9-апта лексикалық тақырыбы: Ұмытпайық ата-баба дәстүрін



бет1/4
Дата02.11.2022
өлшемі39,65 Kb.
#156166
  1   2   3   4
Байланысты:
9-апта (1)




9-АПТА
Лексикалық тақырыбы: Ұмытпайық ата-баба дәстүрін
Грамматикалық тақырып: Қарсылық мәнді құрылымдар
Қарсылықты салалас құрмалас сөйлемсинтаксистік компоненттеріндегі баяндалған оқиға-әрекеттер бір-біріне қарама- қарсы қойылатын құрмалас сөйлем. Қарсылықты салалас құрмалас сөйлемдегі қарсылықты мағына екі түрлі кұбылысты, іс-әрекетті, көріністі салыстыра баяндауға негізделеді. Қарсылықты салалас құрмалас сөйлемнің бір компонентінің баяндауышы болымды, енді бір компонентінің баяндауышы болымсыз тұлғада беріліп, қарама-қайшы мән туғызады.


Қарсылықты салалас құрмалас сөйлемдер

Жалғаулықты, Қарсылықты салалас құрмалас сөйлем— ол бірақ, дегенмен, әйтсе де, алайда, сонда да, сияқты жалғаулықтар арқылы жасалады. Мысалы: Ақсақал батасымен той аяқталды, дегенмен той қызығы бітер емес


Жалғаулықсыз, Қарсылықты салалас құрмалас сөйлем - Мұнда оның компоненттері ешбір жалғаулықсыз іргелес, қатар жұмсалады. Мысалы: Мәмбет екінші рет тағы атайын деп еді, мылтығының шаппасы жүрмей тұрып алды (I. Жансүгіров). Қарсылықты салалас құрмалас сөйлемді Ахмет Байтұрсынұлы "Тіл — кұралында" қайырыңқы салалас сөйлем деп атаған





Қарсылықты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем – басыңқы сөйлем білдіретін ой бағыныңқыда айтылған ойға немесе бағыныңқыдағы ой басыңқыдағы ойға қарсы қойылатын сабақтастың түрі.
Сұрақтары: Қайтсе де? Қайткенмен?
Қарсылықты бағыныңқылы сөйлемнің баяндауыштары мынадай тұлғалардан жасалады:
а) Шартты райлы етістікке –да/-де шылауы тіркесуі арқылы жасалады:
Ақсақал батасымен той аяқталса да, той қызығы бітер емес.
ә) Етістікке есімшенің өткен шақ формасы жалғанып, көмектес септігінің -мен жалғауы арқылы жасалады.
Ақсақал бата беріп, тойды аяқтағанымен, той қызығы бітер емес.


Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4




©engime.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет