Абай Құнанбаевтің музыкалық мұралары арқылы оқушыларға эстетикалық тәрбие беру Султанова Нургуль Камильевна



бет2/2
Дата05.11.2016
өлшемі1,01 Mb.
1   2

Сабақтың өтілу орны: № 17 ЖББОМ, 2 қабаттағы «Музыка» кабинеті, 4 –сынып оқушылары, 24.02.2015.

Қатысқандар: 4 – сынып оқушылары, дипломалды педагогикалық практиканың 4 курс студенттері, музыка мұғалімдері

Тақырыбы: «Абай Құнанбаевтің музыкалық мұралары арқылы эстетикалық тәрбие беру»

Мақсаты: Абай Құнанбаевтың эстетикалық көзқарастары меңгерту мен қоса оның музыкалық шығармалары арқылы мектеп оқушыларының арасында этетикалық тәрбие беру шараларын ұйымдастыру жолдарын меңгеруіне мүмкіндік туғызу.

Дамытушылық: мектеп оқушыларына эстетикалық тәрбие беруді ұйымдастыруда олардың жас ерекшеліктерн ескеру және оның бүгінгі өзекті мәселелерімен таныстыру

Тәрбиелік: мектеп оқуышларына эстетикалық тәрбие беруде ақынның музыкалық мұраларын қолданудың маңызын ашып көрсету жеке тұлғаны тәрбиелеу

Әдіс-тәсілдері: Ақын музыкалық шығармалары арқылы мектеп оқуышалрына эстетикалық тәрбие берудің әдістері, тәсілдері мен жаңа технологиясы және формалары

Көрнекіліктер: интерактивттік тақта, бейне таспа, сызбалар, үлестірмелі тапсырмалар, ғылыми еңбектер тізімдері, тақырыпқа байланысты клиптар, видео роликтер.

RWSТ жобасы бойынша сабақ интерактивтік тақта арқылы жүргізіледі:


ІІ. Жаңа сабақ.

А) Қызығушылығын ояту. Абай деген сөзді естігенде,ойларыңа,көз алдарыңа не келеді? Оқушылар ойларын қағазға түсіреді. Ассоциациялық аймақ құрғызамын.



Мағынаны тану: Оқушыларға Абайдың туған жері туралы бейнетаспадан көрсетемін.

Абай Құнанбаев өмірі мен әндері туралы мұғалім түсінігі. (тақтада Абай суреттері кетеді)



Абай Құнанбаев (1845-1904) ақын, ағартушы, композитор, аудармашы.
Ол өзі қалдырып кеткен құнды мұраларында адам бойында кездесетін жаман мінез құлықтарды сынап, адамдықты, ақыл мен білімді алға қойды.Сонымен бірге басқа халықтың мәдениетін, өнерін білуге шақырды.Абай композитор ретінде қазақ музыка мәдениетінде үлкен үлес қосқан. Ол өз әндерінде махаббат және табиғат суреттерін, жыл мезгілдерін жырлаған.


. Әндері «Желсіз түнде жарық ай», «Қараңғы түнде тау қалғып», «Көзімнің қарасы», «Сегіз аяқ», «Өзгеге көңілім тоярсың»т.б. және де Абай орыс ақындары Пушкин, Лермонтов, Крылов шығармаларын қазақшаға аударып, оған музыка жазды.


Жылдар

Атаулар

1845ж

1888ж


1919-1923жж
1926ж

1939ж


Абай Құнанбаев дүниеге келді.

«Желсіз түнде жарық ай» әні шыққан.

Абай әндері ел ішіне ауызша тараған. Көзі тірі кезінде нотаға түспеген.Ең алғаш нотаға түскен жылдары.

«Музыкалық этнография» деген жинаққа Абай әндері енгізілген.

Абайдың немересі Мекен апамыздың айтуында М.Әуезовтің ұйытқы болуымен Абайдың 16 әні нотаға түсті




Музыка тыңдау: Абай табиғаттың әсем сырларын, ондағы болып жатқан құбылыстарды, адам өміріне арнап жырға қосты. Табиғат, махаббат сырына арналған әні «Желсіз түнде жарық ай».Абайдың «Желсіз түнде жарық ай» әні. Бұл әнді 1888 жылы Абай Ақшоқыға қарап тұрып айтқан екен. Ақшоқы Абай жырының бесігі. Бұл өлең 1909 жылы кітапқа басылған.

Жарық айдың сәулесі суға түсіп, дірілдеп тұрған жанды бейнесі, терең сайды қуалап, тасқындап ағып жатқан өзен, қалың ағаштың сыбырласқан жасыл жапырақтары, жер жүзін құлпыртып тұрған көкорай шалғын – табиғаттың сан алуан суреті көз алдыңа келеді, көңіліңе қона кетеді.




Музыка тыңдау бөлімінен көрініс
Музыка сауаты: Динамикалық белгілер.Әннің шумақтарында кездесетін қатты, ақырын, орташа белгілері болады. Дыбыс күшін азайту немесе күшейту белгісін Динамикалық белгілер деп атайды.(грек тілінде динамикос – күшейту)

Шығарманың мазмұны мен табиғаи болмысы, орындаушылық ерекшеліктері мен дыбысты күшейту немесе азайту белгілері былай белгіленеді.



p – piano - пиано – ақырын, жай

f - forte – форте - қатты

mf- messo piano – меццопиано - орташа

ff – fortissimo – фортиссимо - өте қатты

pp – pianissimo – пианиссимо - өте жай

< - crescendo – крещендо – бірте-бірте күшейте

> - diminuendo – диминуэндо – бірте-бірте жайлата

Музыкалық динамикалық күш белгілері:

Жазылуы

Айтылуы

Қысқартылып

жазылуы

Қазақша айтылуы

Pianо

пиано

P

ақырын

Pianissimо

пианиссимо

PP

өте ақырын

Fоrte

форте

F

қатты

Frtissimо

фортиссимо

FF

өте қатты

Mezzо pianо

меццо пиано

mp

ақырынырақ

Mezzо fоrte

меццо форте

mf

сәл қаттырақ

Crescendо

крешендо

<

күшейте түсу

Diminuendо

диминуэндо

>

бәсеңдете түсу

Sfоrzandо

сфорцандо

sf

кенеттен күшейтіп,

ерекше бөліп ойнау

Mezzо vоce

меццо воче

m.v.

Ақырын сыбырлап айту

«Абай Құнанбаевтың мұзыкалық мұралары арқылы оқушыларға эстеикалық тәрбиелілік белгілері ретінде қандайда бір ғана белгілерді емес, тұлғаның мухзыкалық –эстетикалық тәрбиелігінің өзара тоғысқан бірқатар көрсеткіштерін алуды жөн көрдік. Олар мыналар:

  • музыканы қабылдауға дайындығы;

  • эстетикалық сезімталдығының дамығандығы;

  • Абайдың музыкалық шығармаларын танып-білуге, оларды үйренуге болған тұрақты қажеттенулері мен қызығуы;

  • Ақын әндері төңірегінде ой жүргізіп, олардың тәлім-тәрбиелік мәні бойынша ұтымды пікір білдіре алуы;

  • музыкалық талғамының қалыптасқандығы;

  • ақын шығармалары негізінде тәлім-тәрбе жұмыстарын ұйымдастырудағы белсенділігі;

  • ақын шығармаларын сабақта ұтымды пайдалануға дайындығы;

  • - Абай өлеңдеріне жазылған және ақнның өзіне, шығармашылығына арналған музыкалық шығармаларды танып-білу және насихаттауға құлшынысы;

  • - Абайдың музыкалық мұраларын үйренуге, насихаттауға, басқаларға үйретуге ынтасы;

Арнайы жұмыстар жүргізілген соң оқушылардың қалыптастыру деңгейлерін іс жүзінде анықтау үшін тестілеу, сауалнамалар өткізу, әңгімелер ұйымдастыру, жазба жұмыстарды талдау, сұхбат, практикалық іс-әрекетін бақылау тәсілін қолдандық. Бұл жұмыс нәтижелерді салыстырмалау үшін бақылау тобында да жүргізілді. Барлығы зерттеу нәтижелерін тексеру жұмыстарына эксперимент және бақылау тобынан 40 оқушы қатысты. Оның 20-ы эксперимент тобы, 20 бақылау тобы. Бұлайша бөлуіміздің себебі, алынған жауаптың дұрысытығын нақты байқау еді. Ол “оқушылардың эстетикалық қабылдау деңгейлерін анықтау” деп аталып ол жазбаша түрде өткізілді. Студенттердің эстетикалық қабылдау деңгейлері оның ішінде ақын шағырмаларын қабылдауының тереңдігін анықтау мақсатында мынадай сұрақтар төңірегенде жазбаша жауап алынды. Сонымен алынған жауап мынадай көріністе болды кестені

І. Құрамының көрініс беру сипаты.

1.1.Қабылдауының тереңдігі мен толықтығы:

1.ән дегеніміз не, әуен дегеніміз не-деген сұраққа эксперимент тобынан 18 оқушы (90%) дұрыс жауап берген, ал бақылау тобының 15 оқушы (65,5%) дұрыс жауап берген;

2. Қайғылы, қасірет санатына жататын әндер мен көңілді сипаттағы әуендерді музыкада қалайша атайды? Эксперимент тобының 19 (91,8%), бақылау тобының 17 (72,7%) дұрыс жауап берген;

3.әуен мен мән үйлесімділігіне сипаттама беріңіз, деген жазбаша сұарққа :эксперимент тобынан 16 (70,9%) дұрыс жауап берсе, бақылау тобынан 8 оқушы (40,9%) дұрыс жауап берген;

4. Әжуа санатына жататын 4 өлеңін атаңыз: эксперимент тобынан барлығы толық 100% атап көрсеткен, ал бақылау тобынан бұл туралы жауап бере алмаған 100%;



ІІ.Ақын әндері жайлы ой- пікірі:

5.Абай әндерін ең алғаш жинаған кім? Эксперимент тобынан20 оқушы (100%) дұрыс бақылау тобынан, 4 оқушы (3,6%) дұрыс жауап алынды;

6.Абай әндеріне қандай жанрларда шығармалар жазылды? 16 (74,5%) дұрыс жауап, бақылау тобынан 8 (7,2) жартылай дұрыс жауап алынды, бір де бір толық дұрыс жауап болмады.

7.Абай өлеңдері негізінде қандай ірі жанрдағы шығармалар жазылды? Эксперимент тобынан 14 оқушы толық, 6 оқушы жартылай дұрыс, қалғандары қате; ал бақылау тобынан 7(6,3%) жартылай дұрыс бір де бір толық жауап болмады, қалған 13 (93,6%) қате жауап берген.

8.Абайдың өз басына арналған қандай музыкалы шығармаларды білесіз? Эксперимент тобынан 12 (47,2%) дұрыс, қалған 8 (52,7%) жартылай дұрыс жауап берсе бақылау тобынан 2 (10%) дұрыс жауап берсе қалған 6 (38,1) әр түрлі, қалған 12 (51,8) қате жауап берген.

9.Абай туралы қандай әдеби шығармалар бар? Эксперимент тобынан 17 (58,1) дұрыс, 3 (17,2%) жартылай дұрыс, қате жауап бергендепр жоқ; бақылау тобынан 3 (29%) жартылай дұрыс, қалған 17 (70,9%) қате жауаптар берген.



ІІІ.Абай әндерін эмоционалды қабылдауы:

10.Абайдың “Желсіз түнде жарық ай”, “Сегіз аяқ”, “Бойы бұлғаң” шығармаларына жазылған әндердің мінзедемесін атап көрсетіңіз- деген жабаша жұмысқа, эксперимент тробынан оқушы барлығы минор немесе мұңды сиптта шығарылған, бірақ “Желсіз түнде жарық ай”- мұңды, табиғат пен адам сезімі арасындағы байланысты көрсетеді, “Сегіз аяқ” минор тональностінде болғанымен құлаққа сергек есітіледі, ал “Бойы бұлғаң” әні де минор бірақ ойнақы, ырғақты болғандықтан мажор секілді, көңілді болып есітіледі деп 6 (29%) оқушы толық, 8 (38,2%) оқушы жартылай дұрыс, қалған 6 оқушы әннің сипаттамасында тоналностьтер мен мінездемесін шатастырып, қателесіп қалған; бақылау тобында 3 (16,3%) жартылай дұрыс жауап берген қалған 17 (83,6) қателескен, бір де бір студент толық дұрыс жауап бере алмаған.

11.Абайдың: “Көзімнің қарасы” тенордың орындауында, В.Г.Соколов өңдеуіндегі “Бойы бұлғаң” хоры, “Татьянаның хаты” Абай-Ғ.Жұбанова ораториясын тыңдаған соң қандай көңіл күйде болдыңыз(жазыңыз) деген тексеру сауалына эксперимент тобынан “ақын мұрасының адамның жандүниесін толқытатын терең сыры ораториясында ашылған, көңіліңді қозғап керемет бір тоқу пайда болды”; “хор түрінде орындалуы да өте керемет, ақынның санасын санға бөлген адамдардың мінезідемесі жақсы берілген”, “ Көзімнің қарасы”-әрине тенор дауыс орындауында ер адамның орындауы көңілге қонымды деген секілді осы өлеңдерге дұрыс сипаттамалар берген оқушы саны 8 (44,5), ал 10 (46,3%) жартылай, 2 (9%) оқушы өз сезімдерін сөзбен дұрыс жеткізе алмаған; бақылау тобы оқушы 12 (60%)өз сезімдерін жартылай ғана дұрыс білдіре алған қалған 8 (40%) әр өз сезімдерін сөзбен дұрыс жеткізе алмаған;

12.Абай әндерін басқа бір халық әндерімен салыстырмалау дұрыс па? Деген сұраққа- 18 (90%) жоқ- демек дұрыс, 2 (0,9%) ия- қате, 2 (9%) ішінара- жартылай дұрыс деген жауаптар берген; бақылау тобы оқушы көпшілігі 6 (60%) оқушы ия, 2 (10%) жоқ; 12 (30%) ішінара деп жауап берген;

13. Абай әуендерінің қандай ерекшеліктері бар? Деген сұраққа эксперимент тобының 12 (64,5%) дұрыс санап көрсетсе, 8 (35,4%) оқушы жартылай дұрыс жауап берген; қате жауап жоқ, ал бақылау тобы студенттрерінің ешқайсысы дұрыс жауап бере алмаған;

ІҮ. Ой жүргізуінің дұрысытығын тексеру (Кесте 2). Ескерту: оқушыларды ой жүргізу дұрысытығын тексеру үшін музыкалы тестілеу арқылы тексердік.
Кесте 2 – Абай Құнанбаевтың мұзыкалық мұралары арқылы оқушыларға эстетикалық тәрбие беру анықтау және қалыптастыру деңгейлерінің көрсеткіші





Эксперимент тобы

Бақылау тобы

Дұрыс

Жарт.

дұрыс


Қате

Жауап-сыз

Дұрыс

Жарт

дұрыс


Қате

Жауап-сыз

(90%)


-

10%

-

65,5%)

-

-

-

(91,8%)

-

-

-

72,7%)

-

-

-

(70,9%)

-

-

-

(40,9%

-

-

-

100%

-

-

-

-

-

100%;



-

(100%)

-

-

-

4 (3,6%)

-

-

-

(74,5%)

-

-

28

8 (7,2)

-

-

-

(53,7%)

3(29%)

-

19

-

7(6,3%)

10(93,6%)

-

(47,2%)

5(52,7%)

-

-

11(10%)

4 (38,1

5(51,8)

-

(58,1)

1(17,2%)

-

27

-

3(29%)

7(70,9%)

-

(29%)

4(38,2%)

-

36

-

1(16,3%)

9 (83,6)

-

(44,5)

5(46,3%)

10(9%)

-

-

6(60%)

4(40%)

-

(90%)

10(9%)

1(0,9%)

-

11(10%)

3 (30%)

6(60%)

-

(64,5%)

(35,4%)

-

-

-

-

-

-

100%

-

-

6(5,5%)

-

-

-

-

2(43,6%)

1(10%)

71 4,5%)

-

-

-

-

-

8(80,1%)

19(17,2%)

2(1,8%)

-

-

1(16,4%)

7(67,3%)

1(16,4%)

100%

-

-

-

-

2(24,5%)

7(63,6%)

19%)


Сурет 1 Абай Құнанбаевтың мұзыкалық мұралары арқылы оқушыларға эстеикалық тәрбие беру туралы анықтау деңгейлерін көрсететін диаграмма


Сурет 2 Абай Құнанбаевтың мұзыкалық мұралары арқылы оқушыларға эстеикалық тәрбие беру туралы қалыптастыру деңгейлерін көрсететін диаграмма
Оқушылардың Абайдың музыкалық мұрасының тәрбиелік маңызы тәрбиелік деңгейлерін анықтау үшін мына сипаттағы сұрақтар мен сауалнамаларға жауап алынды; сонымен қатар, нәтиженің толық болуын көздеп әңгіме және сұхбат тәсілдерінде қолдандық. Сөйтіп мынадай мәселелер көтеріліп осыған орай эксперимент және бақылау тобы Оқушылардың ой-пікірлері анықталды: Абай әндері мен күйлерін, оның өлеңдеріне жазылған шығармаларды тыңдау барысында ақын шығармаларын қабылдауының толықтығы, олардың ауызекі берген сипаттамаларынан байқалды. Эксперимент тобы Оқушылардың оны тыңдау арқылы жыға тануы; оған ауызекі сипаттама беруі; жанры мен эстетикалық маңызын эстетикалық санаттар тұрғысынан талдауынан олардың білім, білік және қызығу деңгейлерінің жоғары екенін көреміз.

Сонымен, сабақты дәлелдеу үшін ұйымдастырылған эстетикалық тәрбиелік жұмыстардың нәтижесінде мыналарды айтуға болады:



  • Абай Құнанабаевтың музыкалық мұралары және ән, күй өнері туралы айтқан өлең сөз түріндегі пікірлерін студент жастарға эстетикалық тәрбие беру мақсатында қолдану үшін арнайы түзілген жоспар негізінде жүйелі түрде жұмыс жүргізу қажет екені белгілі болды;

  • Бұл жұмысты жүзеге асыру бүгінгі Оқушылардың ертеңгі мектеп мұғалімінің Абайдың музакалық мұрасын терең де жан-жақты меңгеруіне шарт түзетіні белгілі болды. Сонымен қатар ақынның ән, күй өнері туралы айтқандары Оқушылардың жастардың эстетикалық атлғамын қалыптастыруда пайдаланатын аса ұрымтал құрал бола алатыны да жұмыстың ұтымыды болуына мүмкіндік берді.



1 Мемлекет басшысы Н.Ә. Назарбаевтың
Қазақстан халқына Жолдауы Қазақстан жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ 17.01.2014 Posted on 17.01.2014 |( Leave a comment интернеттен алынды)

2
 І.Р.Халитова “Музыкально-эстетикческое восптания учащихся Ү-ҮІ классов средствами киргисзкоы народной инструментальной музыки” дисс. канд. Алматы, 1989

3
 Сұлтанова Н.К. Абайдың музыкалық мұрасын оқыту //Қазақстан мектебі. Алматы. № 3, 2010 Б.37-39.




Каталог: sites -> default -> files -> publications
publications -> М. П. Ешимов ф.ғ. к., доцент, Р. С. Нұртілеуова аға оқытушы
publications -> Жаппарқұлова Анар Абусайылқызы ОҚмпи қазақ және әлем әдебиеті кафедрасының аға оқытушысы, ф.ғ. к. Шымкент қаласы. Майлықожа ақынның шығармашылық ықпалы
publications -> Білімнің биік ордасы. Высокий центр знании.)
publications -> Қазақ халқының шешендік өнері Абилбакиева Ғ. Т
publications -> 1903 жылы Санкт-Петербургте «Россия. Біздің Отанымыздың толық географиялық сипаттамасы» деп аталатын көп томдықтың XVІІ томы қазақ халқының тарихына арналып, «Киргизский край» (Қазақ өлкесі) деген атаумен шықты
publications -> Олжастанудың деректі көздері
publications -> Өмірде өнегелі із қалдырған, халықаралық қатынастар факультетінің тұңғыш деканы Гүлжауһар Шағатайқызы Жамбатырова
publications -> С. торайғыров мұрасының ТӘуелсіздік тұсында зерттелуі
publications -> Жамбыл жабаевтың арнау өЛЕҢдері сағынған Назерке Берікқызы
publications -> Ш.Құдайбердіұлы және М.Әуезов шығармашылығындағы тұтастық Нұрланова Әсем Нұрланқызы


Достарыңызбен бөлісу:
1   2


©engime.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

енгізу | тіркеу
    Басты бет


материалдарды жүктеу