География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі. Жоспар. Кіріспе


Оқушыларға экологиялық білім беру тәсілдері



бет2/6
Дата10.07.2017
өлшемі1,22 Mb.
1   2   3   4   5   6

2.1. Оқушыларға экологиялық білім беру тәсілдері.
Окушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру мәселесі барынша күрделі, сан қырлы және өте маңызды болғандыктан, алдыңғы катарлы философтердің, психологтердің, педагогтердің назарын ерекше аударып отыр.

Жалпы білім беретін мектептерде окушыларға білім беру мен тәрбиелеудің негізгі жолдарын атап көрсеткен Қазақстандағы табиғат зерттеушілерінің бірі академик Н. Сарыбеков. Оның табиғат қорғауға тәрбиелеу жайлы көптеген еңбектері үлкен жетістіктерімен жалпы білім беретін мектептерде, орта және жоғары оқу орындарында пайдаланылуда.

Жалпы білім беретін мектептердегі оқу-тәрбие жұмыстары қоғамның табиғатпен қарым-қатынасыи қамтамасыз ету бағытында, яғни, табиғатты идеологиямен, саясатпен, экономикамен, адамгершілікпен, ғылыми теориямен байланыстыра оқыту арқылы жүзеге асырылуы керек.

Адамзат тарихы табиғат тарихымен тікелей байланысты. Қазіргі кезде адам мен табиғаттың дәстүрлі өзара әрекетінің салдары үлкен экология-лық мәселеге айналуда. Адамды қоршаған ортаға қамқорлықпен қарауға дағдыландыратын экологиялық тәрбиені мектеп жасынан бастау қажет.

Прус королі Вильгельмнің бүл армияның жеңісі емес, австриялықтарды прусс мүғалімі жеңді" деген қанатты сөзі тарихтан белгілі. Басқаша айтқанда, австриялықтарды жеңген прустің білім беру жүйесі деген сөз. Осы сөздің аясында экологиялық дағдарысты қоршаған ортаны қорғау саласының мамандары ғана емес, арнайы экологиялық білім беру жүйесі шешеді деуге болады.

Соңғы 20 жылда ғалымдардың экологиялық білім беру мен төрбиелеу мәселелерін зерттеуге көңіл бөлулері айтарлықтай өсті. Мәселен, Н.Верзилин, А.Захлебный, И.Зверев, Б.Иоганзен, И.Матрусов, А.Мамонтова, В.Сухомлинский және т.б. өз еңбектерінде табиғатты қорғаудағы қоғамдық пайдалы еңбекті ұйымдастыру мен оқу-тәрбие үрдісінде оқушыларға экологиялық тәрбие мен білім берудің түрлі аспектілерін қарастырады.

Экологиялық білім беру мынадай үш мәселені шешуі тиіс.


  1. Адекватты экологиялық көріністерді формалау, яғни "адам табиғат" жүйесінің өзара байланыстары туралы көріністер.

  2. Табиғатпен қарым-қатынасты формалау.

  3. Табиғатпен қарым-қатынастағы әдеп, дағдылар мен біліктіліктер жүйесі мен стратегиясын формалау.

Оқушыны табиғатқа жауапкершілікпен қарауға баулу - күрделі әрі үзақ мерзімді қажет ететін үрдіс. Оның нәтижесі анықталған білім мен біліктерді игеру ғана емес, табиғи ортаны жақсартуға, қорғауға қажетті талап пен дағдылардың, эмоциялық қатынастардың дамуы болуы тиіс.

Экологиялық тәрбие үрдісін тиімді жүргізуге тікелей ықпал ететін, экологиялық мәдениеттің негізгі бөліктерінің бірі болатын түлғаның жеке жан дүние саласына әсер етуді күшейту қажеттілігі байқалады. Ал қалыптасқан жағдайды түбегейлі өзгерту қазіргі заманғы философтар мен мәдениеттанушылар айқындаған қоғамдағы экомәдениет құндылықтарының негізінде экологиялық тәрбие мәселесін ғылыми тұрғыдан шешу арқылы іске асырылады.

Экологиялық тәрбие берудің негізгі мәселелері мыналар жатады:


  • экологиялық білімді тереңдету және кеңейту;

  • танымды, мінез-құлықты төрбиелеу;

  • экологиялық әрекет барысында оқушылардың коғамдык, шығармашылық, танымдық екпінділігін дамыту;

  • табиғатты қорғау сезімін ояту, т.б.

Экологиялық білім әмбебап, пәнаралық сипатқа ие. Сондықтан ол жалпы білім берудің барлық формаларына өнуі тиіс.

И.Зверевтің пікірінше, экологиялық білімнің негізгі мақсаты - оқушылардың табиғат ерекшеліктері, оған адамдардың қарым-қатынасы, экологиялық мәселелер және оларды өндірісте, тұрмыста оңтайлы шешу үшін теориялық білімдерді игерту.

Б.Лихачев экологиялық білім мен тәрбие беру әдістері мен формаларын шартты түрде бірнеше топтарға бөледі. Ойлау мен танымды дамытудың мектептік және мектептен тыс әдістері, бағытталған тәжірибелік қызмет дағдылары мен біліктіліктерін меңгеру, құқықтық жауапкершіліктің дамуы, т.б.

А.Захлебный экологиялық бағдарлама жасауда оқушыны оқыту мен тәрбиелеуде тұлға ретінде қалыптастыру факторларына көбірек көңіл бөлу қажет деп санайды.

Экологиялық тәрбие беру тәсілдерінің қазіргі кезде жиі қолданып жүрген тәсілдерінің бірі – пән мазмұнын экологияландыру. Бұл - мектеп оқушыларына оқытылатын пәндер негізінде экологиялық білім мен тәрбие беру деген сөз, яғни пәнді оқыту барысында бұрыннан оқытылып келген тақырыптардың мазмұнын қосымша экологиялық мәліметтермен толықтыра баяндау.

Қазақстан Республикасы білім беру жүйесінде жүргізіліп жатқан реформа оны сапалық түрғыда нарықтық экономика, қоғамдық-эко-номикалық қатынастарды ғаламдандыру, дамудың ақпараттық кезеңінде қоғамның өтуі жағдайында қайта құруға бағытталған.Қазақстан Рес-публикасы тұрақты дамудың жаңа жолына түскенде экологиялық білім беру мен тәрбиенің маңызы арта түсуде. Бұл білгірліктер Президент Н.Назарбаев ұсынған "2030 стратегиясы" бағдарламасында басты орында тұр. Экологиялық білім - қазіргі білім беру жүйесінің өзекті мәселелерінің бірі.Білім беру үрдісінде экологиялық білім және тәрбие беру үздіксіздігі мен сабақтастығының маңызы айрықша зор. Оларды жүзеге асыру үшін білім жүйесін тұтасынан және оның жеке кезеңдері мен деңгейлерін кешенді түрде жетілдіретін шаралар қажет. Бұл мәселені шешудің бірден-бір жолы экологиялық білімді жеке түлғаны қалыптастыру екенін көпте-ген ғалымдар өз еңбектерінде айтқан.Экологиялық білім беруді ЮНЕС-КО-ның жіктелуі бойынша формалды (мектептегі білім), бейформалды (мектеп қабырғасынан тыс) және формалды оқудан тыс (бос уақытта кітап оқу, көпшілікке таралатын ақпарат, тұрмыстағы қарым-қатынас) бөліктерден тұратын оқыту жүйесінде жүзеге асады деп қарастыруға болады. Мұндай білім берудің негізгі ұстанымы - үздіксіздікте. Үздіксіз білім беру О.Аббасова, А.Владиславлев, В.Махлин, А.Фурсов, М.Сары-беков, К.Мусин, А.Бақтығұлов, А.Ғалымов, Н.Ивлев, У.Мұқанова, т.б еңбектерінде түйінделген.

Табиғй экологиялық жүйе - экосфера - тірі жануарлардың және жер бетінің физикалық, химиялық күйінің интеграциялық эволюциялануы-ның өзара тәуелділігінің өнімі.Химиялық-экологиялық білім берудің ат-қаратын басты қызметі - ғылым мен техниканың әсерінен және таби-ғатта болып жатқан құбылыстардың нәтижесінде пайда болған заттар-дың тірі организмге тигізер әсерін, зиянды жақтарын оқытып үйрету, сол зиянды болдырмау жолдарын іздеу, тиіп жатқан залалдан құтылу жолдарын табу.

Қоршаған ортаның мәселелеріне байланысты білім беру, біріншіден,


іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізуге, кадрлар даярлауға және
әр түрлі пәндердің мазмұнын экалогияландыруға жәрдемдеседі,
екіншіден, ғылыми-техникалық прогрестің даму барысында қоршаған
орта мен қоғам арасындағы жағымсыз экологиялық құбылыстарды бол-
дырмау жағына қарай бағыттауға мүмкіндік береді, үшіншіден, химия
негізіне сүйене отырып, өлі табиғат тірі табиғат арасындағы байланысты ашып көрсетеді, ал төртіншіден, химиялық заттардың зиянды жақтарының биологиялық мәні ашылады.

Мектепте экологиялық білім мен тәрбие берудің орталығы -сабақ.Сабақ арқылы мүғалім мен оқушы арасында барлық оқу-тәрбие жұмыстары әдіс-тәсілдер арқылы жүзеге асады.

Қазақстан географиясы пәнінде экологиялық бағытта жургізілетін өзіндік жұмыстар оқушылардың дүниетанымын кеңейтіп, экологиялық санасын қалыптастырып, мәдениетін көтереді.

Экологиялық бағыттағы өзіндік жұмыс туралы айтқанда, біз оқушыларға қойылатын және орындай алатын мынадай талаптарды түсінуіміз керек:



  • оқушының қоршаған орта туралы білімін ұдайы кеңейтіп, пәнге деген қызығушылығын арттыру ;

  • ой-өрістерінің шығармашылық белсенділігін дамыту;

  • зерттеушілік қабілетін ашу, экологиялық мәселелерді түсіндіру және өз бетінше шешуге дағдыландыру;

- окушылардың практикалық іс-қабілетін дамыту және оны өміршең етуге бейімдеу;

  • оқушылардың жергілікті жердің экологиялык проблемаларын шешудегі жеке басының жауапкершілігін қалыптастыру.

Осы экологиялық білім берудегі турақты устанымды сақтай отырып, төмендегідей баспалдақтар арқылы экологиялық сана мен мәдәниетті қалыптастыруға болады.

Кесте 2

Қазақстан Республикасы географиясы бойынша оқушыларға өзіндік

жұмыс арқылы экологиялық сананы қалыптастыру жолдары.

Кезеңдер

Орындалу кезіңдегі іс-әрекеттер

Сабақ түрлері

1. Бейімделу кезеңі

Белгілі құбылысты немесе оқиғаны мүғалім айтады, ой қозғайды

Экологиялық бағыттағы өзіндік жұмысты орындау барысыфнда

2.Бағыт-бағ-дар кезеңі

Муғалім әр турлі экологиялық жағдайларды көрсетеді, білім көздерін пайдалана отырып, ықпал етеді

З.Орындалу кезеңі

Әр түрлі жаттығулар, экологиялық қызықты ойындар жургізу, оларды келешекте оқу материалымен ұштастыра алуын қадағалайды

4.Шығарма-

шылық


кезеңі

Оқушылар шығармашылық жұмыс жүргізеді, машықтану, бағдарлай, жобалай алу.белгілі оқиғаға өз ойын тұжырымдап, қорытынды шығара алуды қамтиды

Осы кезеңдерді оқушылардың жас ерекшелігін ескере отырып, бірінен соң бірі уздіксіз орындалу барысында муғалім мен оқушы арасында тығыз байланыс туындап жасөспірім бойында экологиялық сана, мәдениет қалыптасады. Оқушы біртіндеп экологиялық жағдайларға өз бетінше баға бере алатындай, пайымды ой қорытып айта алатындай дәрежеге көтеріледі. Өз жолдастары мен жүрген ортасына экологиялық саналы іс-әрекетімен оңды

ықпал етеді.

Мұғалім бұл өзіндік жұмыстарды орындағанда төмендегідей құнды ұстанымдар жүзеге асады:



  • ғылымилық (құбылыстар мен үрдістер, оқу материалдары, адамның, табиғатқа әсері);

  • байланыстылық (флора мен фауна арасында және әр түрлі ғылым салаларымен);

  • тепе-теңдік;

  • қызығушылық;

  • үздіксіздік;

  • дамытушылық;

  • интеграциялық;

- өлкетанушылық байланыстардың барлығы да орындалады.
Қорыта айтқанда, Қазақстан географиясында осы үздіксіз экологиялық бағыттағы өзіндік жұмыстарды жүргізгенде, оқушы бо-
йында жетіспейтін құнды қасиеттердің бірі - "экологиялық сана"
мен экономикалық түсінік қалыптасып, болашақта бәсекеге қабілетті,
мәдениетті ұрпақ, жеке тұлға дамиды.

Сабақтың мақсаты:

а) Экологиялық білім беру; Материктегі табиғи зоналық ерек- шеліктерінің климат жағдайларына байланыстылығын оқушыларға


ұғындыру, табиғат зоналары орналасуына әсер ететін рельефтің
басты ерекшеліктерін, адамдардың табиғат зоналарына тигізетін әсерін
меңгеруін қамтамасыз ету.

ә) Экологиялық білім беру арқылы оқушылардың мәдениетін, және өмір салтын, экологиялық көзқарасын қалыптастыру.



б) Табиғат зонасында тірі табиғат пен өлі табиғаттың байланысын дұрыс қалыптастыру, салыстыра білу және дамыту.

Сабақтың көрнекілігі: Дүние-жүзінің табиғат зонасының картасы, гербарийлер (кеппешөптер жинақтамасы), жануарлардың суреттері, схемалар және т.б.

Сабақтың барысы: Бүгін сабақта Евразияның ішкі суларын қайталап шығамыз. (әдісі сұрақ-жауап):

1. Ішкі суға не жатады? Өзен,көл, сарқырама, бұлақ, минералды
су, жер асты сулары.

а) Өзен дегеніміз не? ә) Өзеннің қандай элементтерін білесіңдер?



  1. Евразия материгінде ішкі су қалай бөлінген, жеткілікті ме?

  2. Материктің өзендері қандай бассейндерге жатады? (Солтүстік мұзды мұхитына, Атлант мұхитына, Үнді, Тынық, ішкі ағындар территориясына).

а) Солтүстік мұзды мұхитының өзендерін ата.

ә) Тынық мұхитының бассейніне жататын өзеңдерді ата?



б) Үнді мұхитының бассейніне жататын өзендерді ата?

в) ішкі ағындар территориясына қандай өзендер жатады?

Ауызша географиялық диктант



  1. Қандай өзен Бенгал шығанағына құяр кезінде, ұлан-байтақ атырау

құрайды? (Ганг)

  1. Қандай өзен Охот теңізіне құяды? (Амур)

  2. Қандай өзен Солтүстік Мұзды мұхитының бассейніне жатады? (Лена)

  3. Қандай өзен Гималай тауынан басталады? (Ганг)

5. Қандай өзен Сары теңізге құяды? (Хуанхе)

6. Қандай өзен ішкі ағынды бассейнге жатады? (Амудария)

Көл дегеніміз не?

Евразияның колдерінің орналасу ерекшелігі қаңдай көл:



а) Дүние жүзіндегі ең терең көл? (Байкал-1620 м).

ә) Қандай көл ең тұзды? (Арал-27).



б) Қандай көл ең түщы? (Байкал).

в) Қандай көл опырынды қазан шұңқырыңда орналасқан? (Байкал)

Міне, оқушылар, біздің көптеген өзен, көлдеріміздің жағдайы нашарлап, экологиялық мәселесі шиеленісіп барады. Әсіресе, Арал тағдыры қиын. Қазір Арал туралы видеокассета көрсетіледі. Сондық-тан біз судың таза болуын, үнемдеп жұмсалуын қадағалауымыз керек. «Судың да сұрауы бар», «Су ішкен құдығыңа түкірме», «Бұлақ көрсең-көзін аш» деп халық бекер айтпаған.

ІІ Жаңа білім беру. (әдіс) Біз бүгін әдеттегідей жаңа тақырып өтеміз. Сабақтың тақырыбы Евразияның табиғат зоналары. Тақырыпты тақтаға жазып қоямын. Сосын «Табиғат зонасы дегеніміз не?»-деп анықтамасын сұраймын.

Табиғат зонасы деп температура жағдайларының ылғалдануы, топырағы, өсімдігі, жануарлар дүниесі бірдей болып келетін ірі табиғат комплексін айтамыз. Евразияның табиғат зоналарының орналасуында ендік зоналық заңы байқалады.

Табиғат зоналары картасын талдау мынадай қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Евразияның табиғат зоналары анағұрлым алуан түрлі, материктің солтүстігінде табиғат зоналары тұтас алап болып созылып жатады, тайганың оңтүстік тұсына қарай олар сол сияқты батыстан-шығысқа қарай ауыса береді.

Табиғат зоналардың материкте орналасуы климатқа, жер бедерінің ерекшеліктеріне байланысты болады.

III. Сыныпты үш топқа бөлем (үш қатарға, тиісті жұмысты бөліп беремін) Балалар, тақтада жазылған табиғат зоналарының кестесін кі- таппен және алдарындағы картамен жұмыс атқара отырып толтырып шығасыңдар.

І-топ: Арктикалық шөлдің таблицасын толтырады.

ІІ-топ: Тундра, орманды тундраның кестесін толтырады.

Ш-топ: Тайга табиғат зонасының кестесін толтырады.

Келесі зонамыз қоңыржай белдеудің үлкен кеңістігін алып жатқан Шығыс Европа жазығында орналасқан аралас орман мен жалпақ жапырақты ормандардың табиғат зоналарына өзім қысқаша тоқталып шығамын.

III. «Көңіл толқыны» күйі ойналып жатады. Мұғалім енді келесі тоқталатын табиғат зона қандай деп сұрайды. Орманды дала мен дала табиғат зонасы. Дала зонасымен сіздермен қандай материкті өткенде танысып едік? Солтүстік Америка, онда ол зона қалай аталған? Прерий-ормансыз кеңістік деген мағынаны білдіреді. Сіздер бұл табиғат зонасының климатымен толығырақ 8 сыныптың «Қазакстанның физикалық. географиясын өткенде танысасыңдар». Ал бүгінгі сабақта біз сіздермен бұл зонаның қасиеті, қадірі тарихқа толы екендігің және даму болашағын қарастырамыз. Дала табиғат зонасында Қазақстанның 26 % территориясы, орманды дала зонасында 7 % орналасқан. Сонымен қатар осы зонада тілі, әдепғүрпы, салтдәстүрі, мәдениеті ұқсас болған түркі тілдес халықтар мекендеген. Олардың тіпті аспаптары, тағамдары кәсібінде мал шаруашылығы болған. Қазақстанның дала зонасын ғалым Қаныш Сәтбаев жаяу аралап, түсті металл кендерін ашып, респуб-ликаның өндірісін дамытып. экономикасын котеруге үлес қосқан жер осы. Қазақстан үш жүздің басы қосылып біріккен жер осы. .Ал енді 1950-54 жылдарға тоқталатын болсақ, осы зонада тың және тыңайған жерлерді игеру басталды. Миллиондаған гектар жер жыртылып, егіншілік қарқынды дамыды. Бірақ мұның кері әсері де болды, көптеген құнарлы жерлердің топырақтары бүлініп, эрозияға үшырады.

Ал енді біз бұл зонаның болашағын қалай елестете аламыз? Бүгінгі таңда бұл табиғат зонасында кішкентай Қорғалжын қорығы болса, болашақта XXI ғасырға аяқ басқан кезде 2030 жылдары дала зонасында ең үлкен қорық болып, онда емдік қасиеті бар өсімдіктер көп өсіп, таза экологиялық аймаққа айналады. Түркі тілдес халықтар, соның ішінде қазақ халқына қасистті жылқы малы табын-табын өсіріліп, адамдар түгел қымызбен емделеді. Қымыз адамға әрі қуат, әрі шабыт беріп, адам жаны сая табатын жер осы жер болады.



IV. Келесі біздің соңғы зонамыз, шөл мен шөлейт. Біріншіден, біз шөлдердің түрлеріне тоқтала кетейік. Біз сіздермен қандай шөлдердің түрлерін білеміз? Құмды шөл, сазды шөл, тасты шөл. Осылардың ішінде адамға біршама қолайлысы сазды шөл. Евразия материгінде және Қазақстанда қандай шөлдерді білесіңдер?

Шөл зонасының климатын, топырағын мұғалім өзі сипаттап шығады. Ал енді балалар, сендер өсімдіктану пәнінен қандай шөл мен шөлейттің өсімдіктерінің аттарын білесіңдер? Оқушылар бірнеше өсімдіктердің аттарын атап шығады. Шөл зонасының кеппе шөптерін таратып беріп, олардың құрылысына, ерекшелігіне тоқталады. Олардың бойлары аласа, тікенекті, тамырлары ұзын болып келеді. Себебі оған қоршаған орта әсер етеді.

Дәптермен жұмыс. Географиялық терминдер.


  1. Эфемерлер.

  2. Эрозия.

  3. Табиғат зонасы.

V. Қорытынды. Жауын-шашын өте аз, өсімдіктері сирек, кейбір жерлерінде мүлдем кездеспейтін табиғат зонасын ата. Ал енді балалар бүгін сабақта біз не өттік, не үйрендік, соны тексеріп шығайық.
Евразия материгінде табиғат зоналары қалай орын ауыстрады екен?
Солтүстіктен оңтүстікке қарай, батыстан шығысқа қарай. Әр табиғат зонасының өзіне тән ерекшеліктері болады.


2.2. Физикалық география курстарында экалогиялық

білім және тәрбие беру методикасы.
" Казакстанның физикалық географиясы" пәні бойынша "Пайдалы қазбалар" тақырыбын экологиямен байланыстырып өткізуге болады. Оқушыны өз өлкесінің табиғат жағдайымен таныстыру оның туған жеріне деген дұрыс көзқарасының қалыптасуына, патриоттық тәрбие алуына мүмкіндік береді. Табиғат байлықтарын ысырапқорлықпен пайдалану айналадағы ортаның жай-күйіне, тірі және өлі табиғат элементтері арасында қалыптасқан табиғи тепе-теңдік күйіне ықпалын тигізеді.

Орталық Казақстанда жабық және ашық әдіспен кең өңдіру ісі кең етек алып келеді. Кеніштердің шаң-тозаң болып шығаратын кездері екіге бөлінеді: оқтын-оқтын шаң-тозаң болып шығаратын кездер және шаң-тозаң болып шығаратын көздер. Тау-кен кәсіпорындарының ауаны ластауының тағы бір көзі шаң-тозаңның аса ұсақ минерал бөлшектерінің аэрозоль түрінде қалқып атмосфераға шығуы. Ауаның ластануына қарсы күрес жүргізген кезде биологиялық әдістерге газдарды жұту және шаң-тозаңдарды тұтып қалу үшін мүмкіндігінше ағаш, тал, өсімдіктер егуге ерекше назар аударған жөн. Атап айтқанда, Жезказған, Балқаш өндіріс орындарында өнеркәсіптік қалдық суларды тазарту үшін тазартқыш қондырғылар іске қосылды.



Материктер мен мұхиттар географиясы пәні бойынша «Әлем Халықтары Қазақстанда» тақырыбында өткен мәслихат сабақтың мақсаты — ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауын бүкіл әлем халықтары танып отырған кезде, «жас географтар мәслихатын» өткізіп, жерімізді, елімізді келген қонактарға таныстыру және олардың отандарымен танысу.

Сабақта, глобус, Мемлекеттік ту, «Казақстан — 2030» — Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы, Дүниежүзілік саясикарта, Қазақстанның физикалық картасы, Жарты шарлар картасы, Зоогеографиялық карта, «Солтүстік Америка» , «Оңтүстік Америка», «Австралия», «Африка», «Евразия», «Антарктида»

материктеріне арналған альбом, «Гидросфера», «Литосфера», «Атмосфера» сөзтуымдары, геовикториналар қолданылды.



Сабақ барысы. Мәслихаттың төрайымы — география-биология пәнінің мұғалімі жер бетінің түкпір-түкпірінен Дүниежүзілік «жас географтар мәслихатына» келген қонақтарға Қазакстанның кең байтақ жерін, ата-бабаларымыздың қасиетті атамекнін таныстырып, соңғы кезде Қазақстанда болған өзгерістерге тоқталды. Кеңестер Одағы ыдырап, Қазақстан егеменді ел болды. Ата Заң қабылданып, өз еліміздің Елтаңбасы, Туы, Әнүраны, теңгесі пайда болды. «Қазақстан — 2030» —

Ел Призидентінің Қазақстан халқына Жолдауы жолдаңды. Қазақстан халқы 1999 жылдың қаңтар айыңда Н. Ә. Назарбаевты ел басшысы етіп қайта сайлады, Елімізді өркениетті ел қатарына қосу үшін халық шаруашылығының жан-жақты дамуы қарастырылып жатыр.

Қазақстан — Туымен тұғырлы, Елтаңбасымен еңселі, Әнұранымен айбатты.

Қазақстан Мемлекеті Туының авторы — Шәкен Ниязбеков. Ермек Өтетілеуұлының «Қазақстан туы» өлеңі оқылды.

Мемлекеттік Елтаңбаның авторлары танымал суретшілер— Жандарбек Мәлібеков, Шоқан Уәлиханов. Е Өтетілеуұлының «Біздің Елтаңба» өлеңі оқылды. Жер бетінің салтыңда қай жерде, қандай елде болсаң да сол жердің салт-дәстүрін, әдет-ғұрпын құрметтеу — әр азаматтың міндеті.

Сондықтан қонақтар Қазақстанның Әнүранын орындайды. Жас бишілер қонақтарға «Айгөлек» биін билеп берді. Екі оқушы кезектесіп, Жұбан Молдағалиевтің «Мен қазақтың» өлеңін оқыды.

Келесі кезекте қонақтарөз елдерін таныстырды. Мәслйхатқа қатысып отырғандар - үңдіс, американ, үнді қызы, абориген, ағылшын, масам негр, цыған қызы, араб, пигмей, жапон, испандықтардың рөліндегі оқушылар. Барлығы өздерінің ұлттық киімдерін киген.



Дүниежүзілік «жас географтар мәслихатының» соңы географиялық ойындарға жалғасты. Ортаға шыққан— үңдіс, абориген, пигмей, үнді қызы бір әріптен басталатын географиялық атауларды қағазға жазып, картадан керсету сайысына қатысса, қалған қонақтар екіге бөлініп, «Литосфера», «Гңдросфера» сөзтуымдарын шетті. Сыныптағы барлық окушылар «Сіз білесіз бе?» телевикторинасына белсене қатысты.

Сабақ соңында дүниежүзілік «жас географтар мәслихатына» қатысқан оқушылар «алтын» (5) және «күміс» (4) жүлдемен марапатталды:



Олсм халықгарыньщ тыныс-тіршілігінен, салт-дәстүрінен аз да болса мағлұмат беретін мұндай сабақтар оқушының ойт-өрісін дамытып, Отан туралы үғымдарын кеңейтеді, өз елі, жері туралы көп білуге ұмтылдырады.

Қазақстан Республикасы тұрақты дамудың. жаңа жолына түскенде


экалогиялық білім мен тәрбие берудің маңызы арта түсуде. Бұл пробле-малар:Ел Президенті Н. Ә. Назарбаев үсынған «2030 стратегиялық бағ-
дарламасында» басты орында тұр. .

XXI ғасырда өмір сүретін қазіргі және болашақ ұрпақтарымыз кең


байтақ Қазақстанның жері мен оның қойнауларын, су ресурстарын,
өсімдік пен жануарларын қорғауға және, ғылыми негізде ұтымды пайдалануға, ауа мен суды таза сақтауға жан-жақты дайын болу үшін олардың экологиялық мәдениеттілігін қалыптастырып, экологиялық біліктерін % дамыту қажет. Бұл - қазіргі оқу үрдісіне қойылатын басты талаптардың бірі.

Қазіргі ғылыми-техниканың даму жағдайында қоршаған ортаны қорғау, адамның табиғатпен үйлесуі басты мәселе. Осыны ескеріп, ғалымдардың бірқатар аймақтардағы табиғи ортанын қалжағдайына, экологиялық қасірет салдарынаң зардап шеккен жұртшылықтың жерге, оның байлықтарына, көлдер мен өзендерге, өсімдіктер мен жануарлар дүниесіне ұқыптылықпен қарау мәселесін көтергендері дұрыс. Ғалам шарға экалогиялық қауіп төніп түрғанда, біздің республикамыз үшін бұл ерекше көкейкесті мәселе. Республикамыздың табиғи жағдайы кері бағытта өзгерді де өзгеріп те барады. Оның себептері ашылды, бірақ өзгерген табиғатты қалпына келтіру үшін біліктілік те, уақыт та керек.

Осы орайда заман талабына сай жас ұрпаққа экологиялық білім мен тарбие беруді мынадай бағытта жүргізген жөн:
1 Табиғатты қорғау, табиғаттың құрам бөліктерін жеке - жеке (мысалы, суды, ауаны, т,б.) емес,біртұтас қорғау.

2. Экология негіздерін арнайы сабақ ретінде беруде биология, химия,физика, география, әдебиет және т.б. пәндермен пәнаралық экологиялық байланысын арттыру.

3. Экологяны оқушыларға тек табиғатты қорғау ғана емес, техникамен өндірірістің өсуінен өзгерген табиғаттан қажетті табиғи жағдайдысақтау деп түсіндіру.

4.Оқушылардың, табиғатқа әлеуметтік құнды көзқарас қалытастыру, әсіресе табиғатты тиімді пайдалану дегенде қажетті табиғат жағ-дайды сақтауды түсіндіру.

Мұны жүзеге асыруда экологиялық білім мен тәрбие беруге мынадай элементтер кіреді: табиғат пен қоғам қарым-қатынасының ғылыми негізін қалыптастыру (экологиялық білім беру), табиғатты қоргауға байланысты ереже мен дағдыны сақтауды үйрету.

Қазір өмірдің өзі экологиялық білімді адамдардың бойына жас кезінен үйретуді талап етіп отыр. Балабақшаларда жас балаларды, мектептерде оқушыларды табиғатты сүюге, қоршаған ортаның амандығын қорғауға тәрбиелеудің маңызы зор. Сондықтан мүғалімдердің негізгі міндеті, мектеп оқушыларының экологиялық білімін жастай қалыптастыру. Осы міндеттерді шешуде оқушылардың экологиялық білімің арттырып, олар-
дың табиғатқа жаңа қарым-қатынасын қалыптастыруда география пәнінің ішінде физикалық география маңызды орын алады.

Физикалық география жер бетіндегі табиғи жағдайлардың қалып-тасуын зерттейтін ғылым. Әр жердегі табиғи жағдайдың қалыптасуы сол жердегі бар заттардың байланысынан, одан туатын құбылыстардан, өзгерістерден, дамулардан пайда болады. Ал экологиялық жағдайлар жер бетіндегі табиғи жағдайлардың ішіндегі кімге болса да, неге болса да қажеттілері. Ол жағдайларды біліп, анықтау үшін оқушылардың экологиялық біліктіліктерін қалыптастырып, дамыту керек. Онсыз табиғатты қорғау мәселелерінің негізі де қаланбайды.



Экологиялық мәдениеттілікке негізделген экологиялық біліктіліктерді қалыптастыру мәселесі география ғылымында маңызды орын алады, бұл мәселенің ерекше пәнаралық және курсаралық мәні де зор. Себебі қазіргі кезеңде география - жалпы ғылымдар ішінде жаратылыс және әлеуметтік мәселелерді қамтушы, табиғат және қоғам арасындағы; өзара қарым-қатынастардың оптималдылығын қарастырушы бірден-бір ғылым. Сондықтан табиғатты таныту, оқушылардың экологиялық біліктіліктер жүйесін қалыптастыру - физикалық географияның өте маңызды міндеттерінің бірі.

Физикалық географияны оқытуда экологиялық біліктіліктердің рөлі зор және алуан түрлі. Оларды мектепте оқытылатын география курсы мазмұнын міндетті түрде толық меңгеруге жататын дербес бөлігі ретінде қарастыруға болады.



Сонымен, іс-тәжірибеден өткен физикалық география курстарында қалыптасатын экологиялық білімдер жүйесін оқырмандар назарына ұсынуды жөн көрдік.

Кесте 3

Физикалық география курстарындағы экологиялық білім жүйесі.




Пән

Бағдарлама бөлімдері

Экологиялық білім мен біліктіліктер




1.

Физикалық

Кіріспе

Экскурсия ауданында табиғатқа оң және теріс




география




ықпал мысалдары. Теріс зардаптарды болдыр-




(6-сынып)




маудың мүмкіндіктері. Орманды тазарту жүмыстарына қатысу.







План және

Аудандардың қолайсыз экологиялық жағдай-







карта

ларын картада кескіндеу. Шаруашылық іс-әре-кеттердің зардаптарын карта бойынша болжау. Табиғатты көркейту және қорғау картасын . жасау.







Литосфера

Адамның жер бедерін өзгертуі, эрозияның үдеуі және оны болдырмау. Өз жерінің мысалында пайдалы қазбалардың пайдаланылуы.




-




Жер қойнауын қорғау біліктіліктері. .


География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.

Каталог: wp-content -> uploads -> 2013
2013 -> Ф 7 –007-02 Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
2013 -> Мазмұны Кіріспе–––––––––––––––––––––––– 3-9
2013 -> Мазмұны Кіріспе Тарау -I. Кеңестік шығармашылық интеллигенциясы калыптасуының бастапқы кезеңІ
2013 -> Жанғабыл Қабақбаев, Қазақстан Республикасы журналистер Одағының
2013 -> Әл Фараби дүние жүзілік мәдениет пен білімнің Аристотельден кейінгі екінші ұстазы атанған. Ол данышпан философ, энциклопедист ғалым, әдебиетші ақын, математик. Әл Фараби 870 ж
2013 -> Өмірбаяны ІІ негізгі бөлім
2013 -> Ф 15-07 Қазақстан Республикасының білім ЖӘне ғылым министрлігі
2013 -> Кіріспе. Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық жұмысының өзектілігі


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6


©engime.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет