KEGOC акционерлерінің 2020 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша құрылымы:
2020 жылдың 1 жартыжылдығындағы негізгі қызметтен түскен түсім 167 220 844 мың теңгені құрады, бұл 2019 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 34% - ға немесе 42 712 233 мың теңгеге жоғары.
Келесі кестеде 2020 және 2019 жылғы 30 маусымда аяқталған 2020 жылғы 1 жартыжылдықтағы қызметтерді сатудан түскен түсім бойынша KEGOC шоғырландырылған деректері берілген:
Доход от реализации покупной электроэнергии (ТОО РФЦ по ВИЭ)
38 895 222
16 862 513
▲
22 032 709
131
Услуги по технической диспетчеризации
14 933 183
11 204 815
▲
3 728 368
33
Услуги по организации балансирования производства и потребления электроэнергии
9 232 986
8 116 582
▲
1 116 404
14
Доходы от продажи электроэнергии с целью компенсации почасовых объемов отклонений межгосударственного сальдо перетоков электрической энергии
2 303 279
3 212 328
▼
(909 049)
(28)
Доход от реализации услуг по регулированию мощности
370 351
440 282
▼
(69 931)
(16)
Доход от оказания иных услуг
1 003 955
783 355
▲
220 600
28
В том числе:
Доход от реализации услуг по резервированию электрической мощности
564 941
468 420
▲
96 521
21
Доход от оказания иных услуг по основной деятельности АО «Энергоинформ»
305 276
157 697
▲
147 579
94
Доход от обслуживания электросетевых активов
133 738
157 238
▼
(23 500)
(15)
Итого доходы от реализации
167 220 844
124 508 611
▲
42 712 233
34
ТАРАУ 3. АУДИТ 3.1 Аудиторлық фирма жұмысының құрылымы жəне ұйымдастырылуы. Аудитордың қызмет міндеттері
Аудит-қаржылық бақылаудың ерекше, дербес және тәуелсіз ұйымдық нысаны. "Аудиторлық қызмет туралы" Қазақстан Республикасының Заңында аудитке мынадай сипаттама беріледі: "қаржылық есептілікті және басқа да ақпаратты жасау туралы тәуелсіз пікір білдіру мақсатында тексеру". Қазақстан Республикасының заңнамасында".
Аудиторлық бақылау әлемдік практикада кеңінен қолданылады. Ол мемлекеттің, кәсіпорындар Әкімшілігінің және олардың иелерінің бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептіліктің сенімділігіне өзара мүдделілігіне негізделген.
Аудиттің экономикалық әдебиетіндегі көптеген авторлар аудит ұғымын әр түрлі түсіндіреді. Джек Робертсон аудит деп қаржылық есептерді пайдаланушылар үшін ақпараттық тәуекелдің қолайлы деңгейіне дейін (яғни қаржылық есептерде жалған немесе дәл емес мәліметтер болу ықтималдығы) төмендету процесі түсінілетінін атап өтті.
Қазақстандағы аудиторлық қызмет аудиторлардың (аудиторлық фирмалардың) бухгалтерлік (қаржылық) есептілікті, бухгалтерлік есеп құжаттарын, салық декларацияларын және басқа да қаржылық міндеттемелер мен экономикалық субъектілердің талаптарын ведомстводан тыс тексерулерді жүзеге асыру, сондай-ақ өзге де аудиторлық қызметтер көрсету жөніндегі Кәсіпкерлік қызметін білдіреді.
Негізгі құралдар аудитінің мақсаты-негізгі құралдар қозғалысын есепке алу құрамының дұрыстығын, толықтығын және шынайылығын және есептелген амортизацияның дұрыстығын тексеру, ұйымда қолданылатын есепке алу және салық салу әдістемесінің Қазақстанда қолданылатын нормативтік құжаттарға сәйкестігін белгілеу.
Аудитордың негізгі құралдарды тексеру кезінде қолданатын ақпараттық базасына мыналар кіреді:
бухгалтерлік есепті ұйымдастыру және негізгі құралдармен операцияларға салық салу мәселелерін реттейтін негізгі нормативтік құжаттар;
күрделі салымдар бойынша және негізгі құралдар бойынша операцияларды көрсету жөніндегі бастапқы құжаттар;
күрделі салымдар мен негізгі құралдар қозғалысының синтетикалық және талдамалық есебінің тіркелімдері,
ұйымда пайдаланылатын;
"Эрнст энд Янг" ЖШС тәуелсіз аудиторлық ұйым, 2006 жылғы 11 қаңтардан бастап ҚР аудиторлар палатасының кәсіби ұйымының мүшесі болып табылады. Аудиторлық қызметтерді сатып алу "Самұрық-Қазына "ұлттық әл-ауқат қоры" акционерлік қоғамының және басқарма бекіткен акцияларының (қатысу үлестерінің) елу және одан да көп пайызы меншік немесе сенімгерлік басқару құқығымен "Самұрық-Қазына" АҚ-ға тікелей немесе жанама тиесілі ұйымдардың тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді сатып алу Қағидаларының 139-тармағына сәйкес бір көзден жүзеге асырылды "Самұрық-Қазына" АҚ Директорлар кеңесінің мүшесі (2012 жылғы 26 мамырдағы № 80 хаттама). 3 жыл ішінде аудиторлық қызмет көрсеткені үшін сыйақы сомасы ҚҚС қоса алғанда 138 880 000 теңгені құрайды.
"KEGOC" АҚ Аудит жөніндегі комитеті 2015 жылғы 12 ақпандағы №1 бетпе-бет отырысында "Эрнст энд Янг "ЖШС сұрауына сәйкес" KEGOC" АҚ үшін орнықты даму саласындағы ақпаратты растау бойынша қызметтер көрсету кезінде аудитордың тәуелсіздігін бағалау туралы "мәселе қаралды.
Ұсынылған материалдарды қарау нәтижелері бойынша аудит комитеті шешім қабылдады: KEGOC "АҚ үшін Тұрақты даму саласындағы ақпаратты растау бойынша қызмет көрсету кезінде" Эрнст энд Янг "ЖШС тәуелсіздігін растау.
"KEGOC" АҚ Аудит жөніндегі комитеті 2015 жылғы 15 қазандағы №6 күндізгі отырыста "Эрнст энд Янг" ЖШС сұрауына сәйкес "орнықты даму саласындағы ақпаратты растау бойынша консультациялық қызметтер көрсету кезінде аудитордың тәуелсіздігін бағалау туралы"мәселені қарады. Ұсынылған материалдарды қарау нәтижелері бойынша аудит комитеті шешім қабылдады:
"Эрнст энд Янг" ЖШС тұрақты даму саласындағы ақпаратты растау бойынша кеңес беру қызметтерін көрсету кезінде тәуелсіздігін растау.
"KEGOC" АҚ Аудит жөніндегі комитетімен 2015 жылғы 10 желтоқсандағы №7 бетпе-бет отырыста "Эрнст энд Янг" ЖШС сұранысына сәйкес "Бизнесті трансформациялау бағдарламасы үшін консультациялық қызметтер көрсету кезінде аудитордың тәуелсіздігін бағалау туралы"мәселе қаралды. Ұсынылған материалдарды қарау нәтижелері бойынша аудит комитеті шешім қабылдады:
Қаржылық есептілік аудитіне байланысты емес консультациялық қызметтер көрсету және аудиторлық емес қызметтер үшін сыйақы деңгейі мүдделер қақтығысына, шын мәнінде немесе болжанып отырған объективтілікті жоғалтуға әкеп соғуы мүмкін болғандықтан, "Эрнст энд Янг"ЖШС тарапынан бизнесті трансформациялау бағдарламасы үшін консультациялық қызметтер көрсетуді мақұлдамайды.
3.2 Аудитті өткізуді ұйымдастыру жəне оның негізгі кезеңдері
Аудит келісім-хатының мазмұны бірнеше бөлімнен тұрады:
Бірінші бөлімінде екі жақтың реквизиті толық көрсетіліп, жауапкершіліктеріне анықтама беріледі. Мысалы, аудитор фирмасының аты, оның жауапты директоры, тапсырушы жағынан шаруашылық субъектісінің аты, оның жауапты қызметкері.
Екінші бөлімінде аудитор жауапкершілігі анықталады. Мысалы, аудит жүмысын орындау мерзімі, құжаттарға жауапкершілігі, коммерциялық қүпиялылықты сақтау тәртібі тағы сол сияқты аудитор міндеттері көрсетіледі.
Үшінші бөлімінде тапсырушының міндеттері анықталады. Мысалы, аудит жүмысын ұйымдастыру, қажет құжаттарды, есептерді уақтында беру. Қажет болған жағдайда әр түрлі анықтамалар беру, қызметкерлерден түсініктемелер алып беру тағы сол сияқты көптеген міндеттерді орындауы қажет. Осы шартта, аудит жұмысының қорытындысын тапсырушыға өткізу тәртібі де қарастырылады. Міндетті түрде аудит шартына бірінші хаттама тіркеледі. Онда аудит жұмысына төлем нақты көрсетіліп, екі жақ алдын-ала шартқа тіркеу құжатын анықтайды
Негізгі құралдардың қозғалысы бойынша операцияларды аудиторлық тексеру кезінде келесі тармақтарға назар аудару қажет:
- негізгі құралдарды кіріске алуды және оларды есептен шығаруды құжаттық ресімдеуге.
- негізгі құралдарды жарғылық капиталға жарна ретінде беру кезінде беру кезіндегі келісімнің бастапқы құнын, тозуын және бағасын көрсете отырып, олардың тізбесі келтірілуі тиіс. Тізбеге беруші Тараптың мөрімен куәландырылған қабылдау-беру актілерінің екінші даналары және берілетін объектілерге арналған барлық техникалық құжаттама енгізілуге тиіс;
- негізгі құралдарды сатып алу кезінде бастапқы құнын, амортизациясын және сатып алу бағасын көрсете отырып, сатып алу-сату шарты ресімделуі тиіс;
- жиынтықта негізгі құралдар объектілерін сатып алған кезде (мысалы, кеңсеге арналған жиһаз) түгендеу карточкасына таратып жазу - жеке құралдардың тізбесі жазылуы тиіс;
Жиынтыққа кіретін заттар;
-негізгі құралдардың жарамсыздығын, оларды қалпына келтіру жөндеуін жүргізудің мүмкін еместігін немесе тиімсіздігін анықтау үшін, сондай-ақ кәсіпорында есептен шығару жөніндегі қажетті құжаттаманы ресімдеу үшін басшының бұйрығымен тұрақты жұмыс істейтін комиссия құрылуы тиіс;
- жабдықты бөлшектеуден және бөлшектеуден кейінгі пайдалануға жарамды барлық бөлшектер, тораптар мен агрегаттар қоймаға кіріске алынуы тиіс және бұл операция бухгалтерлік есепте тиісті жазбамен көрсетіледі.
Қаржылық есептілікте ұсынылған негізгі құралдардың қозғалысы жөніндегі ақпараттың дұрыс екендігі туралы бекіту мүмкіндігі үшін аудитор алғышарттардан шығады:
толықтығы-барлық негізгі құралдар қаржылық есептілікте ескерілген, есепке алынбаған негізгі құралдар жоқ, негізгі құралдардың қозғалысы бойынша операциялар есеп шоттарында толық көлемде көрсетілген:
бухгалтерлік есеп пен есептілікте күрделі салымдарға нақты шығындар бойынша барлық операциялар көрсетілген:
бухгалтерлік есеп пен есептілікте негізгі құралдардың нақты сатып алынған объектілері бойынша барлық операциялар көрсетілген;
негізгі құралдарды есепке алу шоттары бойынша сальдо мен айналымдар толық көлемде бухгалтерлік есеп тіркелімдерінен Бас кітапқа және қаржылық есептілікке көшірілді;
Ұзақ мерзімді активтер бухгалтерлік баланс құрылымында ең үлкен дәрежені құрайтындығына байланысты, бұлардың экономикалық жағынан тиімділігін талдау және алынған нәтижені қаржылық қорытынды есеп мәліметтерімен салыстырып отыру қажеттілігі бар.
Тауарлы - материалдық қорлар аудитінің негізгі нормативтік құқықтық құжаттары
Аудитор жөндеу жөніндегі операцияларды көрсету дұрыстығын тексеруі тиіс, мысалы:
жөндеу қорын (резервін) шаруашылық тәсілмен құру: Дебет 2420 шоты және Кредит 7440 шотын;
жөндеу цехының негізгі құралдарды (НҚ) жөндеу бойынша шығындарын анықтау: Дебет 2420 шоты және Кредит 8310 шоттарын;
құрылған жөндеу қоры (резерві) есебінен шығындарды есептен шығару: Дебет 7440 шоты және Кредит 2420 шоты.
Операциялар мазмұны
Дт
Кт
Түскен ұзақ мерзімді активтердің баланстық құнын есепке алу
2310-2380
3210
Қайырымдылық және демеушілік көмек ретінде алынған негізгі құралдар
2310-2380
6050
Мемлекеттік мекемелер арасында негізгі құралдарды беру
2310-2380
6330
2391
Бір бюджеттік бағдарламалар әкімшісіне ведомстволық бағынысты мемлекеттік мекемелер арасында негізгі құралдарды алу
2310-2380
5011
2391
Бұрын бюджеттік қаржыландыру есебінен сатып алынғаннегізгі құралдарды сатқан жағдайда
7420
2391
Шығындалған ұзақ мерзімді активтердің амортизациясын есептен шығару
2391
2320- 2380
Жарамсыздығы келген ұзақ мерзімді активтердің амортизациясын есептен шығару
2391
2320- 2380
Тозығы жеткен ұзақ мерзімді активтерді есептен шығару
Тауарлы-материалды қарларға аудиторлық тексеріс жүргізу тәртібімен, қоймадағы және бухгалтериядағы қорлар есебіне аудиторлық тексеріс жүргізу тәртібімен қатар, қорларды тексеру туралы аудиторлық тұжырыммен танысу.
Аудиторға клиенттің ішкі бақылау жүйесі алға қойылған мақсаттарға табысты қол жеткізуге деген әкімшіліктің толық сенімділігі үшін дайындалған процедуралар мен әдістемелік басшылықтан тұруы мүмкін екені белгілі болуы керек. Оның ішінде өндіріс циклындағы операцияларды есепке алу үшін кәсіпорын әдетте бағалаудын негізгі жолдары мен тандап алынған әдістерін есеп саясатында немесе оның жеке қағидаларында бейнелейді. Бұл кезде есеп саясаты немесе ереже келесідей аспектілерді сақтауы керек.
Дебиторлық қарыз жағдайын тексеру материалдарды талдаудан, сатып алушы және тұлғалармен есеп-шоттар инвентаризациясынан басталады. Ұйымдармен және басқа дебиторлармен жұмыс сәйкес құжаттар бойынша қалдықтарды анықтаудан және шоттарда, бас кітапта көрсетілген сомалардың негізделгендігін тексеруден тұрады. Аудитор және инвентаризация мүшелері дебиторлық қарыздың түзілуінің себептері мен кінәлі адамдарын, қашан түзілгендігін бекітеді, сот шағымының ескіруінің мерзімін (3 жыл) бақылайды. Ірі төленбеген қарыздары бар ұйымдармен есеп-шоттарды салыстыру қажет. Аудитордың актінде түгендеу шоттарының атаулары тізімделеді, барлық мерзімдері өткен үмітсіз қарыздардың сомасы көрсетіледі. Қарыздың осы түрлері бойынша дебитордың мекен-жайы мен атауы, қарыз сомасы, түзілу себептері мен осы мерзімдерді өткізген кінәлі тұлғаларды көрсететін анықтама актпен бірге беріледі.
3.5 Ұзақ мерзімді активтер аудиті
Негізгі құралдар аудитінің мақсаты-негізгі құралдың сақталу орындары бойынша ішкі және сырытқы қозғлыстрының құнына, пайдалы қызмет ету мерзіміне негізілген өзгерістерінің дер кезінде бухгалтерлік есепте дұрыс көрсетілгендігін және оларды қорытынды есепті мәліметтерімен сәйкестігін тексеру болып табылады.
Аудиттер алдына қойған мақсатына жету үшін тексеруді талап ететін басты міндеттерді анықтап алуға тиіс.
Негізгі құралдардың сақтау, есепке алу және пайдалану есебінің аудитінің басты міндеті:
- негізі құралдардың нақты қолда барлығына және сақталуына бақылаудың қамтамасыз етілгендігін:
- есепте негізгі құралдарға тозудың және жөндеудің дұрыс есптеліп
құжатталғандығын:
- негізгі құралдардың дұрыс және тиімді пайдаланғанын;
Кесте-2.6.
"KEGOC" АҚ негізгі құралдардың аудиторлық тексеруінің бағдарламасы
Өндірістік әдісте әрбір өнім бірлігі өзін өндірген активтің бірдей мөлшерде амортизациясын болдырады деп қарастырады. Активтердің тозуы олардың қолданылу жиілігіне тікелей байланысты жерлерде осы әдіс қолданылады.
"KEGOC" АҚ -ның жабдық техникалық құжаттарына сәйкес 45000 өнім бірлігін шығаруға қабілетті. Объектінің құны 56000 теңге, жою құны- 6000 теңге.
Табу керек: Амортизация сомасын.
(56000-6000)/45000=1.25
70000/12=5833.3
1.25*5833.3=7291.25
Жауабы. Онда бір өнім бірлігіне амортизация мөлшері 1.25 теңгеге тең болады. Егер бір айда 5833.3 өнім бірлігі шығарылса, онда амортизация сомасы 7291.25 теңгені құрайды .
Жалдау — бұл кәсiпорындар мен өзге мүлiктiк кешендер арасындaғы шаpтқа негiзделген түрде жердi, өзге табиғи ресурстарды және жалгердiң шаруашылық немесе өзге қызмeтті өз бетiнше жүзеге асыруына қажeттi мүлiктердi мерзiмдi, қайтарымды түрде пайдалануы.
Негізгі құралдарды түгендеу есебі бойынша аудиторлық тексеріс жүргізу тәртібімен танысу.
Негізгі құралдарды жөндеуді мердігерлік және шаруашылық тәсілдермен жүргізеді. Әдетте, мердігерлік тәсілде негізгі құралдарды мамандандырылған кәсіпорындар жөндейді; шаруашылық тәсілде – шаруашылықтың өз күшімен және қаражатымен жөндейді. Негізгі құралдарды жөндеуге байланысты барлық шығындар, сол жұмыстар жүргізілген кезеңнің өнім шығаруға кеткен шығындарына қосылады.
Негізгі құралдардың келіп түсуі бойынша операциялардың аудитің олардың уақытында және толық кірістелуін, материалды жауапты тұлғаларға бекітілуін тексеру.
Негізгі құралдарды есепке алған кезде олардың қозғалысы келесідей
Негізгі құралдарды қабылдау-тапсыру актісі.
Ең алдымен негізгі құралдарды қабылдау-тапсыру актісін жасайтын комиссияның біліктілігі анықталады. Бұл форма негізгі құралдар құрамына олардың эксплуатацияға енуін есепке алу үшін жеке объектілердің енгізілуі кезінде, негізгі құралдар құрамынан басқа кәсіпорынға берілетін объектілерді алып тастау үшін, НҚ-ның ішкі қозғалысын рәсімдеуде қолданады. Негізгі құралдар типтік нысандағы қабылдау-тапсыру актілері негізінде кірістіріледі.Жөндеуден, қайта жөндеуден өткізілген және жаңартылып жетілдірілген объектілердің қабылдау-тапсыру актісі негізгі құралдарды жөндеуден, күрделі қайта жөндеуден, жаңартудан қабылдауды, тапсыруды рәсімдеуге қолданылады.
Негізгі құралдарды есептеудің инвентарлық карточкасы.
Карточкаларды бухгалтерияда әр объект бойынша жүргізеді; акт негізінде немесе техникалық құжаттар негізінде бір данада қолданылады.
Негізгі құралдар есебінің инвентарлық карточкасының жазбасы.
Жазбаларды негізгі құралдардың сыныпталған топтары бойынша жүргізеді.
Амортизацияланбаған залал дегеніміз - амортизацияға байланысты амортизациялануға тиісті нысандарға қажет операцияларды жүргізбегендіктен пайда болатын залал түрі.
Кесте-3.2.
Амортизация кезінде болатын шоттар корреспонденциялары
№
Операция мазмұны
Дт
Кт
1
Жинақталған амортизацияны есептен шығару
2420
2410
2
Негізгі құралдарды қайта бағалау
2410
5420
3
Қайта бағалаумен байланысты есептелген кейінге қалдырылған салық міндеттемесі
5420
4310
Ескету : "KEGOC" АҚ-ның қызметі негізінде құрастырылған
Аудитор жөндеу жөніндегі операцияларды көрсету дұрыстығын тексеруі тиіс, мысалы:
жөндеу қорын (резервін) шаруашылық тәсілмен құру: Дебет 2420 шоты және Кредит 7440 шотын;
жөндеу цехының негізгі құралдарды (НҚ) жөндеу бойынша шығындарын анықтау: Дебет 2420 шоты және Кредит 8310 шоттарын;
құрылған жөндеу қоры (резерві) есебінен шығындарды есептен шығару: Дебет 7440 шоты және Кредит 2420 шоты.
Егер тәуекел мен сыйақы пайдалану құқығымен бiршама дәрежеде байланысты болса және жалгерге табыс етiлген болса, сондай-ақ егер:
Жалгер жалдан мүлiктi тiркелген бағасы бойынша немесе жалдау мерзiмiнiң соңында белгiленген бағасы бойыншa өтeмiн төлеп алуға құқылы болса.
Жалдау мерзiмi жалданатын мүлiктiң ұтымды қызмет көрсету мерзiмiнiң 80%-iнен астам болса.
Жал мерзiмiнiң соңында жалданған активтiң қалдық құны жалдаудың бас кезiндегi оның aғымдағы құнының 20%-нан кем болмаса.
Жалдау ақсының жалдық барлық кезеңіндегi дисконтталатын құны жалданған мүлiктiң aғымдaғы құнының 90%-нан асатын болса.
Жал мерзiмiнiң соңында жалданған активтi меншiктену құқы жалгерге берiлетiн немесе берiлмейтiн болса, жал қаржылық болып табылды.
Жалгердiң бухгалтерлiк есебiнде жалданған мүлiк актив peтiндe, ал төленуге тиiстi жалдау ақысы мiндеттеме ретiнде ескерiледi.