«Құрылыс» Мамандығының студенттеріне арналған



бет1/234
Дата31.01.2018
өлшемі18,96 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   234

ОӘК 042-14-1-02.1.20.85/03-2009

1 баспа

беттің -шісі



ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ


ШӘКӘРІМ атындағы СЕМЕЙ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ

3 дәрежелі СМЖ құжат

ПОӘК

ПОӘК 042-14-1-02. 1.20.85/03-2009




“ Инженерлік механика1 ” пәнінің оқу-әдістемелік кешенінің оқу-әдістемелік материалдары

№ 1 баспа







050729 - « Құрылыс»

Мамандығының студенттеріне арналған




Инженерлік механика1”




ПӘНІНІҢ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ

ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК МАТЕРИАЛДАР


Семей 2009



Мазмұны





1

Глоссарий

3

2

Дәрістер

10

3

Практикалық сабақтар

36

4

Студенттің өздік жұмысы

62

5

Сұрақтар




1 ГЛОССАРИЙ


Абсолют қатты дене - материалық дененің кез келген екі нүктесінің арақашықтығын өзгертпей сақтайтын дене (материалық нүктелер жүйесі түріндегі моделі).

Статика - күш әсеріндегі материалық денелердің тепе-теңдігін зерттейтін теориялық механиканың бөлімі.

Материалық денелердің механикалық өзара әсерлесуінің өлшеуіші ретінде алынатын шаманы механикада күш деп атайды.

Еркін дене деп басқа денелермен ешбір байланысы жоқ, ешнәрсемен де бекітілмеген денені атаймыз.

Қандайда болмасын бір қатты денеге әсер ететін күштер жиының күштер жүйесі деп атайды.



Егер денеге әсер ететін күштер жүйесін басқа бір күштер жүйесімен алмастырғанда оның күйі өзгермейтін болса, онда бұл екі күштер жүйелері эквивалентті деп аталады.

Қандай да болмасын n күштерден құрылған {} жүйені тыныштықта тұрған еркін қатты денеге түсіріп және ол оған ешқандай қозғалыс бере алмайтын болса, онда бұл күштер жүйесі теңдестірілген жүйе деп немесе нөлге эквивалентті деп аталады.

Қатты денеге түсірілген күштер жүйесі бір күшке эквивалента болса, онда R күшін бүл күштер жүйесінің тең әсер етушісі немесе тең әсерлі күші деп атайды.

Статика аксиомалары Галилей-Ньютонның жалпы заңдарынан туады.



1 аксиома. Еркін қатты денеге түсірілген екі күш тепе-теңдікте болу үшін олардың модульдары тең болуы және бір түзуімен қарама-қарсы бағытталуы қажетті және жеткілікті

2 аксиома. Кез келген күштер жүйесіне нөлге эквивалент күштер жүйесін қосуға немесе одан оны алып тастауға болады, бұдан берілген күштер жүйесінің қатты денеге жасайтын әсері өзгермейді.

3 аксиома (параллелограмм заңы). Қатты дененің бір нүктесіне түсірілген екі күшті бір тең әсер етуші күшпен алмастыруға болады. Тең әсер етуші күш берілген күштерден қүрылған параллелограмм диагоналімен анықталады да, сол нүктеге түсіріледі

1 салдар. Қатты дененің бір нүктесіне түсірілген екі күш бір түзу бойымен бағытталған болса, онда олардың тең әсер етуші күші сол түзу бойымен үлкен күш бағытымен бағытталады да, шамасы күштер шамаларының алгебралық қосындысына тең болады.

2 салдар. Кез келгеи күшті осы күшке тең геометриялык қосындысына және сол нүктеге түсірілген екі күшке жіктеуге болады.

3 аксиома. (әсер және кері әсер туралы заң). Екі дене бірше-бірі әр уақытта шамалары тең бір түзу бойымен қарама-қарсы бағытталған күштермен әсер етеді

Дене қозғалысының еркіндігін шектейтін шарттарды механикада байланыстар деп атайды

Байланыс ролін атқаратын дене берілген, қозғалысы зерттелетін денеге қарымта күшпен әсер етіп, оның қозғалысын шектейді. Байланыс реакциясы байланысты ойша алып тастаған кездегі мүмкін болатын дене қозғалысының бағытына қарама-қарсы бағытгалады.

Бұл күш денені тепе-теңдік күйінен қозғалысқа келтіре алмайды, сондықтан байланыс реакиясын пассив күш деп атайды.

Тепе-теңдігі (не қозғалысы) қарастырылып отырған денеге, байланыс реакцияларынан басқа да байланысқа тәуелсіз болатын, күштер әсер етеді. Мұндай күштерді актив күштер немесе берілген күштер деп атаймыз. Актив күштердің бір ерекшелігі - тыныштықтағы дененің қандай да бір қозғалысқа келтіре алатындығында.

Байланыстар аксиомасы. Денені еркін дене ретінде қарастыруға мүмкіндік туғызу үшін ол денедегі байланыстарды ойша алып тастап, олардың орынына өздеріне сәйкес келетін қарымта /реакциялық/ күштерді алу керек екендігін көрсетеді.

Байланыстардың негізгі түрлері:



I. Денелердің өзара түйісуі - жылтыр бет (жазыктың), жылтыр қисық

Жылтыр беттің реакциясы  денемен байланыс беттерінің бірімен-бірі түйіскен нүктедегі жалпы нормальдарының бойымен бағытталады және денеге түсіріледі.



II. Денелерді шарнирмен байланыстыру

а) жылжымалы шарнир (каток) - дененің тіреу жазықтығымен қозғалыс жасауына кедергі келтірмейді де оған перпендикуляр бағыттағы қозғалысын шектейді. Сол себептен оның реакциясы әр уақытта тіреу жазықтығына перпендикуляр бағытталады.

б) жылжымайтын цилиндрлік шарнир (подшипник)

Жылжылмайтын цилиндрлік шарнирдің өсі бойымен дене сырғанап қозғала алады. Сондықтан да цилиндрлік шарнирдің реакциясы оның осіне перпендикуляр жазықтықта жатады.

в) жылжымайтың сфералық шарнир

Сфералық шарнир дененің бір нүктесін қозғалмайтын етіи бекітеді. Дене осы бекітілген нүктесі арқылы отетін еспен айнала алады, бірак, сызықтық қозғалыс жаса алмайды. Қозғалмайтын нүктедегі реакция кеңістікте кез келген бағытта болуы мүмкін. Багыты да, шамасы да белгісіз толық реакцияның орнына одетге оның координаттык остердегі проекциялары ізденіледі.

г) топса (подпятник)

Топсаның цилиндрлік шарнирден айырмашылығы өстік күшті де қабылдай алатындығында. Топсаның реакциясы да сфералық шарнирдің реакциясындай кез келген бағытта болуы мүмкін.


ІІІ. Иілмелі байланыстар

а) жіп, қанат, шынжыр т.б.; жіп иілмелі және созылмайды дец есептеледі, сондықтан оның реакциясы әр уақытта жіптің бойымен ол ілігін нүктеге қарай бағытталады.

б) үштары шарнирлермен бекітілген салмақсыз сырықтар; олардың байланыс реакциясы сырықтардың өстері бойымен немесе сырық үштарындағы шарнирлерді қосатын сызық бойымен бағытталады. Сырықтың жіптен айырмашылығы - оның керу күшімен қатар қысу күшін де бере алатындығында.

ІҮ. Қозғалмастай етіп қадалаған денелер (катан бекіту).

Кейбір жағдайларда балканың бір ұшы кабырғаға немесе еденге қазықша қадалып бекітіледі Бұл бекітуді - қадалаған ұш (заделка) деп атаймыз. Қозғалмайтын шарнирге қарағанда байланыстың мұндай түрі денеге тағы бір кедергі жасайды. Ол берілген дененің байланысқа қарағандағы айналысын болдырмайды. Сондықтан  реакциямен бірге  реактивтік момент те әсер етеді.




Теориялык механика

Механикалық қозғалыс

Материалық нүкте

Статика

Күш

Күштің әсер ету сызығы

Күштер жүйесі

Сырткы күш

Ішкі күш

Тең әсер етуші күш

Теңдестірілген күштер жүйесі

Нүктеге қатысты күш моменті

Өске қатысты күш моменті

Күш иіні

Қос күш

Қос күш иіні

Қос күш моменті

Күштер жүйесінің бас векторы

Күштер жүйесінің бас моменті

Күштер жүйесін берілген центрге келтіру

Теңдестірілген күштер жүйесі

Күштер жүйесінің тепе-теңдігі

Үйкеліс

Сырғанау үйкеліс

Домалау үйкеліс

Құрғақ үйкеліс

Статикалық анықталмайтын механикалық жүйе

Статикалық анықталатын механикалық жүйе

Таралған күштер

Ішкі күштер

Сыртқы күштер

Параллель күштер

Санақ жүйе

Кинематика

Нүктенің траекториясы

Жылдамдық

Үдеу

Табиғи үшжактық өстері

Жанама үдеу

Нормаль үдеу

Абсолют қатты дене

Қатты дененің ілгерілемелі қозғалысы

Тұрақты өске қатысты қатты дененің айналмалы козғалысы

Дененің айналу бұрышы

Бұрыштық жылдамдық

Бұрыштық үдеу

Нүктенің күрделі қозғалысы

Нүктенің абсолют қозғалысы

Нүктенің салыстырмалы қозғалысы

Нүктенің тасымал қозғалысы

Кориолистік үдеу

Салыстырмалы жылдамдық (үдеу)

Тасымал жылдамдық (үдеу)

Қатты дененің жазық-параллель қозғалысы

Лездік жылдамдықтар центрі

Динамика

Инерттілік

Масса

Материалык нүкте

Инерциялық санақ жүйе

Күш

Механикалық жүйе

Механикалық жүйенің массалар центрі

Механикалық жүйенің нүктеге, өске қатысты инерция моменті

Нүктенің (жүйенің) қозғалыс мөлшері

Қандай да бір шекті уақыт аралығындағы күш импульсі

Нүктенің (жүйенің) центрге қатысты қозғалыс мөлшерінің моменті (кинетикалық момент)

Нүктенің (жүйенің) өске қатысты кинетикалык моменті

Центрге (өске) қатысты күштер жүйесіңің бас моменті

Күштің элементар жұмысы

Күш жұмысы

Күш қуаты

Нүктенің(жүйенің) кинетикалық энергиясы

Нүктенің(жүйенің) потенциалық энергиясы

Толық механикалық энергия

Күш өрісі

Күш функциясы

Потенциалық күш өрісі

Қатты дененің ілгерілемелі қозғалысы

Тұрақты өске қатысты қатты дененің айналмалы қозғалысы

Қатты дененің жазық-параллель қозғалысы

Инерция күші

Тасымал инерция күші

Кориолистік инерция күші


Материалдар кедергісі - Конструкция элементтерінің беріктігін, қатаңдығын және орнықтылығын зерттейтін ғылым

Беріктік- конструкцияның немесе оның жеке элементтерінің сыртқы күш әсеріне қирамай қарсыласу қабілеті.

Қатаңдық- Кез келген дененің деформацияға қарсыласу қабілеті.

Кризистік шамаға тең күш аумалы деп, ал осы күшке сәйкес стерженьнің күйі талғаусыз деп аталады.

Сыртқы күш шамасының аумалы күштен қандайда бір аз шамаға артуы жүйенің тепе-теңдік қалпынан ауытқуын тудырады, яғни стержень иіліп, деформация шексіз өсіп кетеді. Мұндай құбылысты жүйенің орнықсыз күйі деп атайды.

Екі өлшемі үшіншісінен әлдеқайда кіші денені брус-стержень деп атайды

Ось дегеніміз көлденең қималардың ауырлық центрлерінің геометриялық орны.

Қалыңдығы деп аталатын бір өлшемі өзге екеуінен едәуір кіші дене пластина деп аталады .

Ара қашықтығы басқа өлшемдеріне қарағанда әлдеқайда кіші болатын екі қисық сызықты беттермен шектелген денелерді қабықша деп атайды .

Үш өлшемдері өзара шамалас денелер массив делінеді.



Бірінші жорамал. Кез келген дене есептелгенде үздіксіз тұтас орта деп қарастырылып, оның дискреттік (атомдық) құрылымы ескерілмейді.

Екінші жорамал. Машина бөлшектері біртекті, яғни олардың кез келген нүктелерінің қасиеттері бірдей.

Үшінші жорамал. Материалдар изотропты, яғни олардың механикалық қасиеттері барлық бағытта бірдей.

Әр түрлі бағыттарда механикалық қасиеттері бірдей емес материалдарды анизотропты материалдар деп атайды.



Төртінші жорамал. Күш түскенге дейін денеде ішкі кернеу жоқ

Бесінші жорамал. Күш әрекеттерінің тәуелсіздік принципі (суперпозиция принципі

Алтыншы жорамал

Күштердің әр түрлі жүйелерінің тепе-теңдік шарттары
Күштердің жазық
Кастильяно теоремасы
Мор интегралы
Верещагин әдісі
Айнымалы-қайталанбалы күшке қарсыласуы
Тапсырма с2.
Т/к: 1-6 стерженьдердегі күштер. шешуі:
Мс.2. с(қ). n,
Мс.3. с(қ). деформацияны анықтау
Мс.7.êîнñîëüäi àðқàëûқòàð åñåïòåði æәíå ýïþðëåðií òұðғûçó.қîñ тîïсàëû àðқàëûқòàðäû åñåïòåó.
Мс.8.òàðàòûëûï òүñiðiëãåí êүøòåði áàð қîñòîïñàëû àðқàëûқòàðäû åñåïòåó.
Мс.9. áàñòàïқû ïàðà- ìåòðëåð әäiñiìåí îðûí àóûñòûðóäû àíûқòàó
Мс.10.æàçûқ êåðíåóë
Мс.11.верещагин ережесін қоланып иілу мөлшерін анықтау.статикалық анықталмаған есептер.
Статикалық анықталмаған жүйелер
Мс.13.сығылған сырықты орнықтылыққа есептеу.
Мс.15.есептер шығарудың жалпы тәсілдерін қорытындылау

Каталог: ebook -> umkd
umkd -> Мамандығына арналған Сұлтанмахмұттану ПӘнінің ОҚУ-Әдістемелік кешені
umkd -> Қазақстан Республикасының
umkd -> Қазақстан Республикасының
umkd -> Студенттерге арналған оқу әдістемелік кешені
umkd -> ПӘннің ОҚУ Әдістемелік кешені 5В011700 «Қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығына арналған «Ұлы отан соғысы және соғыстан кейінгі жылдардағы қазақ әдебиетінің тарихы (1941-1960)» пәнінен ОҚытушыға арналған пән бағдарламасы
umkd -> «Балалар әдебиеті» пәніне арналған оқу-әдістемелік материалдар 2013 жылғы №3 басылым 5 в 050117 «Қазақ тілі мен әдебиеті»
umkd -> ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешенінің
umkd -> 5 в 011700- Қазақ тілі мен әдебиеті
umkd -> 5 в 011700- Қазақ тілі мен әдебиеті
umkd -> «Филология: қазақ тілі» мамандығына арналған


Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   234


©engime.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет