Сабақтың тақырыбы : Ішекқуыстылар типіне жататын жәндіктердің негізгі ерекшеліктері Сабақтың мақсаты



бет1/6
Дата18.06.2017
өлшемі2,77 Mb.
түріСабақ
  1   2   3   4   5   6


Павлодар облысы

Лебяжі ауданы

Малыбай жалпы орта білім беретін мектеп

Биология пәнінің мұғалімі

Шалгымбаева Асем Нартаевна


Сынып: 7
Сабақтың тақырыбы: Ішекқуыстылар типіне жататын жәндіктердің негізгі ерекшеліктері

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Ішекқуыстылар типімен және оның кластарымен танысу

Дамытушылық: Оқушылардың ақыл – ойларын дамыту

Тәрбиелік: Оқушылардың сабаққа деген қызығушылықтарын арттыру

Сабақтың типі: Жаңа сабақты игеру

Сабақтың көрнекілігі: электронды оқулық

І Кіріспе

Ұйымдастыру кезеңі: - оқушылармен амандасу

- сыныптың тазалығын тексеру

- сыныптың кезекшілігін анықтау

- оқушыларды түгендеу

- сабаққа дайындықтарын тексеру
Үй тапсырмасын тексеру кезеңі:

Қарапайымдар типі бойынша білімін тексеру


1. Амеба қалай қозғалады?

а) еттері арқылы

ә) талшық арқылы

б) кірпікшелері арқылы



в) жалғанаяқтары арқылы

2. Амебаның жиырылғыш вакуолі қандай қызмет атқарады?

а) ас қорыту

ә) тыныс алу



б) денесіндегі судың және ерітінді тұздардың мөлшерін реттеу

в) көбеюге қатысады

3. Кірпікшелі кебісше суда қалай қозғалады?

а) еттері арқылы



ә) кірпікшелері арқылы

б) талшық арқылы

в) қоғалмайды, субстратқа бекінген

4. Қарапайымдар үшін циста түзілуінің қандай маңызы бар:

а) көбею кезінде циста қажет

ә) бүркеншіктік

б) қарапайымдардың жойылу кезіндегі өзгеруі

в) қолайсыз жағдайды өткізу

5. Қандай белгілер арқылы қарапайымдар прокариоттардан ерекшеленеді:

а) ядросының болмауы

ә) ядросының болуы

б) пластидтердің болмауы

в) талшықтарының болуы

6. Эвглена жануарлардың қай типіне жатады?

а) кірпікшелер

ә) плазмалылар



б) талшықтылар

в) сорғыштар

7. Тірі ағзаның барлық атқаратын жасуша қайсысында:

а) көпжасушалы ағзаларда



ә) қарапайымдарда

б) кез келген жануарда

в) өсімдік ағзасының жасушасында


ІІ Негізгі бөлім. Жаңа тақырыпты түсіндіру кезеңі

Типтің ішекқуыстылар деп аталу себебі: олар екі қабаттан тұрады; денесінде бір ғана қуыс болады. Ішек тәрізді қуысты екі қабат қаптайды. Оның сыртқысы – эктодерма, ішкісі – энтодерма. Эктодерма – жабын мен қозғалыс қызметін, ал энтодерма – асқорыту және қозғалыс қызметін атқарады.

Ішекқуысты жәндіктер типі негізгі 3 класқа жіктеледі:


Ішекқуыстылар типі

Гидратәріздестер класы Табақшатәріздестер класы Көпқармалауышты

(гидроидтар) (сцифоидтар) маржандар класы

(полиптер)


Ішекқуыстылар бір затқа бекініп немесе суда еркін жүзіп тіршілік етеді. Суда еркін жүзетін түрлерінің көру және тепе – теңдік мүшелері де болады. Көбінесе отырықшы ішекқуыстыладың денесі сәулелі симметриялы болады. Дене қуысы қапшық тәрізді тұйық болғандықтан, артқы тесігі болмайды. Қорытылмаған корек қалдығы аузы арқылы шығарылады. Ауыздың айналасында қармалауыштар орналасады. Барлық ішекқуыстылардың сыртқы қабатында – эктодермада атпа жасушалары бар. Атпа жасушалар қорғаныш және корегін аулау қызметін атқарады.

Ішекқуыстылардың денесінде, шашыраңқы орналасса да, жүйке жүйесі бар. Жүйкедегі жүйке жасушаларынан жүйке торы түзіледі. Мұндай жүйке торы ең алғаш тек ішекқуыстылардан бастап қана байқалады.

Ішекқуыстылардың көпшілігінде регенерация құбылысы дамыған. Мысалы, гидра денесінің сыртқы қабатында ядросы ірі, өте ұсақ жасушалар пайда болады. Олар аралық жасушалар деп аталады. Гидра денесі зақымданғанда аралық жасушалардың өсуі күшейе түседі. Олардан тері – бұлшықет, жүйке және басқа жасушалар түзіліп, зақымданған жері тез қалпына келеді. Жойылған немесе зақымданған мүшелер мен ұлпалардың қалпына келуі регенерация деп аталады.

І Гидратәріздестер (гидроидтар) класы.

Гидроидтар класына жататын гидра тіршілігі сендерге бұрыннан таныс. Шоғырланып, отырықшылықпен теңізде өмір сүретін обелия да гидратәріздес жәндік.

Гидраны суы таза, оттегіне бай баяу ағатын өзендерден, көлдерден, тоғандардан табуға болады. Ол көбінесе су өсімдіктерінің сынып түскен бұтақтарында мекендейді. Гидра сыртай қарағанда жәндіктен де өсімдікке көбірек ұқсайды. Оның қимылдайтын қармалауыштары бар денесі, сабақшасы және бір нәрсеге бекінетін табаны болады. Гидраның 5 – 8 салалы қармалауыштары ауыз қуысының айналасына орналасады. Гидраның аузы ішек қуысына жалғасады, сондықтан да ол – ішекқуысты жәндік.

Гидраның қапшық тәрізді денесі жасушалардың екі қабатынан: сыртқы қабаты – эктодерма, ал ішкі қабаты эндодермадан құралады. Сыртқы қабатында тері – бұлшықет, жүйке және атпа жасушалар орналасады. Тері – бұлшықет жасушалары – гидра денесіндегі ең көп кездесетін жасушалар. Олар бірімен – бірі жанасып, гидраның жабынын түзеді.



Атпа жасушалар гидраның сыртқы қабатында орналасқан. Атпа жасушалар гидраның бүкіл денесінде, әсіресе қармалауыштарда өте көп болады. Атпа жасушалар гидраны жауынан қорғайды және сол арқылы жемін аулайды.

Коректенуі. Гидра – жыртқыш жәндік. Ол суда тіршілік ететін ұсақ шаянтәрізділермен, тіпті балықтың кішкене шабағымен коректенеді. Оның бүкіл денесінде, әсіресе қармалауыштарында жауынан қорғанған және жемін аулағанда пайдаланатын атпа жасушалары болады.

Тыныс алуы және зәр шығаруы. Гидрада арнаулы тыныс алу және зәр шығару мүшелері болмайды. Ол бүкіл денесі арқылы судағы оттегін ішке сіңіріп, қажетсіз көмірқышқыл газды сыртқа шығарады. Зәр шығаруы да бүкіл денесі арқылы жүзеге асады.

Жүйке жасушасы. Гидраның денесіне инемен түртіп әсер етсе, ол жұмырланып, денесін жиырып алады. Мұның мәнісі: гидраның тері – бұлшықетінің астын ала көптеген жүйке жасушаларының орналасуында. Гидра судың температурасын да, онда еріген әр түрлі заттардың ерітіндісін де тітіркену арқылы сезінеді. Жүйке жасушасының сыртқы әр түрлі қимылдарға жауап беруі тітіркенгіштік деп аталады.

Гидраның ішкі құрылысы.

1- Сыртқы қабаты (эктодерма).

2-Ішкі қабаты (энтодерма).

3- Ішкі қуысы.

4 – ауыз тесігі



Табақшатәріздестер (сцифоидтар) класы
Көпқармалауышты маржандар (полиптер) класы.

Каталог: sabaq-kz -> attachment
attachment -> Қазақ тілі мен әдебиет пәні мұғалімі, филология магистрі Амирханова Сара Бекетқызы Коучинг жоспарының тақырыбы: «Lesson study – сабақты зерттеу әдісі»
attachment -> Сабақ тақырыбы: Химияның негізгі түсініктері мен заңдары Сілтеме
attachment -> Сабақтыңтақырыбы: 3 4
attachment -> Сабақ: Алкандардың қасиеттері. Алкандардың жеке өкілдері және қолданылуы
attachment -> Сабақтың түрі: Аралас сабағы Сабақ уақыты: 90 мин. Сабақтың педагогикалық мақсаты
attachment -> Сабақ Алматы қаласы Алатау ауданы «185 жалпы білім беретін мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесі Бастауыш сынып мұғалімі Курманова Маржан Сеилхановна
attachment -> Сабақтың тақырыбы Сағат саны Мерзімі Оқып-үйренудің негізгі мақсаты
attachment -> Сабақтың мақсаты: оқушыларға алжапқыштың және бас орамалдың сызбасын есептеуді және құрастыруды үйрету


Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4   5   6


©engime.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

енгізу | тіркеу
    Басты бет


материалдарды жүктеу