Жаратылыстану ғылымдары факультетінің деканы



Pdf көрінісі
бет15/53
Дата23.12.2021
өлшемі2,39 Mb.
#128439
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   53
Байланысты:
umkd (6)
9,10,11,12, 9,10,11,12, Документ, 199261009045638 (1) (копия), PhD докторантура институтыны? директоры (копия), PhD докторантура институтыны? директоры (копия), Badavamova, 17-18-19-20 (копия), Задачи экз. (копия), Задачи экз. (копия)
 – 

ыдырау

  

b



ыдырау

 

 

He

Th 



 

U

4



2

234


90

238


92

+

®



 

e

 



Pa

Th 


0

1

234



91

234


90

-

+



®

 . 


 

Жасанды

 

ядролық

 

өзгерістер

  (

ядролық

 

реакциялар

)

тұрақты



 

жəне


 

тұрақсыз


 

изотоптар

 

алу


 

мақсатында

 

қолданылады



олар


 

атом


 

ядроларын

 

жоғарғы


 

энергиялы

 (

a

-, 



b

-, 


g

сəуле



нейтрондар

дейтерий


 

ядросы


бөлшектермен

 

атқылау


 

арқылы


 

іске


 

асырылады

 

H



 

O

 



He

N

1



1

17

8



4

2

14



7

+

®



+

 

+



®

+

 



O

 

H



N

15

8



1

1

14



7

g

 



He

 

Na



Al

4



2

24

11



1

0

27



13

+

®



+

 

n



 

P

 



He

Al

1



0

30

15



4

2

27



13

+

®



+

 

 



 

Рентген

 

сəулелері

. 1895 


ж

неміс



 

ғалымы


 

Рентген


 

катод


 

сəулелерін

 

зерттеу


 

отырып


ол

 



сəулелер

 

түтіктің



 

шынысына


сол


 

арада


 

орнатқан


 

металға


  (

антикатодка

түссе


ол

 



шыныдан

 

көрінбей



 

ерекше


 

нұр


 

шығатындығын

 

байқаған


Олар


 

рентгенсəулесі

 

деп



 

аталады




 


 

Л

.

Н



Гумилев

 

атындағы

 

Еуразия

 

ұлттық

 

университеті

 

Пəннің

 

оқу

-

əдістемелік

 

кешені

 

Басылым



алтыншы

 

 



ЕҰУ

 

Ф



 703-08-16. 

Пəннің


 

оқу


-

əдістемелік

 

кешені


Алтыншы


 

басылым


 

 

Радиоактивтілік



.

  1896 


ж

француз



 

физігі


 

Анри


 

Беккерель

 

ретген


 

сəулелерін

 

зерттегенде



 

уран


 

деген


 

металдың


 

тұздары


 

да

 



рентген

 

сəулесіне



 

ұқсас


 

бір


 

сəуле


 

шығаратындығын

 

байқаған


Бұл


 

құбылысты

 

Мария


 

Складовская

-

Кюри


 

күйеуі


 

Пьер


 

Кюримен


 

бірге


 

зерттеп




радиоактивтік

 (

сəуле



 

шығарғыштық

деп


 

атаған


.  

Катод

 

сəулелері

.  1879 


ж

ағылшын



 

ғалымы


 

Крукс


 

мынадай


 

тəжірибе


 

жасаған


екі


 

шетіне


 

электрод


 

енгізілген

 

шыны


 

түтіктің


 

ішіндегі


 

ауасының


 

көбін


 

сорып


 

шығарып


кернеуі


 

жоғары


 

ток


 

жібергенде

катодтан


 

сəуле


 

шығатынын

 

байқаған


ол

 



сəулелер

 

түскен



 

жерін


 

жылжытып


жолындағы

 

ұсақ


жеңіл


 

заттарды


 

екпінімен

 

ілістіріп



ж

.



тып

əрі



 

оларды


 

теріс


 

зарядтап


өзі


 

оң

 



полюске

 

тартылып



 

қиыстайтындығы

 

байқалды


бұл


 

сəулелер


 

катод

 

сəулесі

 

деп



 

аталады


.  

Электрон


 

сутегі


 

атомында


 

тұйықталған

 

шеңбер


 

бойымен


 

қозғалады

Орбитаның



 

тұрақтылық

 

жағдайы


 

орталық


 

тебілу


 

күші


 

мен


 

кулондық


 

тартылу


 

күшіне


 

тең


.

 

 (2) 



 

Қозғалатын

 

бөлшек


 

энергиясы

 

кинетикалық



 

жəне


 

потенциялық

 

энергияның



 

қосындысына

 

тең


.  

E = T + U = 

½

 mv

2

 - e

2

/r 

(3) 


(2) 

теңдеуден

 

аламыз


 mv

2

 = e



2

/r, (3) 


теңдеге

 

қойып



 

мынаны


 

аламыз


 

Е

 = -e

2

/2r

 (4) 


Бірақ

  (4) 


теңдеу

 

бойынша



 

энергия


 

мен


 

радиустың

 

кез


 

келген


 

мəнін


 

қабылдауы

 

мүмкін


 

сонымен


 

атом


 

үздіксіз


 

энергияны

 

шығарып


ядроға


 

құлайды


Ол

 



неліктен

 

бұлай



 

болмайды


Планк


 (1911) 

постулаты

 

бойынша


жарық


 

квант


 

түрінде


 

жұтылады


 

не

 



сіңіріледі

  

E = h



n

 . 


Бор

 

өзінің



 

постулаттарын

 

ұсынды


1. 


Электрон

 

атомда



  “

стационар

” 

орбитамен



 

қозғалғанда

 

энергия


 

жұтпайды


 

не

 



шығармайды

  

2. 



Стационар

 

күйден



 

ауысқан


 

кезде


 (

басқа


 

орбитаға


 

өткенде


), 

электрон


кейін


 

қайта


 

отырып


жарық


 

квантын


 

шығарады


 h

n

 = 



Е

2

 - 



Е

1



3. 

Электрон


 

атомда


 

тек


 

қана


 

үш

  “



рұқсат

 

етілген



” 

орбитада


қозғалыс


 

моментінің

 

мөлшері


 (mvr) 

дискретті

 

мəн


 

иқабылдайды

 

mvr = nh/2

p

 (

4), 

мұндағы


 n – 

бүтін


 

сан


 1,2,3… 

 (4) 


теңдеуді

 

шеше



 

отырып


 v 

салыстырмалы

аламыз


 

   


 

алынған



 

мəнін


 

орбитаның

 

стационар



 

жағдайында

 (2), 

аламыз


 

   


 (5) 

Рұқсат


 

етілген


 

орбиталар

 

радиусы


. r 

мəнін


 (3) 

теңдеуге


 

қойып


осы


 

орбиталар

 

үшін


 

энергия


 

мəнін


 

аламыз


 

   


 (6) 

Сəйкес


 

константаларын

 

қойып


 

Бор


 

орбитасының

 

сутегі


 

атомы


 

үшін


 

радиусын


 

аламыз


  r=0.529  A.

Энергия


  n

2

 



мəніне

 

кері



 

пропорционалдық

 

тəуелділікте



 

болады


  (1 

теңдеуге


 

қара


). 

Сутегі


 

атомының


 

бірінші


 

орбиталінің

 

Бор


 

бойынша


 

энергиясы

  (6) 

теңдеуден



 

мынаған


 

тең


 13.6 

эВ




 



Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   53




©engime.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет