Хрестоматия ежелгі дәуір әдебиеті ббк 84(0)3 е 33 «Қазақ әдебиетінің тарихы»



бет2/18
Дата05.11.2016
өлшемі5,28 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18

ТОНЫКӨК (VIII ғасыр)


  1. Білге Тонукук,

бен өзүм табғаш еліңе қылынтым.

Түрк будун табғачқа көрүр ерті.


2. Түрк будун, қанун болмайун,

Табғачда адурулту, кан-ланту.

Канун кодуп,

Табғачқа йана ічігді,

Теңрі анча теміс

ерінч:


Қан бертім


  1. Қанун қодуп,

ічікдің

Ічікдүк үчүн

Теңрі өлүтміс ерінч,

Түрк будун өлті.

Алкунту, йоқ болту.

Түрк сір будун йерінте

бод қалмаду.
4. Ыда ташда қалмусу

Кубрануп, йеті йүз болту. Екі үлүгі атлуғ ерті,

Бір үлүгі йадағ ерті.

Йеті йүз кісіг удузуғма,



  1. Білге Тоныкөк30

мен өзім, табғаш елінде тәрбиелендім.

Түркі халқы (ол кезде) табғаштарға бағынышты еді.

Түркі халқы, ханы болмай,

Табғаштардан ажырады, хандық құрды.

Хандығын тастап,

Табғашқа қайта бағынды.

Тәңірі (сонда) былай деген екен:

Хан бердім,


Ханыңды тастап, ба-ғындың.

Бағынғаның үшін (басқаға)

Тәңірі (сені) өлімші етті, Түркі халқы қырылды. Әлсіреді, жойылды.

Түрк – сір халқы жерінде тіршілік қалмады.


Ойда, қырда қалғаны

Жиылып, жеті жүз болды.

Екі бөлігі атты еді,

Бір бөлігі жаяу еді.

Жеті жүз кісіні ерткен


5. Ұлуғ шад ерті. Йағул! – тіді.

Йағмусу бен ертім –

Білге тоныкук.

Қаған му кусайур тідім

Сакунтум: Турук буқалу, Семіз буқалы

Арқада білсер, –


6. Семіз буқа,

Туруқ буқа тійін

Білмез ерміс – тійін.

Анча сакунтум.

Анта кісре теңрі біліг бертук үчун

Өзүм өк қаған қусдум. Білге Тонукук, бойла бағатарқан бірле,


7. Елтеріс қаған бо-лайуын,

Берійе табғачуғ,

Өңре Құтануғ,

йурайа Оғузуғ – үкүс өк

өлүрті.


Ұлығы шад еді.

– Ілесіңдер, – деді.

Ілескен мен едім –

Білге Тоныкөк.

Хан сайласам ше?– дедім,

Ойладым: Арық бұқаның,

Семіз бұқаның

Артта (барын) білсе де,


Семіз бұқаны,

Арық бұқаны дедім,

Айыра білмес дедім. Осылай ойладым.

Сөйтіп, тәңірі ақыл берген соң

Өзім оны қаған еттім. Білге Тоныкөк – бойла баға тарқанмен
(Мен, Елтеріс, қаған болайын) деді.

Түстікте – табғашты, Шығыста – құтаңды, Терістікте – оғузды өте көп қырды.



8. Біліг есі

Саб есі бен көртүм.

Чуғай кузун,

Қара кумуғ олурур ертіміз.

Кейік йійү, табусған йійү,

олурур ертіміз.

Будун боғзу тоқ ерті,

Йағумуз тегіре учук тег

ерті,

Біз чег ертіміз.



Анча олурур еріклі

Оғуздантан көрүг келті,


9. Көрүг сабу антағ: Тоқуз оғуз будун үзе қаған олурту, тір,

Табачғару Куну Сеңүнүг удмус,

Қутаңғару Тоңра семіг

удмус.


Саб анча удмус:

Азқуна түрк будун йоруй-

ур ерміс,
10. Қағану алп ерміс,

Айғучусу білге ерміс.

Ол екі кісіг бар ерсер,

Сені – табғачуғ өлүртечі

тірмен,

Өңре қутануғ өлүртечі



тірмен,

Бені оғузуғ өлүртечі өк

тірмен.


Ақыл иесі,

Сөз иесі мен болдым. Шұғай құзында,

Қара құмда отырушы едік,

Киік жеп, қоян жеп оты-рушы едік.

Халық тамағы тоқ еді, Жауымыз тегіс жыртқыш құстай еді.

Біз жемтік едік.

Осылай отырған шақта Оғуздардан елші келді,
Елші сөзі мынадай: Тоғыз оғуз халқына хан сайланды, – деді. Табғаштарға Күн Сеңүнді жіберді,

Құтандарға Тоңра Семді жіберді

Сөзді былай жіберді:

Аз ғана түрк халқы көш-пелі еді,


Қағаны алып еді, Ақылгөйі білгір еді.

Ол екі кісі тірі тұрса,

Сені – табғашты қыра-

ды, – депті,

Шығыста құтаңды қыра-

ды, – депті,

Мені – оғузды қырады, –

депті.


11. Табғач, беріденийен тегі!

Қутаң, өңденйен тегі!


Бен йурдантайан тегейін!

Түрк сір будун йерінте

іді йорумазун!

Усар, іді йоққусалум! –

тірмен.
12. Ол сабуғ есідіп, Түн удусукум келмеді, Күнтүз олурсукум келмеді,

Анта өртү қағанума өтүн-түм.

Анча өтүнтүм:

Табғач, Оғуз, Қутаң –

Бу үчегү қабусур қалта-

чу, біз
13. Өз ічі-тасун тутмус тег, біз.

йуйқа ерікліг топлағалу үчүз ерміс.

йінчге ерікліг үзгелі үчүз, Йуйқа қалун болсар, Топлағулуқ алп ерміс,



Табғаштар, түстіктен шабыңдар!

Құтаңдар, шығыстан ша-быңдар!

Мен терістіктен шабайын!

Түрк – сір халқының жерін жат баспасын!

Сол дұшпанды жояйық! – депті.
Осы сөзді есітіп, Түнде ұйқым келмеді, Күндіз отырғым келмеді.

Ақыры, кағаныма өтіндім.


Былай өтіндім:

«Табғаш, оғуз, құтан –

Бұл үшеуі біріксе, біз

Өз іші-тысымызды ұстап қала алмаспыз31.

Жұқаны бүктеу – оңай.
Жіңішкені үзу – оңай.

Жұқа қалыңдаса,

(Оны тек) алып бүктейді.





14. Йінчге йоған болсар,

Үзгүлүк алп ерміс.

Өңре – Қутаңда,

Берійе – Табғачда,

Қуруйа – курданта,

Йурайа – оғузда,

Екі-үч бің сүмүз, келтечіміз бар мү, не?

Анча өтүнтүм.

15. Қағанум, бен өзүм білге

Тонукук өтүнтүк өтунү-чүмін есідү:

Көнлунча удуз, –

тіді.


Көк Өңүг йуғуру, ру

Өтүкен йышғару удузтум.


Іңгек көлүкін Тоғлада оғуз келті.
16. Сүсі үч буң ерміс,

Біз екі буң ертіміз, Сүңүсдіміз,

Теңрі йарулқаду... йаңдуқ.

Үгүзке түсді, йаңдуқ.

Йолта йеме өлті күк.

Анта өртү Оғуз қопун

келті келүртім өк.


Жіңішке жуандаса,

(Оны тек) алып бүктейді

Шығыста – құтанға, Түстікте – табғашқа, Батыста – құрданға, Терістікте – оғызға

Екі-үш мың қолмен бара аламыз ба?

Осылай өтіндім.

Қағаным мен өзім –

білге

Тоныкөк өтінген өтінішімді тыңдады:



Қөңіліңдегіше баста, –

деді.


Көк Өңүг өзенінен өтіп,

Өтүкен қойнауына баста-дым.

Тоғлада32 сиыр көлікті

оғуздар кездесті.


Әскері үш мың екен,

Біз екі мың едік.

Соғыстық,

Тәңірі жарылқады, жеңдік.

Өзенге түсті, жеңдік.

Жол үстінде өлді көп.

Сөйтіп, оғуз түгел бағын-ды.





17. Түрк будунуғ Өтүкен йерке,

Бен езім білге Тонукук

Өтүкүн йеріг конмус, те-

йін есідіп,

Берійекі будун, куруйақу,

йурйақу,


Өңрекі будун келті.
18. Екі буң ертіміз,

Біз екі сү болту.

Түрк будун олурғалу,

Түрк қаған олурғалу, Шаңтүң балуққа,

Талуй үгүзке

Тегміс йоқ ерміс.

Қағанума өтүнүп, сулет-дім.
19. Шантуң балуққа,

Талуй үгүзке тегүртім,

Үч отуз балуқ суду.
Усун бунтату йуртда йату

қалур ерті.

Табғач қаған иағумуз

ерті,


Он оқ қағану йағмуз ер-

ті,



Түркі халқы

Өтүкен жеріне,

Мен өзім – Білге Тоныкөкті

Өтүкен жеріне келді де-генді есітіп,

Түстік халықтар, батыс-тық, терістік,

Шығыстық халықтар келді.


Екі мың едік,

Біз екі (бөлек) қол болдық.

Түркі халқы отыратын, Түркі қағаны отыратын, Шантуң қаласына,

Теңіз өзеніне

(Әлі) жеткен жоқ едік. Қағаныма өтініп, аттан-дым.
Шантуң қаласына,

Теңіз өзеніне апардым,

Жиырма үш қала тал-

қандалды,

Үйсін бұнтату жұртын

жайладық.

Табғаш қағаны жауымыз еді,

Он оқ қағаны жауымыз

еді.





20. Арт (уқу қурқуз) күч (ліг қаған йағумуз) болту.
Ол үч қаған өглесіп:

Алтун йус үзе қабусалум-

тіміс,

Анча өглесіміс:



Өңре түрк қағанғару сүр-

елім, тіміс,

Аңару сүлемесер,

Қач нең, ерсер, ол бізні, –


21. Қағану алп ерміс,

Айғучусу білге ерміс,

Қач нең ерсер, өлтүртечі күк;

Учегүн қабусуп сүлелім

Ану йоққусалум, – тіміс.
Түргес қаған анча тіміс:
Бенің будунум анта өрүр, тіміс
22. Түрк будун йеме бұлғанч ол тіміс.

Оғузу йеме танқанч ол

тіміс.

Ол сабун есідіп,



Тун йеме удусуқум кел-

мез ерті,

Олурсуқум келмес ерті,

Анта сакунтум...

...Сүлелім, – тідім,


Бәрінен де күштісі қырғыз қағаны жауымыз болды.

Ол үш қаған кеңесіп:

Алтын қойнауына жетейік, – десіпті,

Былай кеңесіпті:

Шығыста – түркі қағанын шабайық десіпті.

Егер де шаппасақ,

Құртады қалайда бізді,
Қағаны алып екен, Ақылгөйі – білгір екен.

Қайтсек те қыратыны

анық;

Үшеуіміз бірігіп аттанайық,



Оларды (сөйтіп) талқан-дайық, – десіпті.

Түргеш қағаны былай депті:

Менің халқым дайын, депті.

Түрк халқы толқуда – депті,

Оғуздар да дағдаруда... депті

Ол сөзді есітіп,

Түні бойы ұйқым келме-

ді,


(Күндіз) отырғым келмеді,

Сөйтіп, ойландым...

...Соғысамыз... дедім





23. Көгмен йолу бір ерміс,

Тумус, – тійін есідіп,

Йолун йорусар, йарама-чу тідім...

Йерчі тіледім.


24. Чөлі аз ері бултум.
Озум Аз йірім, ану біл... ерміс, бір туруқу ерміс,
Анун бармус, аңар йатуп, бір атлуғ бармус, – тійін.

Ол йолун йорусар,

Унч тідім, сакунтум,

25. Қағанума өтүнтүм.


Сү йорутдум,

Атлат, – тідім.

Ақ термел кече, оғрақ-

латдум.


Ат үзе бінтүре, қаруғ

сөкдім.


Йоқару ат йете,

Йадағұн, уғач тутуну,

ағтуртум.
26. Өңрекі ер йуғуру тегүрүп.

У бар бас асдумуз,

Йобалу інтіміз.

Он түнке йантуку туғ

ебірү бардумуз.

Йерчі ер йанулуп, боғуз-

ланту.

Бунадуп қаған



Иелү көр, тіміс,

Көгмен жолы жалғыз еді,

Суық дегенді есітіп,

Бұл жол жүруге жара-майды, – дедім...

Жершіл (жігіт) іздедім.


Ақырында Шөлді аздан кісі таптым.

«Өзім Аз жеріненмін, оны біл, – деді, бір бекет бар, – деді

Одан өтіп (Ануға33 барасыңдар. Сонда қонып

шықсаңдар, арғы жағы) бір аттық34 болады»,–деді.

Сол жолмен жүрсе

Болар дедім, ойландым,

(Ойымды) Қағаны-

ма айттым.

Әскерді жылжыттым,

Аттаныңдар!.. дедім.

Ақтермелден35 өте аял-

даттым.


Атқа қайта қондырып

қарды бұздым

Жоғарыға атты жетелеп,

Жаяу, таяқ тіреп шық-

тық.
Төмендегі ерлер жоғары шығып,

Шың басынан әрі астық.

Азаппенен (төмен) түстік.

Он түн дегенде тау етегі-

не әрең жеттік.

Жершіл жігіт жаңылып,

бауыздалды.

Қиналған қаған (Өзің)

бастай бер, – деді.





27. Ану сұбұғ баралум!
Ол суб қоду бардумуз, Санағалу түсүртіміз,

Атуғ уқабайур ертіміз...

Күн йеме, түн йеме

йелу бардумуз.

Қурқузуғ уқа басдумуз.
28. ...Сүнүгін ачдумуз,
Қану, сүсі тірілмес. Сүнүсдіміз,

Санчдумуз.

Канун өлтүртіміз.

Қағанқа куркуз будуну


Ічікді, йүкүнті, йантумуз.

Көгмен йусуғ ебірү келті-міз.


29. Куркузда йантумуз.

Түргес қағанта көрүг келті,

Сабу антег:

өңдеп қағанғару

сү йорулум

тісім,


йорума-сар бізні:

Қағану алп ерміс,

Айғұчусу білге ерміс,

Қач нең ерсер



«Анудың суымен жүреміз»36,

Сол сумен жүрдік,

Санағалы тоқтадық,

Аттарды ағашқа байладық.

Күн демей, түн демей

желіп бардық.

Қырғыздарды ұйқыда бастық.

(Жолымызды) сүңгімен аштық.

Ханы, әскері оянды. Соғыстық.

Шаныштық.

Ханын өлтірдік.

(Біздің) қағанға қырғыз халқы

Бағынды, жүгінді, қайттық.

Көгмен қойнауын айналып өттік,


Қырғыздан қайттық.

Түргеш қағанынан елші келді. Сөз мынадай:

оң жағынан қағанға

қарай әскер жіберейік, –

депті...

егер аттанбасақ, ол бізді;

Қағаны алып екен,

Ақылгөйі кемеңгер екен,

Қалай етсек те





30. Бізні өлтөртечі күк, – тіміс

Түргес қаған тасуқмус,

тіді.

Он оқ будуну қалусуз



тасуқмус – тіді.

Табғач сүсі бар ерміс.

Ол сабуғ есідіп, қағанум: Бен ебгерү түсейін, – тіді.
31. Қатун йоқ болмыс ерті,

Ану йоғлатайун, – тіді,

Сү баруң, – тіді,

Алтун йусда олуруд, –

тіді.

Су басы Інел қаған,



Тардус шад барзун, –

тіді.


Білге Тоныкук баңа ай-

ду:


32. Бұ сұғ елт, – тіді.

Қуйунуғ көңлүңче ай,

Бен саңа не айайун, –

тіді.


Келүр ерсер, күч үкүлүр.

Келмез ерсер,

Тулуғ, сабуғ алу олур, –

тіді.


Алтун йышда олутумуз.

Бізді талқандары

анық, – депті.

Түргеш қағаны аттанды, – деді,

Он оқ халқы түгелімен аттанды, – деді.

Табғаш әскері де бар деді.

Осы сөзді есітіп, қағаным: «Мен үйге қайтайын», – деді,

Қатыны өлген еді,
Соны жерлейін, – деді,

Әскермен (сен) бар,– деді.

Алтын қойнауында күт, –

деді.


Әскер басы – Інел қаған.

Тардуш шады барсын...

деді.

Өзіме, білге Тоныкөкке,



айтты:

Қолды өзің баста, – деді.

Жазала, білгеніңді істе,

Мен саған не айтайын (басқа), – деді.

Қол қосылса, күш өсер, Келмесе егер.

Тіл, сөз37 алып отыр...

деді.

Алтын қойнауында тостық.



33. Үч көрүг кісі келті, сабу бір:

Қағану сү тасукду

Он оқ сүсі қалусус тасуқ-

ду, – тір.

Йарус йазуда тірілелім, –

тіміс.


Ол сабуғ есідіп,

Қағанғару ол сабуғ ут (т) ум.

Қантайун.

Сабуғ йана келті:


34. Олурун, тійін ті-

міс.


Иелме, қарағұ едгүті ұр-

ғул,


Басутма тіміс.

Бөг (ү), қаған баңару

анча айудмус.

Апа тарқанғару ічре

саб удмус: –

Білге Тонукук

Ануғ ол, өзі ол – аңлар
35. Сү йорулум... унамаң!

Ол сабуғ есідіп,

Сү йорутдум.

Алтун йышуғ йолмұзун асдум.

Ертіс үгүзіг кечігсізін кечдіміз.

Түн қатдумуз,

Болчуқа таң үнтүрү тегдіміз.
36. Тулуғ келтүрті, сабу антағ:

Йарус йазуда он түмен сү терілті, – тір.

Ол сабуғ есідіп,

Беглер қопан йаналум!


37. Аруғ обуту йіг, – тіді.

Бен анча тірмен:

Бен, білге Тонукук,

Алтун йусуғ аса

келтіміз,

Ертіс үгізіг кече келтіміз.


38. Келмісі алп,

тідім.


Туймаду.

Теңрі, Ұмай, удуқ Иер –

суб

Басы берті ерінч,



Неке тезербіз,

үкүс тійін,



Үш хабаршы келді. Сөздері бір:

Қағаны әскермен аттанды,

Он оқ әскері түгелімен аттанды, – деді.

Жарыс38 жазығында жина-лайық десіпті.

Бұл сөзді есітіп,

Бұл сөзді қағанға жібер-

дім:

...Қайтейін?.. (дедім).



Жауап та келді:
...Отыра бер,

...депті,...

Асықпа, күзетшіні дұрыс-тап қой,

Қапыда қалма... депті,

Бөгі қаған маған

осыны айтыпты.

Апа – тарқанға жасырын сөз жолдапты:

«Білге Тоныкөк

Өзі айлакер, өзі пайымды.
Әскермен аттанамыз (десе) құптама!»

Осы сөзді есітіп, Әскерменен жорыққа шықтым.


Алтын қойнауын жолсыз

астым.


Ертіс өзенін өткелсіз кештік.

Түн қаттық.

Болшыға таң ата жеттік.
Тілші келді, сөзі мынадай:

Жарыс жазығыңда он мың қол жиылды... деді.

Бұл сөзді есітіп,

Бектердің бәрі: қайтайық,


Өлімнен ұят күшті, – деді.

Мен былай дедім:

– Мен, білге Тоныкөкпін.

Алтын қойнауын асып келдік,

Ертіс өзенін кешіп келдік.
(Кім) келсе де батыр, – дедім.

(Олар бізді) білмейді, Тәңірі, Ұмай, қасиетті жер-су

Жеңіс берген екен,

Көп (екен) деп неге қашамыз,






39. Неке қорқұрбіз, аз тійін,

Не басүналум,

Тегелім, – тідім.

Тегдіміз, йайудумуз.

Екінті күні (тағы) келті,
40. Өртче кузуп келті,

Сүңүсдіміз.

Бізінте екі үчү суңарча

артуқ ерті,

Теңрі йарүлқадук үчүн,

Үкүс тійін, біз қорқмадумуз,


41. Сүңүсдіміз.

Тардус шад ара

баду.

Йайдумуз,



Қағанун тутдумуз. Йабғұсун, шадун анта өлүрті,
42. Еліг че ер

тұтдумуз,

Ол оқ түн будунун сайу

утумуз.


Ол сабуғ есідіп,

Он оқ беглері, будун

қоп, келті,

Йүкүнті.
43. Келігме беглерін, будунун ітіп йұғур а-(ч)а будун тезміс ерті,

Он оқ сүсін сүлетдім.


Азбыз деп неге қорқамыз,
Неге басындырамыз? Шабамыз!.. дедім.

Шаптық, Қудық.

Екінші күні (тағы) келді,
Өртше жанып келді,

Соғыстық.

Бізден екі-үш есе артық

еді,


Тәңірі жарылқағандықтан,

Көп деп біз қорықпадық.


Соғыстық.

Тардуш шады айқасқа қатысты.

Жеңдік.

Қағанын тұтқындадық. Жабғысын, шадын сонда өлтірдік.


Елудей ерін тұтқындадық.

Сол түні ел-елге елші жібердік.

Осы хабарды есітіп,

Он оқтың бектері, халқы – бәрі келді.

Бағынды.
Келген бектерін, халқын жайғастырып жатқанда, біраздаған жұрт қашып кетті. Он оқтың әскерін аттандырдым.





44. Біз йеме сүледіміз.

Ану іртіміз.

йенчу үгүзүг кече,

Тінесі оғлу йатуғма

Бенлігег тағуғ...
45. Темір қапуғқа тегі іртіміз.

Анта йантуртумуз.

Інел қағанқа... тезірек тоқрусун

46. Анта йерүкі

Суқ баслуғ

Соғдақ будун қоп келті.

Ол күнте тетті түрк будун
47. Темір қапуғқа Теңісі оғлу йатуғма тағқа тегміс, іді йоқ ерміс.

Ол йерке бен, білге Тонықуқ тегүртүк үчүн саруғ


48. Өрүң күміс, қыз-қыдыз, егіртебі, ағу бун-

суз келүрті


Елтеріс қаған біліғ есін үчүн, алпун үчүн
49. Табғачқа йеті йегірмі сүңүсді,

Қудаңқа йеті сүңүсді.


Оғузқа бес сүңүсді,


Біз де аттандық.

Оларды қудық.

Інжу өзенін кеше,

Тінесі ұлының мекені Мәңгікөк тауынан (асы-рып),

Темір қақпаға дейін қудық.

Сол жерден қайтардық.

Інел қағанға сол кезде
Сұқ бастаған
Соғда халқы тегіс келді.

Ол кезде түрк халқы


Темір қақпаға Тінесі ұлының мекен тауына жеткен еді, (тау) иесіз екен. Ол жерге мен білге Тоныкөк жеткен соң.
Сары алтын, ақ күміс, қыз- қырқын, бағалы қазына-мүліктер есепсіз келіп жатты.

Елтеріс қағанның ақыл-дылығынан, батырлығынан


Табғаштармен жиырма жеті (рет) соғысты.

Құтандармен жеті (рет) соғысты.

Оғуздармен бес (рет) со-ғысты.





50. Анта айғұчу йеме бен өк ертім.

Иағучусу й(еме бен) өртім,

Ілтеріс қағанқа...,

Түрк Бөгү қағанқа

Түрк білге қ...
51. Қапаған қаған...

Түн үдумату,

52. Күндіз олұрмату, Қузул қанум төкті,

Қара терім йүгүрті,

Ісіг-күчіг бертім оқ,

Бен өзім үзун йелмеч йеме ут(т) ум оқ,

Арқұй қарағұғ ұлғартдум,
53. Басунуғма йағуғ келүрүр ертім.

Қағанум сүлетдіміз,


Теңрі йарулқазу!
54. Бүкіл түрк будунқа

Йаруклуғ йағуғ келтүр-

медім.

Төгүнлік атуғ йртмедім.



Елтеріс қаған қазғанмасар,
55. Уду бен өзүм қазғанмасар,

Ел йеме, будун йеме йоқ ертечі ерті.

Қазғантукун үчүн,
Удуғ өзүм қазғантуқум үчүн
56. Ел йеме ел болту,

Будун йеме будун болту.


Өзүм қару болтум.

Улуғ болтум.

Нең йердекті қағанлуғ

будунқа


Сонда ақылгөйі де мен едім,

Дем берушісі де мен едім. Елтеріс қаған үшін,

Түрк Бөгі қаған үшін,

Түрк білге қаған үшін,


Қапаған қаған үшін

Түнде ұйықтамадым,

Күндіз отырмадым. Қызыл қанымды төктім. Қара терімді ағыздым.

Күш-қуатымды аямадым. Мен өзім ұзақ жорықтарға да бастадым.

Арқый39 күзетшілерін мо-

лайттым,


Кінәлі жауларын алдына келтірдім.

Қағаныммен (бірге) ат-

тандық.

Тәңірі жарылқады!


Бүкіл түрк халқына Қарулы жау келтір-

медім,


Атты әскер жолатпадым, Елтеріс қаған жауламаса,
Оған еріп мен де жауламасам,

Елім, халқым жойылар еді.


(Оның) әрекетінің нәти-

жесінде,


Менің де әрекетімнің нә-

тижесінде

Еліміз қайта ел болды,

Халқымыз қайта халық

болды.

Өзім қартайдым,



Ұлық болдым.

Қандай қағанат болмасын, оның халқының арасында






57. Бінтүгі бар ерсер, не бұну бар еретчі ерміс!

58. Түрк Білге қаған іліңе бітідім –

Бен білге Тонықуқ.

59. Елтеріс қаған қазғанмасар,

Йоқ ерті ерсер,

Бен өзүм, білге Тонықуқ,

қазғанмасар,

Бен йом ертім ерсер,


60. Қапаған қаған Түрк – сір будун йерінте

Бод йеме, будун йеме, Кісі йеме іді йоқ ертечі ерті.


61. Елтеріс қаған, білге

Тонықуқ қазғантуқ үчүн, Қапаған қаған түрк –

сір будун йорудұқу.
Түрк Білге қаған, түрк – сір будунуғ оғуз будунуғ ігідү олурур.


Пәтуасыз (жалқау,

оңбаған) табылса,

(онда) ол халықтың

қанша соры бар десеңші!

Түрк Білге қағанның

еліне (арнап) жаздырдым – Мен Білге Тоныкөк.

Елтеріс қаған жау-ламаса,

(Егер де) ол жоқ болса,

Мен өзім Білге Тоныкөк

жауламасам,

Немесе, мен (де) жоқ

болсам,


Қапаған қағанның, Түрк – сір халқының жерінде

Ел де, халық та,

Жан да, ие де болмас еді.
Елтеріс қағанның, білге Тоныкөктің әрекетінің нәтижесінде, Қапаған қағанның түрк – сір халқы жасауда.

Түрк Білге қаған түрк – сір халқын, оғуз халқын көтеріп отыр.




(Аударған Мырзатай Жолдасбеков)

Каталог: files -> docs -> books
books -> Деректі көркем әңгімелер мен мақалалар астана 2008 Редакциялық алқа
docs -> Қ. Жұбанов атындағы
docs -> Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының іске асырылу барысы туралы
docs -> Мұрат Әбенов: «Серпін-2050» жобасына қатысушылардың арасында бәсеке жоғары» Өткен жылдан бастап, жүзеге асырыла бастаған «Серпін-2050»
docs -> Реферат Название реферата Исполнитель
docs -> Инструкция по ветеринарному учету и ветеринарной отчетности


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18




©engime.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет