Ќазтђтынуодаѓы Ќараѓанды экономикалыќ универститеті


Банктердің ұйымдық-құқықтық негіздері



бет8/72
Дата30.12.2021
өлшемі1,33 Mb.
#106723
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   72
1.2. Банктердің ұйымдық-құқықтық негіздері
Банк өзіндік ерекшелігі бар кәсіпорын ретінде ұйым­дық негізге ие. Қызметтік қағидалар - оның негізгі бел­гі­ле­рі болып саналады. Яғни, банктердің атқаратын қызметтері мен операциялары оның құрылу ерекшеліктерін келістіреді және банктердің басқару жүйесін ұйымдастырады.

Әр елде банктерді ұйымдастыруда ақша эмиссиясы қызметін орындайтын, елдегі ақша-несие саясатын жүзеге асыратын, екінші деңгейдегі банктерді қадағалайтын, үкімет үшін операцияларды орындайтын, елдің алтын-валюта қорын сақтайтын ақша-несие институты – орталық банкіне айрықша мәртебе беріледі. Орталық банктердің ұйымдық құрылымы мен қызметінің сипаты және оны басқару жүйесі елдің заңдылықтары мен Орталық банкі туралы ережелермен айқындалады.

Көптеген елдердегі банктерді ұйымдастыру ак­ци­о­нер­­лік компаниялар (корпорациялар) түрінде жүзеге асы­ры­лады. Банктің заңды тұлға ретінде танылуы, сатып алын­ған акциялар шегіндегі акционерлердің жауапкершілігі, акция пакеттерінің болуы және директорлар Кеңесін құру акционерлік компаниялар үшін міндетті талаптар болып саналады.

Банк ашу (жаңа заңды тұлғаның мекемесі) – бұл көптеген ресми процедураларды орындауды және рұқсат алуды талап ететін күрделі процесс.

Тұтастай алғанда банк құру үшін, әр елдің әртүрлі ерешеліктері бола тұра мынадай жағдайлар мен іс-әрекет­тер­ді орындауы қажет болады: банк ашуға құрылтайшы­лар­дың рұқсат алу өтініші; банк ашу мүмкіндгіне өкілетті органдардың арнайы рұқсаты; орталық банктің рұқсаты; құрылтайшылық құжаттарды тіркеуден өткізу және банк­тің операциялар жүргізуіне орталық банктің лицен­зия­сы. Операциялар туралы міндетті жағдайлар, капиталдың мөл­ше­рі, тұрғын халықтың саны, өзіндік орны бар тұлға­лар­дың мақұлдаған қарарлары, экономикалық негіздеулер, іс­керлік жоспар, банк жарғысы, банк құрылымы, капитал­дың жеткіліктілігі және пайда алудың болашағы, басшы­лық құрамның құзыры мен олардың кәсіптік жарамдылық­тары туралы мәліметтер құжаттамалар түрінде тапсырыла­ды.

Мемлекеттік тіркеу Кітабында тіркеуден өткеннен кейін банк операцияларын жүргізуге лицензия алуы екінші деңгейдегі банк қызметін бастау үшін негіз болып сана­лады. Заңды тұлға мәртебесін алған жаңа банк лицензия шеңберіндегі өзінің операциялары туралы мәлімдейді.

Банктің ұйымдық құрылымы екі әдіспен анықталады:


  1. Басқару органдары, олардың өкілеттіктері мен жауапкершіліктері кіретін банктің басқару құрылымы.

  2. Қызмет (функционалдық) бөлімдерінің құры­лы­мы; бөлімдердің қызметін жүзеге асыру және қызмет буы­ны­ның міндеттері. Мысалы, несие беру бөлімі, инвес­ти­ци­я­лық операциялар, сенім операциялары, банк клиенттеріне қызмет көрсету және т.б. бөлімдер.

Банкті ұйымдастыру мына қағидаларға негізделеді:

    • қызмет құрылымы;

    • банк мақсаттарына сәйкестігі;

    • билік өкілеттіктері иерархиясы және ұйымдардың деңгейлері;

    • бірлескен және үйлестіру іс-әрекеті;

    • басқаруды рационалдандыру және бақылауды қам­та­масыз ету;

    • персонал қызметінің жұмыс тәртібін белгілеу;

    • толық ақпараттармен қамтамасыз ету.

Банк құрылымы түрін өзгертеді және болашақ ке­зең­дерге бейімделеді, олар банктің стратегиясына қатысты болады. Банктің құрылымына мынадай бірқатар факторлар әсерін тигізеді:

  • банктің көлемі, операциялардың саны;

  • қызметкерлердің саны;

  • кәсіби кадрлардың болуы;

  • басаспаптық пен мамандану деңгейі,

  • пайда алу мүддесі үшін шығындарды үнемдеу міндеттері.

Нарықтық экономикалы елдер үшін үлгілері бойынша ерекшеленетін акционерлік – коммерциялық банктер неғұрлым бірүлгілі болып саналады.

Акционерлердің жалпы жиналысы акционерлік – коммерциялық банктің жоғары органы болып табылады, оның өкілеттігіне Жарғыны, капиталды бекіту, Бас­қар­ма­ны, банк Кеңесін сайлау, жылдық есепті бекіту, банктің та­быс­тарын бөлу сияқты міндеттер кіреді.

Банк Басқармасы (Кеңесі) жылдық есепті бекітеді, құ­рыл­тайшылардың жыл сайынғы жиналысын ұйым­дас­ты­ра­ды, банктің стратегиялық міндеттерін шешеді.

Кеңес Төрағасы банкті жедел басқаруды жүзеге асырады. Ол сондай-ақ банк Президенті болуы мүмкін.

Одан әрі қарай: вице-президент, басқарма, депар­та­мент­тер, бөлімдер болып жалғасады.

Орындайтын операцияларға, олардың қызметін ұйым­дас­тырудың құқықтық формаларына қарамастан әрбір банк өзіне тән өнімдер шығарады және барлық банктер үшін міндетті болып саналатын мынадай белгілі басқару блоктарының жиынынан тұрады: банк Кеңесі, басқарма; басқарудың жалпы мәселелері, коммерциялық қызмет, қаржылар; автоматтандыру; әкімшілік.

Орындайтын операцияларының көлеміне, көрсе­тілетін қызметтерінің дамығандығына қатысты банктердің ірі, орта, шағын (жеке), жергілікті филиалдары болуы мүм­кін. Мысал үшін, орта коммерциялық банктің құры­лы­мын мынадай түрге бөлуге болады:



Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   72




©engime.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет