1 Есік қорғаны. Ақышев енбектеріне талдау жасаңыз


Ұлы Жібек жолының тарихи маңызы



Pdf көрінісі
бет34/45
Дата21.05.2022
өлшемі0,8 Mb.
#144362
1   ...   30   31   32   33   34   35   36   37   ...   45
Байланысты:
Еқт сессия
Глоссарий 10, Презент №1
Ұлы Жібек жолының тарихи маңызы
Ұлы Жібек жолының тарихында оны түркі мемлекеттері толықтай дерлік 
бақылауда ұстаған үш кезең болды: VІ-ХІІІ ғасырдың басындағы түркі 
қағанаттарының; XIII ғасырдың екінші ширегі мен XIV ғасырдағы Монғол 
империясының; XIV ғасырдың үшінші ширегі мен XV ғасырдың 
басындағы Әмір Темір мемлекетінің бақылауындағы кезеңдер.


Ұлы Жібек жолы мыңдаған шақырым қашықтықты қамтыды. 
Саудагерлердің көпшілігі жолдың ұзақтығынан тауарларын жарты жолда 
ауыстырып алуға тырысты.
Менің ойымша, Ұлы Жібек жолының ерекше маңызы болды. Ұлы Жібек 
жолы тек тұтыну тауарларын ғана жеткізіп қойған жоқ, сонымен қатар ол 
рухани мәдениеттің тірегіне айналды. Ол әсіресе музыка, би өнерінде 
ерекше байқалады. Ұлы Жібек жолының ең ұзақ бөлігі Орта Азия мен 
Қазақстан территориясы арқылы өтті.
Себебі сол кезде сауда – саттық жақсы дамып, базар, жәрмеңке, сауда 
жолдары ашылды. Адамдар, асыл тастар, алтын, күміс, тұз, шипалы 
өсімдіктер мен хош иіс сулары, азық – түлік және басқа да заттармен 
алмасты.Ұлы Жібек жолы бойындағы қалалар саяси, экономикалық, 
мәдени жағынан дамыды. Мысалы, сол тұста Тараз қаласы «саудагерлер 
қаласы» деп аталды. Себебі Тараздың жүрегі – мешіттеру, керуен 
сарайлары, наубайханалары мен шеберханалары сауда жолында 
орналасқан болатын.Ұлы Жібек жолы – дүниежүзілік өркениет тарихының 
басты жетістіктерінің бірі. Ұлы Жібек жолы Батыс пен Шығысты 
байланыстырған трансконтинентальды трасса болды.
28 сұрақ 1. VI-XII ғғ. Қазақстанның материалдық мәдениеті: қалалар 
мен қоныстар
Түркілердің материалдық және рухани мәдениеті VI-XII ғғ.
Көне түркі 
дәуірінің мәдени, әдеби ескерткіштерін сөз етуден бұрын беретін келе 
қазақ халқын құраған тайпалық бірлестіктерінің тұрмыс- тіршілігі, 
әлеуметтік өмірі жайында бірер сөз айта кеткен дұрыс. Өйткені “Өз 
өміріндегі қоғамдық өндірісте адамдар өздерінің дегендеріне қарамайтын, 
белгілі бір, қажетті қатынастарда - өндірістік қатынастарда болады, бұл 
қатынастар олардың материалдық өндіргіш күштері дамуының белгілі бір 
сатысына сай келеді. Осы өндірістік қатынастардың жиынтығы қоғамның 
экономикалық құрылымы, реалдық базисі болып табылады, осыған келіп 
заңдық және саяси қондырма орнайды және бұған қоғамдық сананың 
белгілі бір формалары сай келеді. Материалдық өмірдің өндіріс әдісі 
жалпы өмірдегі әлеуметтік, саяси және рухани процестерді туғызады. 
Адамдардың санасы олардың болмысын бейленейді, қайта керісінше, 
олардың болмасы олардың санасын билейді.ордасы Орхон өзенінің 
(Монғолия) жоғарғы сағасында болды. Бумынның інісі қаған ҮІ ғасырдың 
орта кезінде Орта Азиядағы эфталиттер мемлекетін күйрете жеңді. Түрік 


қағанатының территориясы бұрынғыдан да ұлғайып, әскери қуаты арта 
түсті. Сөйтіп, “халықтардың ұлы қоныс аударуы” Қазақстанның, Орта 
және Алдыңғы Азияның, сондай-ақ Европаның этникалық және саяси 
картасын едәуір дәрежеде өзгертті. Қазақстан территориясында жергілікті 
тұрғындардың антропологиялық типіне монғол типтес элементтердің 
жайылуының алғашқы күшті толқындарының бірі және өлкенің бүкіл 
территориясында түркі тілдерінің кеңінен таралуы ғұндардың қысымымен 
болған шығыс тайпаларының миграциясымен байланысты болса керек. 
Орта Азия мен Қазақстан территориясында бірте-бірте патриархалды –
феодалдық қатынастар қалыптасып, ежелгі феодалдық мемлекеттер 
құрыла бастады. Орталық Азиядағы көптеген тайпалық одақтардан бірігіп 
пайда болған осындай ежелгі феодалдық мемлекеттердің бірі. Түрік 
қағандығы (552-745 жылдар) еді. Бұл қағандыққа енген тайпалар 
алғашында Алтай мен Жетісудың бір бөлігін мекендеді. “Түрік” деген 
термин тұңғыш рет 542 жылы аталады. “Түрік” этнонимі алғашқы кезде 
белгілі бір адамның ата-тегі шонжар топтағы немесе әскери ақсүйектерден 
шыққанын білдірген. Кейінірек бұл сөздің семантикасы бірте-бірте 
ұлғайып, билік жүргізуші, үстемдік етуші, яғни “патша” шыққан тайпаның 
символы болған. Бертін келе сол билік етуші тайпаға бағынышты болып 
қалған тайпаларды да көршілері түріктер деп атап кеткен. Батыс түрік 
қағандығы яки қағанаты – Түрік қағандығының негізінде 603 жылы 
құрылған ертедегі феодалдық мемлекет. Бұл қағанаттың территориясы 
Жетісу мен Шығыс Түркістанды, Тянь-Шаньның батыс беткейі мен Орта 
Азияны алып жатты. Қағанаттың орталығы Шу өзені алқабындағы Суяб 
қаласы еді. Қағанаттың бірінші басшысы – қаған, жоғарғы әміршісі әрі 
әскер басы болды. Батыс түрік қағанатының негізін қалаған Бумын 
қағанның інісі Істемі–қаған болды. Түріктер 558 жылы аварларды Батысқа 
ығыстырып, Еділ мен Жайық бойын өзіне қаратып алды. Білге қаған мен 
оның інісі Күлтегін осы ұлан-ғайыр қағанаттың тәуелсіздігін тан 
империясынан қорғау үшін күрескен. Кезінде Батыс түрік қағандығын 
құраған түрлі тайпалар кейіннен қазақ халқының құрамына еніп кеткені 
мәлім.Батыс Түрік қағанаты ыдырай бастаған кезде олардан қимақтар мен 
қыпшақтар оқшауланып бөлініп шықты. Қыпшақтар – ерте кезден-ақ 
Орталық Азияны мекен еткен көне тайпалардың бірі екені мәлім. Қыпшақ 
қоғамы – ертедегі феодалдық мемлекет бірлестігі ретінде өмірге келген. 
Олар Ертіс өзенінен бастап сонау Дунайға дейінгі ұлан-ғайыр кең алқапты 
мекен етті. Қазіргі қазақтардың арғы аталарының бірі саналатын 


қыпшақтарды Европада- қумандар, ал Ресейде - половецтер деп атаған. 
Сонымен ҮІ-ҮІІ ғасырларда көшпелі және жартылай көшпелі өмір сүрген 
қаңылылар, қарлұқтар, шігілдер, тухшлер, яғмалар, оғыздар, қимақтар, 
қыпшақтар, т.б. тайпалар бертін келе түркі тілдес халықтардың этникалық 
құрамына негіз болып қаланды.


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   30   31   32   33   34   35   36   37   ...   45




©engime.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет