Жаратылыстану ғылымдары факультетінің деканы



Pdf көрінісі
бет14/53
Дата23.12.2021
өлшемі2,39 Mb.
#128439
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   53
Байланысты:
umkd (6)
9,10,11,12, 9,10,11,12, Документ, 199261009045638 (1) (копия), PhD докторантура институтыны? директоры (копия), PhD докторантура институтыны? директоры (копия), Badavamova, 17-18-19-20 (копия), Задачи экз. (копия), Задачи экз. (копия)
Л

.

Н



Гумилев

 

атындағы

 

Еуразия

 

ұлттық

 

университеті

 

Пəннің

 

оқу

-

əдістемелік

 

кешені

 

Басылым



алтыншы

 

 



ЕҰУ

 

Ф



 703-08-16. 

Пəннің


 

оқу


-

əдістемелік

 

кешені


Алтыншы


 

басылым


 

 

PV



T

= const


 

Егер


 

бұл


 

теңдеуді


  1 

моль


 

газ


 

үшін


 

жазатын


 

болсақ


  PV=PT. 

Менделеев

  – 

Клапейронның



 

теңддеуінің

 1 

моль


 

газға


 

арналған


 (

теңдеуі


түрі


Ал

 



газ

 

мөлшері



 

əр

 



түрлі

 

болғанда



 M – K 

теңдеуі


PV = 𝑛𝑅𝑇


 

мұндағы


 n – 

газдың


 

зат


 

мөлшері


PV =


𝑚

𝑀

𝑅𝑇



 

R  – 


универсал

 

газ



 

тұрақтысының

 

мəні


  P 

мен


  V 

өлшем


 

бірліктеріне

 

байланысты



 

болады


.  

 

II. 



Атомдық

 

массаны



 

анықтау


 

əдісі


 

Дюлонг


 

жəне


 

Пти


 

əдісімен


 

атомдық


 

массаны


 

анықтау


. 1819 

ж



француз

 

ғалымдары



 

Дюлонг


 

жəне


 

Пти


 

əр

 



түрлі

 

металдардың



 

жылу


 

сыйымдылығын

 

зерттей


 

отырып


 

көптеген


 

қатты


 

күйдегі


 

заттардың

 

атомдық


 

жылу


 

сыйымдылығы

 

бірдей


 

жəне


  

С

 



а

m=22-29 


Дж

/

моль



.

к

 



аралығында

 

болады



 

С

 



а

орташа



= 26, 

Дж

/



моль

.

к



 

деген


 

тұжырым


 

жасады


.  

Атомдық


 

жылу


 

сыйымдылығы

 

дегеніміз



 1 

моль


 

затты


 1

0

С



-

қа

 



қыздыруға

 (

Дж



моль


.

к



кететін

 

жылу



Меншікті


 

жылу


 

сыйымдылығы

 m=1

г

 



затты

 1

0



-

қа

 



қыздыруға

 

кететін



 

жылу


 

мөлшері


Дж

 



р

.

к



.  

 

2. 



Канницаро

 

əдісі



: 1858 

ж



итальян

 

ғалымы



 

Канницаро

 

тəжірибе


 

жүзінде


 

газ


 

тəрізді


 

заттардың

 

бірнеше


 

қосылыстарының

 

формуласын



 

тапты


Анализ


 

жасай


 

отырып


элементке

 

тиісті


 

массалық


 

үлесін


 

табады


Сөйтіп


 

əр

 



қосылыстағы

 

элемент



 

массасын


 

табады


Алынған


 

массалардың

 

ішіндегі


 

ең

 



кіші

 

мəн



 

элементтің

 

атомдық


 

массасы


 

ретінде


 

алынады


.  

Мысалы


Элемент


 

бірнеше


 

газ


 

тəрізді


 

қослыстар

 

түзеді


Оның


 

сутегі


 

бойынша


 

тығыздығы

  8;15;22;29. 

Элементтің

 

қосылыстардағы



 

мөлшері


  75;80;81,81;  82;76%. 

Элементті

 

тауып


 

оның


 

М

 



есептеу

 

керек



 

Зат



 

D

H2 



Mz 

Элементің



 

қосылыстағы

 

масса


 

ж

.



а

.

б



І

 



ІІ

 

ІІІ



 

IV 


15 


22 

29 


16 

30 


44 

58 


75 

80 


81,81 

82,76 


12 

24 


36 

48 


 

Негізгі

 

əдебиет

: 1-11.  

Қосымша

 

əдебиет

: 1-8

 

 

ДƏРІС



 



 2 

тақырыбы



Атом

 

құрылысын

 

атомның

 

құрылысының

 

күрделілігін

 

дəлелдейтін

 

тəжірибелер

 

арқылы

 

оқытудың

 

əдіснамалық

 

аспектілері

 

ДƏРІС


 

тезистері

Атом


 

ядросы


  — 

атомның

 

негізгі

 

массасы

 

шоғырланған

 

оң

 

зарядталған



атомның

 

бөлшегі

Ядро


 

нуклондардан

  (

протондар



 

мен


 

нейтрондардан

тұрады


Протондар

 Z 

мен


 

нейтрондар

 N 

саныныңқосындысы



 

массалық


 

сан


 

А

 



деп

 

аталады



А

 = Z+ N.



 

Протондар

 — 

массасы


 1,00728 

м

.



а

.

б



 

жəне


 

заряды


 

шартты


 

түрде


 +1 

деп


 

алынған


 

оң

 



зарядталған

 

бөлшектер



Элементтік

 

реттік


 

номері


 

атомдағы


 

протондар

 

санына


 

тең


 

жəне


 


 

Л

.

Н



Гумилев

 

атындағы

 

Еуразия

 

ұлттық

 

университеті

 

Пəннің

 

оқу

-

əдістемелік

 

кешені

 

Басылым



алтыншы

 

 



ЕҰУ

 

Ф



 703-08-16. 

Пəннің


 

оқу


-

əдістемелік

 

кешені


Алтыншы


 

басылым


 

 

ядроның



 

жалпы


 

оң

 



зарядын

сонымен



 

қатар


 

периодтық

 

системадағы



 

элементтің

 

орнын


 

анықтайды

Нейтрондар



  — 

массасы


  1,700866 

м

.



а

.

б



электірлік

 

бейтарап


 

бөлшектер

Бір


 

химиялық


 

элементтің

 

ядросындағы



 

нейтрондар

 

саны


 

əртүрлі


 

болуы


 

мүмкін


Изотоптар

  — 

ядро


 

заадтарының

 

Изобарлар



  — 

ядро


 

зарядтары

 

саны


 

бірдей


бірақ


 

массалары

 

əртүрлі


ал

 



массалық

 

сандары



 

əртүрлі


 

болатын


 

химиялық


 

бірдей


 

болатын


 

химиялық


 

элементтер

 

16 17 18 



¬

ядроның


 

массалық


 

саны


®

 54 54 


О



О



О

                          Cr, Fe 

 8  8  8 

¬

атомның


 

реттік


 

номері


®

  24  26 



 

Ядролық


 

реакциялар

 

— 

атомдардың



 

ядроларындағы

 

протондар

 

мен

 

нейтрондардың

 

жаңа

 

элемент

 

түзе

 

отырып

 

ыдырау

 

процесі

Радиоактивтілік

  — 

атом

 

ядроларының

 

ыдрауы

 

нəтижесінде

 

бір

 

элементтіңөздігінен

 

бөлшектер

 

немесе

 

толқындар

 

бөліп

 

шығаруы

Изотоптар

 

түрақты


 

жəне


 

тұрақсыз


 

болып


 

бөлінеді


Тұрақты


 

изотоптар

 

радиоактивтік



 

изотоптар

 

радиоактивтік



 

ыдырауға


 

ұшырамайды

Тұрақсыз


 

изотоптар

 

радиоактивті



Радиоактивті

 

заттар


 

үш

 



түрлі

 

сəуле



 

шығарады




а

(

альфа



),  — 

ыдырау


  — 

массасы


  4 

жəне


 

заряды


  +2-

ге

 



тең

 

гелий



 

ядросының

 

ағыны


қалыңдығы

 0,01 

мм

 



металдан

 

өтіп



 

кетеді


.  

b

  (



бета

)  — 


электрондардың

 

ағыны



 

р

 



бөлшектері

 

қалындығы



  0,01 

м

 



металдан

 

өтіп



 

кетеді


γ

 (



гамма

) - 


ыдырау

 — 


энергиясы

 

өте



 

жоғары


 

электромагниттік

 

сəуле


 

шығару


Тұрақсыз


 

изотоптық

 

жартылай


 

ыдырау


 

периоды


  T

1/2


радиоактивтік

 

бастапқымен



 

салыстырғандағы

 

екі


 

есе


 

азаю


 

уақыты


: t

1/2


=0,693/

l



мұнда

 

l



ыдыраудың

 

тұрақтысы



.  

Радиоктивті

 

элементтердіңүш



 

табиғи


 

қатары


 

бар


:  

1

 - 


уран

 

қатары

 

238


92

басталып



 

тізбекті


 

ядролықөгерістердің

 

нəтижесінде



 

қорғасын


 

206


82

Pb 


изотопымен

 

аяқталады





2 - 

актиний

 

қатары

 

235


92

U -


тен

 

басталып



 

207


82

Pb -


мен

 

аяқталады





3- 

торий

 

қатары

232


90

T-

тен



 

басталып


 

207


82

Pb-


мен

 

аяқталады



Изотоп


 

a

 — 



ыдырауға

 

үшырағанда



оның


 

атомдық


 

номері


 2-

ге



ал

 

массалық



 

саны


 4-

ке

 



кемиді

b



ыдырауда


 

атомдық


 

номер


 1-

ге

 



артады

ал



 

массалық


 

сан


 

өзгермейді

a



Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   53




©engime.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет