешкімге жаңадан бір жол салам» деп, өзі айтқандай, ол-ұлттық поэзиямызда ерекше із қалдырған, жасөспірім оқырмандарымызды табиғаты, болмыс бітімі бөлекше, ой мәнері мәйекті акын Жұмекен Нәжімеденовтің қаламынан туған жыр жауһарының тереңде жатқан асылын іздеп табу, оны насихаттау- бүгінгі ұрпақтың міндеті болып саналады, сонымен қатар, поэзиядағы қолтаңбасы да көзге ұрып тұратын салмақты ой мен философиялық иірімдерге толы ақын өлеңдері оқырмандарды парасат биігіне жетелейді.

Қазақтың «Ақбоз атпен ақ бұлтты аралаған» - атты әдеби-портрет кешімізде Жұмекен Нәжімеденовтың шығармашылығында

Бұтақтарым биікте,

Тамырларым тереңде, - деп жырлаған ақын оқушысының сезімін адамгершіліктің биік мұраттарына сілтеп, санасын өмірдің терең сырларымен сусындатады. «Мұндай тереңнен нәр, биіктен нұр емген жыр бәйтерегі ешқашан солмақшы емес...»,- деген көрегенді сөзімен қортындылауды жөн көрдік.

Осымен әдеби-портрет кешімізді аяқтаймыз!
(Кештің соңы « Менің Қазақстаным» -әнімен аяқталады).
« Шындық жыршысы»

( естелік – эссе)

...Шындық деген көк аспандай тым биік,

Мұхит сынды әрі терең тұңғиық.


Жазушылар одағының поэзия секциясын басқаратын кезім 1956 жылдар болса керек, орта бойлы талдырмаш жігіт есіктен сүрініңкірей кіре берді де, әуелі артына қарады да жаныма таянды. Біздер жөн сұрасып үлгермей, екі-үш жас ақын кірді. «Аға кешіріңіз. Мынау Жұмекен деген дүр ақын. Теңіз ауданының «Құрманғазы» кеңшарынан. Алдап ертіп келдік те есіктен итеріп кіргіздік. Осы ұлыңыздың өлеңдерін тыңдап, батагөй болыңызшы. Тіпті секция мүшелерінің бәрі осында жүр. Біз шақырып берелік деп шығып кетті».

Таныстығымыз содан басталды. Балауса ақынның өлеңдеріне біздің құлағымыз дағдылана бастады.



Әдебиетіміздің абызы Әбділда Тәжібаев: «Жұмекен, сөз жоқ, ешкімге ұқсамайтын, өзіндік ақындық жаратылысы, өзіндік бейнесі бар, көп ойлап, көп оқитын, көп ізденетін жас, жұртшылығымызды қатты үміттендіретін ақын.


Жұмекен поэзиясы – біздің ұлттық мақтанышымыз, біздің енді ашылар

алтын сандығымыздың бірі. Ешкімге ұқсамайтын ақынның әрбір шумағы –тың қазыналар».

Қадыр Мырзалиевтің «әзірше бір нәрсені ғана батыл айтуға болады. Жұмекен бұрын қандай ақын болса, қазір де сондай ақын. Бұрын қандай бейнелі болса, қазір де сондай бейнелі. Бұрын қандай күрделі болса, қазір де сондай күрделі. Сақалдарына ақ кіргенше поэзияны сәбидің санамағы көретін жәй сөз құмарларларға Жұмекен Нәжімеденовтің өлеңдерін оқымаса да болады. Оның жыры, әдеби мәдениеті өте жоғары, түсініктері терең, ұғымпаз оқырмандарға арналған»- деген пікірінде көп шындық жатыр.


«Міне, біздің Алматы осы алма төсі бұлтиып, Алма төске жас бұтаның саусақтары тұр тиіп»- дейді ақын, қандай әсем теңеу. Жас ақынның жанын тебіренткен жайшылық емес, жанып келген таланттың мөлдірлігі болатын. Жұмекен ақын - суретші ақын. Жай суретші ғана емес - үлкен суретші. Тапқыр да танымал қасиеті мол ақын.

Ақын түгілі адамның өсіп-жетілу, одан егде тартып, ең ақыры қартайып кәутеңдегенге дейінгі аралық та қаншама бір-біріне ұқсамайтын өмір бөлшектері бар. Оның әрқайсысының өзіндік сұлулығы, өзіндік мән-мағынасы, өзіндік ой түйіндері, өзіндік отты өзегі бар. «Күрмеуі мол күрделі ақын - ол Жұмекен Нәжімеденов » - дейді Сейфолла Оспанов.

Қамшының бүлдіргісіндей ғана қысқа ғұмырында осынша өндіріп жазған, жанымен жазған Жұмекеңдей ақын, Жұмекеңдей жазушы кемде-кем шығар. 2006 жылы «Күй кітабы» шығармасының негізінде аудио кітап жарыққа шықты. 2005 жылы ақынның сөзіне жазылған әндер топтастырылған «Жұмекен – Менің Қазақстаным» деген әндер жинағы басылған. 2002 жылы «Атырау кітапханасы» сериясымен «Жұмекен» атты жинақ басылып шыққан. Жұмекең Нәжімеденовтің әдебиет майданында алған асулары, шыққан шыңдары көп. Сол шыңның бірі –Ұлы сазгер Шәмші Қалдаяқовтың әніне жазған «Менің Қазақстаным» атты өлеңі.


2005 жылы «Менің Қазақстаным» атты кітап қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде жарық көрді. Ол жайында «Жұмекен» атты деректі фильм түсіріліп, М.Азбанбаевтың «Менің Қазақстаным – Жұмекен» атты зерттеу кітабы шыққан.

2006 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының Әнұраны авторларының бірі.

Жұмекен Нәжімеденов артына 5 томдық өлеңдер мен дастандар жинағын, 3 романын, көптеген повестер мен әңгімелерін, аудармаларын қалдырды.

Қазақ әдебиетінің классигі, ХХ ғасырдың ұлы ақыны, жастар сыйлығының иегері, Қазақстан Республикасы жаңа әнұранымыздың авторы Жұмекен Нәжімеденов 1983 жылы 22 қарашада жүрек сырқатынан қайтыс

болды


Өмірбаяндық деректеме

Нәжімеденов Жұмекен Сабырұлы 28 қараша 1935 жылы қазіргі Атырау облысы, Құрманғазы ауданының Қошалақ құмының Ашық ауылында туған. Құрманғазы атындағы Алматы консерваториясының ұлт аспаптары факультетінде (1956-1959) оқыған.

М. Горький атындағы Әдебиет институты жанындағы Жоғары курсты (1971-1973) бітірген. Еңбек жолын 1955 жылы Қарағанды шахтасында қарапайым жұмыс істеуден бастаған.

1956-1965 жылдары «Жазушы» баспасында кіші редактор, 1965-1966 жылдары республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газетінде әдебиет және өнер бөлімінің меңгерушісі болған. 1966-1971 жж. Қазақстан Жазушылар одағында әдеби кеңесші қызметін атқарған. 1974-1978 жылдары Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінде редактор, 1978-1983 жж. «Мектеп» баспасында редакция меңгерушісі болды.

Алғашқы өлеңі «Лениншіл жас» газетінде 1955 жылы жарияланған.

Тұңғыш кітабы «Балауса» деген атпен 1961 жылы жарық көрді. Осыдан кейін-ақ қаламы жүйрік, ойы ұтқыр ақиық ақын жыр нөсерін төкті. Оның өлеңдері қазақтың қара өлеңіне сонғы серпін, тың тыныс әкелді. Ешкімге ұқсамайтын жаңа түр қосты. Ақын 1963 жылы Мәскеуде өткен Жас жазушылардың ІУ конференциясына делегат болып қатысты.

Ақынның қаламынан туған «Сыбызғы сыры» (1962), «Өз көзіммен» (1964), «Жоқ, ұмытуға болмайды» (1965), «Жарық пен жылу» (1966),
«Күй кітабы» (1967), «Мезгіл әуендері» (1968), «Ұлым саған айтам» (1970), «Қызғалдақ жайлы баллада» (1971), «Мен туған күн» (1972), «Ақ шағыл» (1973), «Кішкентай» (1975), «Даңқ пен дақпырт» (1977), «Жеті бояу» (1979), «Шуақ» (1980), «Ашық аспан» (1981), «Темірқазық» (1982), «Қыран қия» (1984), «Менің топырағым» (1985), «Жаңғырық» (2003), « Я есть » (2003), « Менің Қазақстаным » (2005), екі томдық өлеңдер жинағы (2005), « Аспан шақырады » (2005) сынды жыр-дастан кітаптары жарық көрді.

1967 жылы «Жоқ, ұмытуға болмайды!» атты дастандар жинағы үшін Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты атанды.

Ұлы Сағдидің «Бустан» дастанын, түрік ақындарының өлеңдерін, А.Блоктың «Зауал» дастанын, М.Лермонтов пен В.Маяковскийдің өлеңдерін, А.Вознесенскийдің өлеңдерін және Хафиз, Незваль, Хикмет шығармалар жинағын қазақ тіліне аударған.

Әдебиеттер тізімі


Нәжімеденов Ж Темірқазық: Өлеңдер мен поэмалар.-2-ші бас.-Алматы: Жазушы, 1962. - 343 б.
Нәжімеденов Ж. Гүл туралы баллада. Лирика. Баллада: Алматы: Жазушы, 1971.-86 б.
Нәжімеденов Ж Кішкентай.-Алматы: Жазушы, 1975.-248 б.

Нәжімеденов Ж. Даңқ пен дақпырт: Роман, повестер.-Алматы, Жазушы, 1977.-284 б.


Нәжімеденов Ж Жеті бояу: Өлең баллада, мысал, пародия.-Алматы: Жалын, 1979.-159 б.
Нәжімеденов Ж. Ашық аспан: Өлеңдер.- Алматы: Жалын, 1982.-128 б.
Нәжімеденов Ж. Ұрпағым саған айтам: Өлеңдер мен поэмалар.- Алматы: Жазушы, 1988.-312 б.
Нәжімеденов Ж. Қасірет пен қайсарлық: Таңдамалы. Өлеңдер.-Астана: Елорда, 2001.-384 б.
Нәжімеденов Ж Жаңғырық: Өлеңдер мен поэмалар.-Алматы: Атамұра, 2003.-280б
Нәжімеденов Ж Менің Қазақстаным. Мой Казахстан. Мy Kazakstan. - Алматы: Арыс, 2005-112 б. Үш кітапты комплект. (Қаз., орыс., ағылшын тілдерінде)
Нәжімеденов Ж. Екі томдық шығармалар жинағы.-Алматы: Жазушы, 2005.-296 б.портр.- (Қазіргі қазақ поэзиясы )

1 том : Өлеңдер.


Нәжімеденов Ж. Екі томдық шығармалар жинағы: 2 том.- Алматы: Жазушы, 2005.- 312 б.

2 том : Өлеңдер.


Нәжімеденов Ж. Үш томдық шығармалар жинағы.- Алматы: Қазығұрт, 2005.-410 б

Т.3. Өлеңдер мен поэмалар.


Нәжімеденов Ж. Аспан шақырады: Әңгімелер, хикаяттар, мақалалар.-Алматы: Жазушы, 2005.-208 б.
Қазақстан жазушылары: Анықтамалық- 2009. – 480 б
Нәжімеденов Ж Өлеңдер мен поэмалар.– Алматы: Ан Арыс, 2010.-

288 б. - (Алтын қалам).


Х Х Х
Дарынды ақынның даналық поэзиясы: Жұмекен Нәжімеденов //Ана тілі.-2010.-16-22 қыркүйек.-6-7б.
Есдәулет Ұ. Жыры жұмбақ Жұмекен: (Ж.Нәжімеденов) / Ұ.Есдәулет //Қазақ әдебиеті.-2010.-31 желтоқсан -10б.
Жолдасбек Ш. Елім деп соққан жүрегі: әнұран авторларының бірі, Мемлекттік сыйлықтың лауреаты, ақын Ж.Нәжімеденовтың туғанына 75 жыл толуы салтанаты аталып өтті / Ш.Жолдасбек // Егемен Қазақстан.-2010.-10 қараша.-7б.

Жұмабек С. Қасірет пен қайсарлық жырлары: (Жұмабек Нәжімеденов) // Жұмабек С. Сын әуені.- Астана, 2001.-129-155б.


Жүсіп Қ. Жұмекеңнің екі дастаны хақында: (Ж.Нәжімеденов) /Қ.Жүсіп //Таң-шолпан.-2008.- №2.-120 б.
Қазақ көркем сөзінің шеберлері: Анықтамалық.- Қарағанды: Экожан, 2010.-512 б
Кәрібаева Б. Қазіргі қазақ лирикасы: 60-80 ж. -Алматы, 2001.-106-171 б.
Кекілбаев Ә. Қалтқысыз сыр, қайсар жан: (Ж.Нәжімеденов) //Кекілбаев Ә. Заман мен сұхбат: Ой-толғамдар.-Алматы: Жазушы, 1996.-592 б.

Қирабаев С.Кеңес дәуіріндегі қазақ әдебиеті:Қысқаша очерк:жоғарғы оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы.-Алматы:Білім, 2003.-224 б


Серікқалиев З. Темірқазық: (Жұмекен Нәжімеденов //Серікқалиев З. Жандауа.-Астана.-2004.-78-92 б.
Орда Г. Жаңашыл ақын.( Орда Г ) // Орда Г. Көркем ойдың құдіреті. Зерттеулер мен мақалалар.-Алматы:КИЕ, 2007.-62-68 б
Х Х Х
Жұманова З. «Сырымды саған айтам ел сенбеген...»: (Ақын Ж.Нәжімеденовтың аяулы жары Нәсіп Мұстаханқызымен сұхбат /З.Жұманов //Қазақ әдебиеті.-2013.-8 қараша.- 7б.
Кенжеғалиқызы Қ. Жұмекен ақынның көршілері /Қ.Кенжеғалиқызы // Алматы ақшамы.- 2013 .-7 қараша.-28-31 б.
Кеңшілікұлы А. Жұмекеңнің жұмбақ жаны: Ақын Жұмекен Нәжімеденов /А. Кеңшілікұлы // Егемен Қазақстан.- 2013.-6 наурыз.- 8б.
Көркембек С. Жұмекеңнің дауысын соңғы рет естіген Асқар еді: (Кемеңгердің өмірінен бір үзік сыр): (Ж.Нәжімеденов пен А.Сүлейменов туралы) // Алматы ақшамы.-2012.-25 ақпан.-7б.
Құрман Қ. Жұмекен неге үнсіз?: Ақын Жұмекен Нәжімеденов /Қ.Құрман // Ақ желкен.-2013.-№1.-26-28б.

Мәдібаева Қ. Жүрегі жыр Жұмекен: (Ж.Нәжімеденов) / Қ.Мәдібаева // Қазақ әдебиеті.-2008.-21 наурыз.-11б.


Мұстаханқызы Н. Ақбоз атпен ақ бұлтты аралаған: (Ақын Ж. Нәжімеденовтің жарымен сұхбаттасқан Р.Сейілхан) //Қазақ әдебиеті.-2006.-12 мамыр
Нәжімеденов Н. Арқалы жырдың тұғыры: тірі болғанда 75 жасқа толар еді-ау /С.Бекмұрат //Алматы ақшамы.-2011.-26 қараша.-18б.
Нұрымқызы Г. Жұмекеннің өлеңіндегі ұлттық идея: (Жұмекеннің «Ғұмыр ертегісі» өлеңі туралы) / Г.Нұрымқызы // Ақиқат.- 2013.-№ 4.-

104-106 б.


Хабдешев Х. Талантты іні, тамаша дос: (Ж.Нәжімеденовтің өмірбаяны) // Қазақ әдебиеті.-2009.-20-26 қараша - 5б.

Шыныбеков Ж. Елім деп жерім деп жырлап өткен ақын: Жұмекен Нәжімеденов // Алматы ақшамы.-2010.-21 қыркүйек.-10-11 б.


Мазмұны
1.Алғы сөз 1 б


2. « Жүрегі жыр Жұмекен - ( кітап көрмесі) 2
3. «Ақбоз атпен ақ бұлтты аралаған» - ( портрет кеші ) 3

4. «Шындық жыршысы»- ( естелік – эссе) 16


5. Өмірбаяндық деректеме 18

6. Әдебиеттер тізімі 22

Құрастырушы: Шарымбаева Ф.Қ – кітапхананы дамыту және

әдістемелік жұмыс бөлімінің меңгерушісі

Редакторлары: Құмарова Ш.Ф –абонемент бөлімінің

меңгерушісі

Масимғазиева Ж.Т- жоғары дәрежелі І категориялы

маман






Каталог: sites -> default -> files
files -> Жамбыл атындағы республикалық жасөспірімдер кітапханасы Қазақстан ақын – жазушылары ХХ ғасырда
files -> Ермұхан Бекмахановқа Сыздайды жаным, мұздайды қаным, жан аға!
files -> Жамбыл атындағы республикалық жасөспірімдер кітапханасы Қазақстан ақын – жазушылары ХХ ғасырда
files -> Жамбыл атындағы Мемлекеттік жасөспірімдер кітапханасы Қазақстан ақын – жазушылары ХХ ғасырда
files -> Қызылорда облысының жер – су атаулары қызылорда, 2013 жыл сыр елі қызылорда облысы
files -> ОҚу курсының каталогы 050117 қазақ тілі мен әдебиеті
files -> Өмірбаяндық деректеме
files -> Жиырма үш жыл бір ғұмыр
files -> Пәнінің мұғалімі Ищанова Эльмира Абайқызы Қазақ әдебиеті ( 6 «б» сынып ) Сабақтың тақырыбы


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4




©engime.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет