Мендегі өмір сен деп өмір сүреді, Менің елім жыр елі



бет1/4
Дата05.11.2016
өлшемі2,44 Mb.
  1   2   3   4
Алғы сөз

Мендегі өмір сен деп өмір сүреді,

Менің елім, менің елім – жыр елі.

Жұмекен Нәжімеденов

Қазақтың әдебиеті өзінің арғы-бергі ұлы кезеңдерінде ұлт мерейін үстем етер, халқымыздың ойлау, пайымдау қабілетінің орасан кеңдігі мен ересен тереңдігін танытар жалпы адамзаттық биікке көтерілген көркем туындылар мен кемел тұлғаларға бай.

Аты шартарапқа таралған, ақындық әлемі нұрлы, лирикалық өлеңдердің өршіл жүйрігі Жұмекен Нәжімеденов қайраткерлігімен де, адамгершілігімен де аңызға айналған абыз аталардың бірі.

Осыған орай мемлекеттік сыйлықтың иегері, сан қырлы талант иесі, көрнекті ақын Жұмекен Нәжімеденовтың 80 жылдық мерейтойы қарсаңында Жамбыл атындағы мемлекеттік жасөспірімдер кітапханасы -«Арқалы жырдың тұғыры» - атты әдістемелік құралын ұсынып отыр. Әдістемелік құралымыз жазушы шығармашылығына арналады.

Әдістемелік құралда «Жүрегі жыр Жұмекен» - атты кітап көрмесі, «Ақбоз атпен ақ бұлтты аралаған» - атты әдеби - портрет кеші, «Шындық жыршысы» -естелік – эссе, өмірбаяндық деректемелермен әдебиеттер тізімі беріледі.



« Жүрегі жыр Жұмекен

( кітап көрмесінің үлгісі)


1 бөлім: «Ақбоз атпен ақ бұлтты аралаған»

(Бұл бөлімде жазушы өмірі мен шығармашылығы туралы материалдар қойылады)


Дәйекті сөз: «Ол әсемдікпен келісімді, жақсылық пен қуанышты

оңайдан таппайды. Оған өмірдің тұтас қимылы – уақыт пен

адам, жаратылыс үшеуінің бірге қозғалуы, бірге ілгерілесуі

ғана қызықты. Ақын уақыт өтіп жатқанда өзгермей қалған

кейбір шындықтар үшін де қамыға біледі»

Ә.Тәжібаев



2 бөлім: « Арқалы жырдың тұғыры»

( Жазушы шығармалары, аудармалары қойылады)


Дәйекті сөз: Жұмекен Нәжімеденовтің әдебиет сарайының қасиетті

табалдырығын аттарда таптаурын жолға түспей, өзіндік

соқпақ салған, пәлсапалық ойлары мен терең толғаныстары,

адам мен табиғат арасындағы диалектикалық байланысты

оқушысына иін қандыра жеткізген терең де мазмұнды,

өрнекті де ойшыл жырлары халық қазынасынан мәңгілік

орын алды.

Х.Хабдешов


3 бөлім: « Қалтқысыз сыр, қайсар жан »

(Бұл бөлімде жазушы туралы айтылған қанатты сөздер қойылады)


Дәйекті сөз: Жұмекен Нәжімеденов- қазақ поэзиясында табиғатты аса

шебер жырлаған ақындардың бірі. Бұл, әрине кәдімгі қағида

сөз. Жұмекеңнің табиғатты жырлауы бөлекше. Оның әрбір

өлеңінде табиғат адам тағдырымен үзілмес байланыста, үнемі

қабаттасып отырады, онда адамсыз табиғат жоқ.

Ғ.Қайырбеков




«Ақбоз атпен ақ бұлтты аралаған»

(әдеби - портрет кеші )


Безендірілуі:

Шара өтетін жер тақырыпқа сай безендіріліп, кітап көрмесі ұйымдастырылады. Сахна төріне Жұмекен Нәжімеденовтің портреті ілініп, слайд фильмдер көрсетіліп, гүл шоқтарымен, түрлі-түсті шарлармен безендіріледі.



«Ақбоз атпен ақ бұлтты аралаған» - атты тақырыптағы әдеби-портрет кеші кітапханалардың оқырман залында, мектептерде, мәдениет орындарында өткізуге болады. Алдын ала хабарландыру ілініп, өлең – жырларын, сахналық қойылымдары таспаға жазылған болса, шара барысында қажетті жерлерде беріліп отырылады.

« Жүрегі жыр Жұмекен » - атты кітап көрмесіне шолу жасалынады.

Қатысушылар:

Әдеби-портрет кеші өте үлкен дайындықты талап етеді. Алдымен тақырыбы белгіленіп, хабарландыру ілінеді. Шақырылған оқырмандар поэзия сүйетін қауым, әдебиетшілер, өлең жазатын жастар, өлең – жырға әуес оқырмандарды, жергілікті басылым тілшілерін, радио - тележурналистер шақырылып, бейне таспаға түсіріліп, әнші-күйші, жыршылар қатысады.



Кешті: Кітапханшылар және 2 жүргізуші (оқушылар) жүргізеді.

Кітапханашы: Армысыздар қадірлі қонақтар, кітапхана оқырмандары!
Қазақ әдебиетінің классигі, ХХ ғасырдың ұлы ақыны, жастар сыйлығының иегері, Қазақстан Республикасының жаңа әнұраны авторларының бірі, Қазақстанның халық жазушысы, ақын Жұмекен Нәжімеденовтың 80 жылдық мерейтойына орай «Ақбоз атпен ақ бұлтты аралаған» -атты әдеби-портрет кешімізге қош келіпсіздер! Әдеби шығармалардың қай саласының болсын болмысын, рух жарасылымдығын таразылайтын - алдымен сол шығарманың иесі қаламгер. Әдебиет әлемінде көркем өрнектерімен, ғұмырлы жырларымен, азаматтық бітімімен соңында із қалдыратын да шынайы ақындар мен жазушылар.

60-шы жылдары әдебиетімізге келген ақын –жазушыларымыздың көпшілігі-1932 жылғы ашаршылыққа, 1937 жылғы жаппай қырғынға, Ұлы Отан соғысына әкесін беріп, өздері сол жылдары дүниеге келіп, әкесіз өскен жетімектер екені белгілі. Балалық шағын соғыс қорлап, ерте есейген лирикалық кейіпкерлердің өмір жолы кешегі сан мыңдаған қазақстандық қандастарымызбен тағдырлас. Ақын өлеңдері сол бір ауыр күндерден сыр шертеді. «Шегініс» өлеңіндегі «Төрт жаста біз жетім болдық аяулы, Сегіз жаста колхозшы боп, Күннен бұрын ояндық» деген екі тармақтың ішіне сол жылдардың бүкіл тыныс-тіршілігі сыйып тұр.


Ғұлама ақын Жұмекен Нәжімеденовтің жырларын оқи отырып, оның отызға толар-толмаста, қырыққа жетер-жетпесте қыруар дүниені тындырып кеткендігін көреміз. Өз уақытында халықтың көкейтесті мұңдарымен өмір сүріп, өлеңге соны қапысыз түсіріп, көп жәйттерді кезінде жырлап өткен.

Жұмекен Нәжімеденов артына көп мұра – жыр мұрасын қалдыра отырып, азғантай өмірінде әлеуметтік көзқарасын да, қоғамдық пікірін де қалыптастырып үлгерді.

Ақын мұрасы философиялық терең түйіндерімен, табиғи құбылыстарды шебер бойлауымен, таңқалдырарлық интуициясымен бағалы. Ақиық ақынның әр парағынан азаматтық үні айқын аңғарылады. Өмірдің әрбір штрих-сызығына үңілген Жұмекеннің жағрапиялық кеңістігі де –шексіз әлем.

Жұмекен Нәжімеденов әр көрністі ой, сезім елегінен өткізе, іштей тебірене жырлайды. Бір тамшы суда да мәніс, көрік бар, өмірге керек нәр бар («Ең әуелі жырлау үшін теңізді, білсем деймін, қасиетін тамшының») - деп ақын табиғатқа жабырқай да, таңырқай да қарайды. Кейде көп ойдың түбіне жете алмай малтыққан адамның сезімі де бой көрсетіп қалады.

Ақын поэзиясында үлкен орын алатын бір топ өлеңдері негізі табиғат жайында болып келеді. Ол қазақ поэзиясының арғы-бергі тарихында бар табиғат суреттеріне өзінше үн қосып, жаңа өрнек сала білді. Осы саладағы «Құм жырлары» атты шоғырлы өлеңдерінің өзіндік ерекшелігі бар.
І- жүргізуші: Дымқыл жапырақ майыстырып талды иіп,

Жасыл бұта бір-бірінен сәл биік,

Бөбектері секілді осы көктемнің,

Көктем, көктем...тал басына қалды ұйып.

Көктем әкеп гүл букетін салды үйіп,

Қаңсып қалған тамырларға қан құйып.

Байғұс ара шырын іздеп шарқ ұрды,

Тіршіліктің таңдайы үшін бал жиып.


Кітапханашы: Ұлы Сағдидің «Бустан» дастанын, түрік ақындарының өлеңдерін, А.Блоктың «Зауал» дастанын, М.Лермонтов пен В.Маяковскийдің өлеңдерін, А.Вознесенскийдің өлеңдерін және Хафиз, Незваль, Хикмет шығармалар жинағын қазақ тіліне аударған.


ІІ- жүргізуші: Мен кетер ем өлеңнен,

үмітіммен, мынау шөкім-денеммен,

бүкіл осы тірлігіммен кетер ем.

Кетер едім, айыптар ем ішімнен

адамдарды – мені ақын деп түсінген.

өз - өзімді келеке етер едім мен.

Тілегім де болмас еді басқа онша-

Тек бір адам мені шындап жоқтаса...



Кітапханашы: Жұмекен Нәжімеденовтің жыр әлемі - қазақ өлеңінің ХХ ғасырдың қуаты мен нұры, салмағы мен сыры. Ақынның өлең құрылымы, поэзиясындағы жанрлық түрлер, тілдік қабат, сөз ұнасымы жайлы қазақ өлеңтану ғылымы айтар сөзін әлі айтқан жоқ. Ақын өлеңдерінде қайталаудың, ұйқастың, сөз айшықтау мен ырғақтың, суреттеудің, тұспалдау мен астастырудың, шендестірудің жаңа үлгілері мол.

Ақын Жұмекен Нәжімеденов адам өмірін үш-ақ күнге балап, үш кезеңімен саралаған. Жарық дүниеге келуі, жан махаббатын кешуі, яғни бүкіл ғұмырыңның игілік-ізгілігі және артында қалдырар ізің, ұрпақтар жадында сақталар мәңгілік сапарың. Өзің кеткенде соңыңнан жалғасар ғибрат жолың қалмаса, бүкіл кешкен ғұмырың да баянсыз тұл ғұмыр, жартыкеш ғұмыр осы адам несібесінің шарапат-шапағатын таратар негізгі тірлік-тынысында да ол ар күзетіндей егіз қылыштың жүзі ешқашан мұқалмауын қалаған. Бірі - сұқ көзден, сырт жаудан ел мұратын, намысын қорғайтын құдірет, бірі - әділетке, ар-ожданға, қиянатқа қарсы қаһар.

Өлеңді өлең дегізер бір шарт - өлеңнің өзегі. Ақын жырларында өзексіз өлең жоқ. Жұмекен Нәжімеденовтің «Жаңғырық» (2003) поэмасы - қазақ өлеңінде қосылған жаңа жыр бағыты, жаңа түр. Қорғасындай ауыр көңіл мұңы Махамбеттің тағдырын уақыт пен кеңістік өлшемінде мейлінше поэтикалық қуатпен толғау. Махамбет - қазақтың ары, ожданы. Ақын тарих ақиқатын алыстан барлап отырып, кезең шындығына ұрпақ жүрегімен жүгінеді.


Каталог: sites -> default -> files
files -> Жамбыл атындағы республикалық жасөспірімдер кітапханасы Қазақстан ақын – жазушылары ХХ ғасырда
files -> Ермұхан Бекмахановқа Сыздайды жаным, мұздайды қаным, жан аға!
files -> Жамбыл атындағы республикалық жасөспірімдер кітапханасы Қазақстан ақын – жазушылары ХХ ғасырда
files -> Жамбыл атындағы Мемлекеттік жасөспірімдер кітапханасы Қазақстан ақын – жазушылары ХХ ғасырда
files -> Қызылорда облысының жер – су атаулары қызылорда, 2013 жыл сыр елі қызылорда облысы
files -> ОҚу курсының каталогы 050117 қазақ тілі мен әдебиеті
files -> Өмірбаяндық деректеме
files -> Жиырма үш жыл бір ғұмыр
files -> Пәнінің мұғалімі Ищанова Эльмира Абайқызы Қазақ әдебиеті ( 6 «б» сынып ) Сабақтың тақырыбы


Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4


©engime.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

енгізу | тіркеу
    Басты бет


материалдарды жүктеу