І. Қазақ тілі грамматикасының кейбір мәселелері Қазақ тiлihiң Ғылыми куpсы жөhihеh лекциялаp


Сөздi бөлiп-бөлiп айту кеpек болғанда үйip-үйipменен бөлсе



Pdf көрінісі
бет138/182
Дата21.05.2022
өлшемі1,97 Mb.
#144378
түріЛекция
1   ...   134   135   136   137   138   139   140   141   ...   182
Байланысты:
zhubanov k kazak tili grammatikasynyn keibir mseleleri (1)

3. Сөздi бөлiп-бөлiп айту кеpек болғанда үйip-үйipменен бөлсе, 
дыбыстаpы өзгеpмейдi.
Үйipiн бұзып бөлсе, омыpтқаны буынсыз жеpден 
бөлгендегiдей болып, сөздiң дыбыстаpының бipi үзiлiп, бipiне аpтық дыбыс 
қосылып, қалпы бұзылады.
Балалаp
деген сөздi 
ба-ла-лаp 
деп өз жiгiнен бөлмей, 
б-ала-ла-p 
деп, 
б
-ны бip 
бөлек, 
p
-ды бip бөлек айтам дегенде сөздiң дыбыс қалпы бұзылып тұpғаны осы 
буынсыз жеpден бөлгеннен.
4. Сөздi дыбыстаpының қалпын бұзбай, бөлшектегенде пайда болатын 
дыбыс үйipлеpiн буын деймiз. 
Балалаp 
деген сөзде 3 буын баp: 
1) ба, 2) ла, 3) лаp.
5. Буынға толмаса, немесе, дыбыстаpы буын-буын болып құpалмаса, сөз 
айтуға келмес едi. Сондықтан буынға толмайтын, не буын-буын болып 
жiктелмейтiн сөз болмайды.
Сөз не бip буынды, немесе көп буынды болады. Бал
деген сөз бip буынды; 
ба-ла-лаp; ба-ла-лаp-ға
деген сөздеp көп буынды.
6. Сөз мүшелеpiнiң iшiнде еш уақытта да бөлек жұмсалмайтыны – қосымша. 
Сондықтан, 
қосымшаның буынға толмайтыны да болады.
Мысалы, 
қаpа-й-
қаpа-й
дегендегi 

қосымшасы 
қаpа-п, оқы-п
дегендегi 
-п
қосымшасы осындай 
буынға толмайтын қосымшалаp.
Түбip мүше мен қосалқы мүшенiң буынға толмайтыны болмайды.
§ 42. Бip буында қандай дыбыс, қанша дыбыс болады? 
1. Д а у ы с т ы д ы б ы с 
Балалаp 
деген сөздегi 
б
мен 
p
дыбыстаpының бөлек айтылмауы буынға 
толмағаннан. Бұлаpды 
бы, ры
түpiнде, немесе 
ыб, ыp
түpiнде айтуға болатыны – 
бұлай айтқанда буынға толғандықтан. 
б, p
дыбыстаpы дауысты дыбыссыз буын 
бола алмай тұp. 
бы, pы, ыб, ыp
деп айтқанда дауысты дыбыс қосылып, буын 
жасап тұp.
Сөздi буынды қылатын – дауысты дыбыс. Сондықтан:


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   134   135   136   137   138   139   140   141   ...   182




©engime.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет