Қазақстанның ірі мемлекет қайраткері, ұлт жанашыры, ел қамқоры, халқымыздың біртуар перзенті


ЖУМАБЕК ТАШЕНЕВ – ГОРДОСТЬ НАРОДА



бет21/21
Дата04.11.2016
өлшемі5,71 Mb.
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   21



ЖУМАБЕК ТАШЕНЕВ – ГОРДОСТЬ НАРОДА




Старко А. (КарГТУ, Мет-14-4)


Ни М. (КарГТУ, Мет-14-4)

Муцольгов Х. (КарГТУ, Мет-14-4)

Науч.рук: ст.преподавтель Нуржанова К.К.


В этом году во многих ведущих вузах страны были проведены юбилейные мероприятия посвященные к 100-летию крупного государственного деятеля, яркой личности и патриота казахского народа Ж.А Ташенева. Мы, студенты КарГТУ рассматривая материалы об этом человеке узнали очень много интересного.

Жумабек Ахметович Ташенев родился в марте 1915 года, аул Танагуль, Акмолинская обл., Казахская степь — 18 ноября 1986, Чимкент, Казахская ССР. Был советским государственным и партийным деятелем, член ЦК КП Казахстана, Председатель Совета Министров Казахской ССР, кандидат экономических наук.

На вопрос кто такой Ташенев Ж.А.? Можно найти ответ из материала Жаналиева Д.С. «Герой Казахской степи - Жумабек Ташенов».

Личность этого человека связана с Целиной и ее последствиями. Эту личность знают как борца против Хрущевских реформ касательно казахской земли. Что касается его базовых данных то, Жумабек Ташенов родился 18 ноября 1915 года в Танагульском аулсовет Вишневского района Акмолинской области. Как и многие партийные главы и деятели Советского Союза Жумабек Ташенов родился в семье простых рабочих. До четырнадцати лет Жумабек Ташенов находился на воспитаний у отца. Кроме него в семье были еще два сына. Его старшие братья так же состояли в рядах КПСС, но высоких постов как их младший брат не занимали. 1929 Жумабек Ташенов году он пошел в школу крестьянской молодежи в той же местности. Проучившись там пять лет, он продолжил свое дальнейшее образование в железно дорожном строительном техникуме Акмолинской области[1]. Далее он заканчивает Высшую партийную школу. Получает степень кандидата экономических наук.

Его партийная деятельность началась с должности областного секретаря Акмолинского райисполкома с июня 1934 года. Побыв на этой должности четыре месяца, Жумабек Ташенов становится ответственным секретарем Красно Армейского райисполкома. Того рода должности в различных регионах Казахстана он занимал до 1952 года когда, он стал Председателем Президиума Верховного Совета Казахской ССР. Этот пост он занимал до 1955 года. С 1955 года по 1960 год Жумабек Ташенов был на посту Председателем Совета Министров КазССР.[3] В дальнейшем партийные боссы посчитали что присутствие такого человека на этой должности значительно усложнит их бесправные действия в отношений Казахстана и казахов. Таким образом с 1961 года до пенсий он находился на должности заместителя председателя исполнительного комитета Шымкентской области [2].

В рубрике история независимого издания «Тюркист» Кайрат Есжанов «Жумабек ага Ташенев - лев, скованный цепью».

«Ж.Ташенев близко общался с Г.Мусреповым, С. Мукановым, С. Мауленовым и другими литераторами. Их объединяло служение национальным интересам и тревога за судьбу народа. Когда Москва угрожала территориальной целостности и одновременно затрагивала духовные ценности казахов, Ташенев вступал в сражение на двух фронтах. Первый фронт - спор территориальный, а второй – битва в сфере мира духовного. И когда на втором фронте сгущались грозовые тучи над казахским языком, когда казахские школы приносились в жертву и поглощались русскими школами, когда многие казахскоязычные издания хором выступили в поддержку, славя и крича «ура!» этим «новациям», была объявлено решение о закрытии газеты «Казак әдебиеті», которая боролась, подобно Абылай, Касым и Кенесары ханам, защищая народные чаяния и, подобно алашордынцам, освещая дальнюю перспективу[3].


Из истории мы знаем, что «Он не отдал земли Казахстана России, Туркмении и Узбекистану».

Еще в 1956 году огромные территории Южно-Казахстанского Бостандыкского района – 418 тысяч га – с плодородной землей и многотысячными отарами овец «ушли» из Казахстана в Узбекистан. Позднее половину площадей Д. Кунаеву с помощью Л. Брежнева удалось вернуть, но – только половину. «Отчасти в этом мы сами виноваты, – пишет академик Хайдар Арыстанбеков. – Сказались наши извечная беспринципность, равнодушие, нерасторопность». Хотя специальная комиссия под председательством Ж.Ташенева посчитала просьбу об отчуждении территорий в пользу соседней республики необоснованной.

И вот в 1960 году – новая попытка отчуждения исконных земель нашей республики. На совещании в Акмоле Хрущев заявил: «Есть один безотлагательный вопрос – о площади земли в республике. С товарищем Кунаевым и руководителями областей мы уже обменялись мнениями по этому поводу. Они наше предложение поддерживают. Теперь, Жумабек Ахметович, я хотел бы услышать ваше мнение по этому вопросу».

Ташенев ответил мгновенно: «Никита Сергеевич, я не только против такого решения, но считаю, что сам этот вопрос даже на повестку дня ставить невозможно». «Слушай, а ты кто такой, чтобы выступать против воли Политбюро?! – вскипел Хрущев. – Если уж на то пошло, мы можем принять решение и без вашего согласия. Советский Союз – единая страна, а потому кому чью территорию отдавать, решит Верховный Совет СССР».

«Если Верховный Совет начнет самолично вмешиваться в территориальный вопрос каждой республики, то надо отменять Конституцию СССР, – веско возразил Ташенев. – Там ведь сказано, что каждая республика обладает правом собственности на свою исторически сложившуюся территорию. И если этот закон будет нарушен, то мы ведь вправе обращаться за справедливостью и в международные правозащитные организации, не так ли?» [4].

Использованная литература :

1. Государственный архив Северно-Казахстанской области. Ф 22-П.Оп 10.

2. Материалы ежегодной научной конференции Евразийского Национального Университета им.Л.Н. Гумилева. 2007 г. Статья к.ф.н.;

профессор Искакова К.И.

3. http://www.turkist.org/2012/02/blog-post_12.html. Кайрат Есжанов «Жумабек ага Ташенев - лев, скованный цепью».

4.http://www.altyn-orda.kz/on-ne-otdal-zemli-kazaxstana-rossii-turkmenii-i-uzbekistanu/
ЖУМАБЕК ТАШЕНЕВ-НАЦИОНАЛЬНЫЙ ДУХОВНЫЙ СИМВОЛ


Тажиев Ш.Х. (Караганда, КарГТУ),

Штырлина К. С. (Караганда, КарГТУ),

Науч. рук. м.п.н., ст. преп. Тусупбекова Э.К.


Жумабек Ахметович Ташенев. Человек, память о котором чтит каждый казахстанец. Поистине выдающийся политический деятель, выразивший своё неодобрение касательно политики Никиты Сергеевича Хрущёва, тем самым сделав большой шаг к сохранению территориальной целостности нашей Республики. Он занимал пост председателя президиума Верховного Совета Казахской ССР, а затем возглавил правительство республики.

«Жумабек Ахметович Ташенев стал одним из первых руководителей республики в годы освоения целины. Сам уроженец тех мест, которые вскоре стали называться Целинным краем, он много работал для того, чтобы замысел, направленный на обеспечение полуголодной страны хлебом осуществился как можно быстрее, но вместе с тем очень остро переживал по поводу происходивших повсеместно перегибов.»[1]

К сожалению, в официальной исторической науке о Ж.Ташеневе известно мало. Поэтому перед учёными стоит задача - просветить молодёжь, чтобы та была осведомлена о подвиге этого исключительного человека, и, в будущем могла нести эти знания последующим поколениям. Часто, после имени гордости нашей республики, можно услышать такие слова: «Он противостоял Хрущёву». И это оправданное заявление, т.к. благодаря действиям Ж.Ташенева «демографический замысел руководителя Советского Союза не увенчался успехом» (по академику Б.Ирмуханову).

Тот самый подвиг тщательно рассматривается в научно-исследовательской книге Сейткали Дуйсенова и Каната Енсенова, названной в честь политического деятеля - «Жумабек Ташенев». В этом труде отражено все, что связано с его жизнью, событиями, явлениями советского времени и насколько повлиял сей поступок на будущее нашей страны. Ведь, как нам известно, Н.С.Хрущев, руководивший Советским Союзом в 1953-1964 годах, задался целью разделить земли Казахстана и передать их России, Туркмении и Узбекистану. Естественно, он не собирался считаться с мнением руководителей Казахской ССР, высказавшихся против подобных намерений. И навряд ли предполагал, что появится человек, который будет яроcтно противостоять этому решению. Чей мужественный поступок изменит ход истории Республики Казахстан. Жумабек Ташенев категорически отказывался от предложения Никиты Хрущёва. В дальнейшем это повлияло на будущее Жумабека Ташенова.

Замысел Никиты Сергеевича Хрущева по отношению к Казахстану заключался:

Во-первых: Пять северных хлебных областей Казахстана должны были отойти к России.

Во-вторых: Нефтяные месторождения Мангистау отнести к Туркмении.

В-третьих: Южные хлопкосеющие районы – к Узбекистану.

Три основные причины, которые явно отрицательно принял бы казахский народ, думая, что все уже обречено на провал. К тому времени, когда Никита Сергеевич Хрущев огласил свои планы насчет территории Казахстана, Динмухамед Кунаев и руководители областей одобрили это решение, поддерживали его. Замысел мог реализоваться, если бы не одно НО. Жумабек Ташенев, как только услышал план Н.С.Хрущева, тут же выразил свою точку зрения насчет этого. Опираясь на Конституцию СССР, Ж.Ташенев сказал руководителю Советского Союза такие слова:

«Каждая республика обладает правом собственности на свою исторически сложившуюся территорию. И если этот закон будет нарушен, то мы ведь вправе обращаться за справедливостью и в международные правозащитные организации».

В то время Жумабек Ташенев занимал высокопоставленную должность -пост председателя Совета Министров Казахской ССР. После этого возражения Н.С.Хрущеву через два месяца его быстро сняли с места и отправили в почетную пожизненную ссылку: В Шымкент, заместителем председателя облисполкома. Партийная власть приложила немало сил, чтобы ему больше никогда не подняться до республиканского уровня. Это уже знак того, что Жумабек Ташенев внушал страх партийным органам.

Он был грамотным человеком, хорошо знал Конституцию СССР, умел отвечать быстро и четко. Именно его характерные качества спасли нашу дальнейшую территориальную целостность Республики Казахстан. За свою любовь к родине и патриотизм Жумабек Ахметович Ташенов несмотря на то, что занимал высокую должность, не боясь говорил в открытую свою точку зрения для того, чтобы защитить территорию своей Родины, защитить свой народ .Он готов был покинуть свою занимаемую должность( что он и сделал ). Готов был сделать все, чтобы процветал его народ и говорил, что никогда не жалел о выступлении против Никиты Сергеевича Хрущева. Истинный Лидер Своего Народа, Настоящий Патриот своей родной земли!


Список использованных источников:

  1. Республиканская газета «Караван»: «Он говорил Хрущёву: «Нет».

  2. http://www.altyn-orda.kz/on-ne-otdal-zemli-kazaxstana-rossii-turkmenii-i-uzbekistanu/

  3. http://vechastana.kz/istoriya/100828-zhumabek-tashenev-chelovek-legenda/?sphrase_id=380985

  4. http://vechastana.kz/sotsium/1001818-zhumabek-tashenev-imya-v-istorii-strany/?sphrase_id=380985

ЖУМАБЕК ТАШЕНЕВ - СОХРАНИВШИЙ СТРАНУ
Токтыбаева Ж.М. (Караганда, КарГТУ)
Татиев Т.К. (Караганда, КарГТУ)
Жумабек Ахметович Ташенев является ярким примером национального патриотизма, который играл важнейшую роль в жизни нашей республики, в 40 лет был избран председателем Президиума Верховного Совета Казахской ССР, а в 45 стал председателем Совмина КазССР.

Именно Ташенев противостоял предложению присоединения Мангыстау к Туркмении. Выступил против присоединения северных областей, объединенных в Целинный край, к России, хлопководческих районов Южного Казахстана - к Узбекистану, так же он протестовал против проведения ядерных испытаний на территории Казахстана, за предоставление квартир представителям творческих союзов, был обвинен в том, что в центре Алматы образовал «казахский аул». Спас от закрытия газету «Қазақ әдебиеті», а газету «Социалистік Қазақстан» защитил от угрозы стать переводным вариантом «Казахстанской правды».

Жумабек Ташенев родился в селе Танагуль Вишневского района (ныне — Аршалынский) Акмолинской области 20 марта 1915 года. К сожалению, во многих энциклопедических словарях фамилия видного государственного деятеля пишется ошибочно Ташенев (это не стало исключением и при переименовании улиц ряда городов). Заинтересовавшись его биографией, мы уточнили, что в детстве он жил в небольшом селе с непривычным сегодня названием — Школа крестьянской молодежи, или ШКМ (ранее вблизи нынешнего села Жалтырколь).

Секрет того, что Ахметову постоянно поручают руководить регионами, где сложная политическая обстановка, в том, что он умеет тесно работать с местным населением. Если бы он не работал над казахизацией региона, то не было бы казахских школ, открытых им; улицы городов не носили бы имена казахских деятелей; в селах, где казахи составляли национальное меньшинство, не строили мечети; драматический театр имени Жусупбека Аймауытова, теснившийся в библиотеке, не переехал бы во Дворец металлургов.

К сожалению, многие имеют скудное представление о том, кто такой Ташенев, каковы его заслуги, несмотря на то, что он оказал неоценимую услугу для всего народа Казахстана. 25 мая 1999 года, по инициативе президента Нурсултана Назарбаева, имя Жумабека Ташенева присвоено одной из центральных улиц в Астане, городе, который когда-то мог просто-напросто отойти вместе со всем Целинным краем к соседней республике. Но стал столицей независимого Казахстана.

В декабре 1959 года вышло постановление Совета министров Казахской ССР о передаче совхоза «Новоалександровский» Вишневского района в ведение Целиноградского сельскохозяйственного института в качестве учебного хозяйства. Мнение руководства и населения совхоза не учитывалось. И тогда директор совхоза обратился к Рахымбеку Рыспаеву, председателю Александровского сельского округа, с просьбой срочно передать Ж. А. Ташеневу мнение односельчан. Через несколько дней, как написал профессор Моисей Гендельман в книге «Целиноградский аграрный институт», его вызвали в обком партии. Зайдя в кабинет первого секретаря, он увидел там Ташенева, который сразу спросил о причинах передачи совхоза. На что профессор ответил, что есть соответствующее постановление Совмина республики. Ж. Ташенев коротко сказал: «Мы его приняли, мы его и отменим!».

Действительно, в феврале 1960 года вышло постановление Совмина КазССР об отмене предшествующего нерационального решения о передаче совхоза. Взамен институту передали поселок Интернациональный, который и поныне называется учхозом. Чему все были несказанно рады.

Не проработавшего и года в Совете министров республики Ташенева в отместку за «инакомыслие» по указанию Хрущева отправили на работу в должности заместителя председателя Южно-Казахстанского облисполкома, где он трудился до выхода на пенсию. Непомерно высокое наказание патриота своей Родины не смог смягчить сам Динмухамед Кунаев, будучи первым секретарем Компартии Казахстана.


Список использованных источников

  • Кенжебаев, С. Жизнь во славу родной земли // Мысль. – 2005. - №3 – С. 27 - 31

  • Утешева, А. Мерило интеллигентности – твой поступок // Байтерек. – 2009. –№4 - С. 44 – 51.

  • Мұхатова, О. Х. Елі үшін еңбек еткен тұлға // КазҰУ Хабаршысы = Вестник КазНУ. Сер. Историческая. – 2011 - №2 – 122 – 125 б.

  • Аяған, Н. Жұмабек Ташенев туралы // Қазақ тарихы. – 2014. – №5 – 48 – 49 б.

  • Кенжебаев, С. Жизнь во славу родной земли // Мысль. - 2005. - №3.- С. 27 - 31

ЕЛДІҢ ҰЛЫ ТҰЛҒАСЫ – ЖҰМАБЕК ТӘШЕНЕВ
Төкен Н.С. (Қарағанды, ҚарМТУ),

Баизбаев М.М. (Қарағанды, ҚарМТУ),

Ғылыми жетекші: Хамзина Қ.М. (Қарағанды, ҚарМТУ).



Кез келген дәуірдің ерекшелігі де, мәні де жеке тұлғалар арқылы анықталады. Тарихи тұлғаны заманы тудырып, халық құрметіне бөлейді.

«Ер сын сағатта танылады» деген халық даналығының ақиқатын ұлтымыздың тарихы талай рет дәлелдеген. Елдің елдігі, ердің ерлігі сыналар кезде өмір сынағынан сүрінбей өткен тұлғаның есімін халқы ұмытпайды.

Қазақ халқының тарихында қылышынан қан тамған кешегі кеңес дәуірінің өзінде азаматтық биігінен көріне білген, көзі тірісінде-ақ аты аңызға айналған асыл азаматтардың алатын орны ерекше. Солардың бірі көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Жұмабек Тәшенов атамыз туралы еске алсақ дейміз.

Жұмабек Ахметұлы Тә­ше­нев 1915 жылғы 20 наурыз­да Ақмола облысының Аршалы ауданында дүниеге келіп, еңбек жолында біраз жауапты қызметтер атқарады. Қай қызметте жүрсе де өз жұмысын абыроймен атқарып, 1952 жылы Ақтөбе облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы болып сайланады. Мұнда жемісті қызмет атқарып, осы облыс экономикасының өркендеуіне қол жеткізіп, ерекше көзге түскен Жұмабек Ахметұлы 1955 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының төрағасы қыз­ме­тіне жоғарылатылады. Бес жыл өткеннен кейін, яғни 1960 жылғы қаңтар айында Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы болып тағайындалады. Жанқиярлық еңбегі үшін Ленин, «Еңбек Қызыл Ту» және «Құрмет Белгісі» орден­дерімен марапатталған. Жұмабек Ахметұлы Тә­ше­нев 1986 жылғы 18 қараша күні 71 жасында дүниеден өтті. Ұлты үшін ұлан-ғайыр еңбек сіңірген қайтпас қайсар жанның өмірбаяны, қысқа қайырғанда осындай.

Халық арасында «кісендеулі жолбарыс» атанып, көзі тірісінде-ақ аты аңызға айналған Жұмабек Тәшенев қашанда әділдікті жақтаған. Кейбір жасқаншақ сая­саткерлер сияқты ішкі сырын бүгіп қалмаған. Қандай жағдайда да өзінің өмірлік ұстанымын ашық айтқан, өзгенің де адал сөйлеуін қалаған. Ол әркез халықтың қа­мын ойлап, қай мәселеге де елдік тұрғыдан қарайтын, әсіресе, ел аумағының тұтастығы, туған хал­қының мүдделері талқыға түскен сындарлы шақтарда белсене шығып, қызына сөйлейтін болған. Аяулы азамат өмірінің қай кезеңін алсаңыз да бұған мысалдар жетіп артылады.

  Жұмабек Ахметұлының билікке келуін Кәрішал Асан-ата «Шынжырда өткен жолбарыс…» кітабында былай өрнектейді: «…Тәшеневтің Республика деңгейіндегі бірінші басшылардың алдыңғысының біріне айналуына Хрущев пен Булгалиннің 1955 жылдың басындағы Үндістанға барған сапары бірден-бір себепкер болды. Шығысқа ұшып бара жатқан барлық ұшақтар жолда Ақтөбе аэропортында аялдама жасайтын. Мәскеуден Делиге дейін тура ұшатын лайнерлер ол кезде болмағандықтан, Хрущев ұшағы Ақтөбеге табан тірейді. Аэропортқа обкомның бірінші хатшысы Ж.Тәшенев қонақтарға бас тартып қазақша сый-құрмет көрсетеді. Облыстың барлық жетістіктерімен таныстырады…». Міне, осылайша Хрущев көзіне түскен Жұмабектің қызметтік өрлеуі басталады. Орталық диктатураның қанша нұсқауы болғанымен ұлтын шексіз сүйген өр тұлға ұлт игілігі үшін атқарылған әрбір істің басында тұрды.

Жұмабек Ахмет­ұлы өз кезінде өнер, мәдениет, ғылым саласындағы адамдарға да қолы­нан келгенше қамқоршы бо­ла білген кісі. Академик Шапық Шө­кин­нің айтуынша, кейіпкеріміз 1960 жылы Үкімет басшысы бол­ған кезде қазақ-орыс сөздігін ал­ғаш құрастырған көрнекті ғалым Хайрулла Махмудов оның қабылдауында болады. Өзінің жай-күйін айтып, баспана жөнінен көмек сұрайды. Сонда Жұмабек Тәшенев: «Сіздей адам қалай үйсіз жүр? Қаладағы салынып жатқан үйлерден қалаған пәтеріңізді көрсетіңіз. Сол сіздікі болады», – дей­ді. Сөйтіп, Х.Махмудов Алма­тының шуылы аздау тыныш жеріндегі пәтерге ие болады. Жұмабек Ахметұлы 1958 жылы қазақ өнері мен әдебиетінің Мәскеудегі онкүндігін өткізуге үлкен күш-жігер жұмсайды. Со­нымен бірге, Қалибек Қуанышбаев, Роза Жаманова, Ермек Серкебаев, Шәкен Айманов, Мұқан Төлебаев сияқты өнер тарландарына одақ­тағы ең жоғары КСРО халық әртісі атағын алып беруде де үл­кен қажырлылық көрсетеді. Осыған дейін жоғарыдағыдай көлемде үлкен бір топ болып жоғары атақ алу қазақ топырағында болмаған екен. Сондай-ақ, 1960 жылы ол кісі Алматыдағы қазіргі Қонаев пен Қабанбай батыр көшелерінің қиылысындағы сәулетті 120 пә­терлік үлкен үйді түгелімен дерлік өнер және әдебиет қайраткерлеріне бергізеді. Жұмекең атамыз қазақ арасынан шық­­қан кемеңгер тұлғаларға бір кө­ше­нің өзін беруге қимай, үне­мі сараңдық танытқан Мәскеуді Алма­тының ең үлкен еңселі көшесіне Абай Құнанбаевтің есімін беруге және сол көшенің қақ төріне ақын ескерткішін қоюға көндіреді. Халқымыздың рухани оянуынан тайсақтап, сан түрлі сылтау айтқандарға Қазақстан Үкіметінің басшысы Тбилисиде – Руставелидің, Мәскеуде – Горькийдің, Таш­кентте – Науаидің атындағы көшелер, ескерткіштер бар екен­дігін бұлтартпас дәлел ретінде кел­тіріп, бүгінде көзіміз көріп, та­ма­шалап жүрген Абайдың алып ескерткішінің орнатылуына сеп­тігін тигізген.
Репрессия құрбандарын ақтау комиссиясының төрағасы ретінде талай-талай мықтыларымыздың ақталуын жеделдетуі, сондай-ақ, қазақ кадрларын билікке тарту және т.б. тізбектеп келтіре беруге болатын қызметтері аз болған жоқ.

Дегенмен де, Жұмабектің Отан алдындағы асыл парызын өтеудегі ең ұлы қызметін ғалым, жазушы, мемлекет қайраткері Әди Шәріпов естеліктерінде «Баяғы заманда Бөгенбай, Қабанбай, Кенесары мен Наурызбай сияқты батыр бабаларымыз қан төгіп сыртқы жаулармен соғысып, аман сақтап қалған қазақ халқының ата-мекенін Ресейге беріп жіберуге қарсы болған жалғыз адам – Жұмабек Тәшенев. Қазақ халқының ерте заманнан бері қоныстанған тамаша шұрайлы жерін, бір қатерден оның сақтап қалғанының куәсі болғанбыз», – деп жазады.

Хрущев ұсынысымен тың игерген 5 облыс Павлодар, Көкшетау, Қостанай, Солтүстік Қазақстан және Ақмола облыстарын Мәскеуге тікелей бағындыру жөнінде шешім қабылданар сәтте Жұмабек Тәшенев қарсылық білдіріп, Мәскеу басшысының мысын басатындай отты мына сөздермен: «Я родом из Акмолинска. Двенадцать лет работал в Северо-Казахстанской области. Мои родители и их родители, да и все наши предки покоятся в этой земле. И вы теперь хотите эту землю передать России? Вдумайтесь, товарищ, какой казах с этим согласится?.. Я, например, категорически против постановки данного вопроса!..», – деп бабалар жерін тұтас сақтап қалуға ықпал жасаған екен.



Ал Орталықтың оңтүстіктегі үш ауданның жерін Өзбек­станға беру туралы басшы ре­тіндегі пікірін білгісі келгенде мұндай мәселені шешу түгілі, көтерудің өзіне қарсы екенін Жұмабек Ахметұлы ашық айтқан. Бұған қатты шамданып, ашуға булыққан Хрущев: «КСРО – біртұтас мемлекет, сондықтан қай республикаға қандай жерді беру керектігін, Тәшенев жолдас, біз сізден сұрамай-ақ шеше аламыз», – деп мәселені төтесінен қойып, белден баспақ болған ғой. «Олай болса, бұл КСРО Конституциясына қар­сы шыққандарыңыз. Ал Кон­с­титуцияда әрбір республиканың аумағы оның бұлжымас меншігі болып табылатыны тайға таңба басқандай ашық жазылған. Егер Конституцияның осы талабы өрес­кел бұзылатын болса, біз халық­аралық ұйымдардың өзіне шағымданатын боламыз», – деп Жұмабек Ахметұлы әдеттегідей алған бетінен қайтпай қасарысып тұрып алған.

Осы қарсылықтан кейін-ақ  Жұмабек қызметін дұрыс атқара алмады деп, Министерлер Кеңесінің төрағасы қызметінен босатылып Шымкент қаласына қатардағы жұмысқа жіберіледі. Иә, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің, кейінірек Қазақ КСР Үкіметін басқарған, ХХ ғасырдағы ең айтулы тұлғаларымыздың бірі Жұмабек Тәшенев Қазақстанның бес облысын – Ресейге, үш ауданның жерін Өзбек­станға, Маңғыстауды – Түркіменстанға бөліп беруді империяшылдық пиғылмен мақсат тұтқан Н.Хрущевтің содырлы саясатына «қазақтың даласы құрақ көрпе емес, әркімге үлестіріп бере беретін» деп атойлап қарсы тұрған дара, қаһарман қазақ. Бүгінде шын бағасын алмай жүрген ғасыр тұлғасы Жұмабек Тәшенев деуге болады.

Мәскеудің нұсқауымен Жұмабек Ахметұлын талай рет жамандап, түрлі кінә тағуға тырысқан Исмайыл Юсуповтың өзі тұлғаның ел алдындағы азаматтық қызметін мойындап: «Қазақ халқы бір азаматқа қарыздар болса, ол осы Жұмабек Тәшенев атамыз болар. Ол ел алдындағы парызы мен қарызын адал атқарған адам. Ол ата-бабадан қалған кең байтақ қазақ жерін жанымен қорғап, сол үшін барлық игілігінен айрылған адам». Жұмабек атамыз өзінің саясаткерлігі мен шешендігі, салауаттылығы мен салмағы арқылы қазақ жерінің тұтастығы үшін күресті. Мәнсап пен пенделік нәпсіге құл болудан ада болды, жалтақтаған жағымпаз тұлғалардың алдында өзінің ар-намысының биіктігі мен ата-баба аманатына адалдығы арқылы биктігін көрсетті. Жерге қорған, елге тұтқа болды.

Жұмабек Тәшенев – туған жер алдындағы перзенттік парызын толық өтеген жан. Өйткені, ол өмірінің соңына дейін өз қамынан халық қамын жоғары қойып өтті. Халқының арлы азаматы бола білді. Мұндай еліміздің арлы, ардақты, шоқтығы биік азаматтарын әр уақытта жадымызда сақтауымыз керек. Жұмабек Ахметұлы атамыз артында қалған болашақ үшін үлгі болатын біртуар азамат деп білеміз.


Пайдаланған әдебиет тізімі:

  • Аяған, Н. Жұмабек Ташенев туралы // Қазақ тарихы. – 2014. – №5 – 48 – 49 б.

  • Қабылда, Е. Тоғыз жасынан бастап еңбекке араласқан // Жұлдыздар отбасы Аңыз адам. – 2014. – №10 – 6 – 8 б.

  • Асан Ата, “К. Тәшенев мені шеттетіп еді” деп ешкім айта алмайды. // Жұлдыздар отбасы Аңыз адам. – 2014. – №10 – 20 – 24 б.


ҰЛЫ ДАЛА ТҰЛҒАСЫ- ЖҰМАБЕК ТӘШЕНОВ

Тулебаева А.М. (ҚарМТУ, ОП-15-4 тобының студенті)

Қанат Ф.Е. (ҚарМТУ, ОП-15-4 тобының студенті)
«Ж.Тәшенов қандай қызметте болса да ең алдымен өз елінің мақсат-мүддесінен шығатын, халықтың жағдайын ойлайтын, ұлттық мәселелерді КСРО басшыларының алдында тайсалмай қоятын, жүрегі қазақ деп соғатын біртуар азамат еді»

Сағадат Нұрмағанбетов

Қазақ халқының тарихында есімдері алтын әріптермен жазылып қалған тұлғалар аз емес. Әсіресе, алмағайып аласапыран кезеңдерде туған еліне ес болып, бағыт-бағдар көрсеткен жандардың орны тым ерекше. Олар болмаса біздің бүгінгі жарқын күндеріміз дәл осындай қалпында болар ма еді? Халқымыздың басына түскен қиын сағаттарда ерекше жаралған перзенттерінің жанкештілігінің арқасында қазақ жері осы бүтіндігін сақтап қалды. Өткенді бағаламай, тарихты терең білмей, ертеңгі күнге дайын болу мүмкін емес. Сол дәуірдегі саясаттың салқынынан қорықпай, қарсылық көрсетіп, қазақтың жерін сақтап қалған тұлға — Жұмабек Ахметұлы Тәшенев болатын. Ол өмір сүрген кезеңде қасқайып тұрып, ұлттың намысын қорғау, жерін сақтаймын деп талпыну, жүрек жұтқандық пен азаматтық таныта білу кез-келгеннің қолынан келмейтін кез еді. Сол дәуірдегі саясаттың салқынынан қорықпай, қарсылық көрсетіп, қазақтың жерін сақтап қалған да осы тұлға.

Жұмабек Тәшенев 1915 жылы 20 наурызда Ақмола облысының Аршалы ауданындағы Танагүл ауылында дүниеге келген (бұрынғы жері қазіргі Береке және Қойгелді ауылдары ардасында). Содан 1928‑1933 жылдары жергілікті Шаруашылық жастар мектебінде оқыған. Бір курс 1933‑1934 Ақмола құрылыстық техникумда оқып, 1934‑1939 жылдар аралығында Ақмола, Ақмола облысы Вишнев, Қарағанды облысы Нұра және Солтүстік Қазақстан облысы Советтік, Бейнеткор аудандық атқару комитеттерінде жауапты хатшысы болып қызмет атқарған. 1939‑1943 жылдары Солтүстік Қазақстан облысы жер бөлімі бастығының орынбасары қызметіне көтерілді. 1945 жылы Солтүстік Қазақстан облысы партия комитеті хатшысының орынбасары және мал шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі қызметіне ауыстырылды. 1947‑1948 жылдары Солтүстік Қазақстан облысы атқару комитеті төрағасының орынбасары, 1948‑1951 жылдар аралығында осы Облыстық атқару комитетінің төрағасы болып бекіді. 1952 жылы Ақтөбе облыстық партия комитетінің бірінші хатшылығы қызметіне тағайындалды. Облыста жақсы қызмет істеп, жоғары көрсеткіштерге жеткен Ж. Тәшеневті халық 1955 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының төрағасы қызметіне сайлады. Мұнан бес жыл өткеннен кейін лайықты басшысы болып саналған 45 жастағы Тәшенев 1960 жылы қаңтар айында Қазақ КССР Министрлер Кеңесі төрағасына тағайындалды.

Тәшенов республиканың саяси, экономикалық, мәдени дамуына басшылық жасаған жылдары қазақ мемлекетінің аумақ тұтастығының сақталуына көп еңбек сіңірді. Маңғыстауды Түрікменстанға қосу жөніндегі ұсыныстарға тойтарыс берді.Тың өлкесіне біріктірілген солтүстік облыстарды Ресейге, Оңтүстік Қазақстанның мақта егетін аудандарын Өзбекстанға беруге қарсы шықты. Қазақстан жерінде ядролық жарылыстар жасауға қарсылық білдірді. Осындай игі істер атқарған арыстарымыздың арқасында тәуелсіз ел болып, өзге елдермен тереземіз теңесіп, керегеміз кеңейіп отыр.

Қорытындылай келе, жазушы Ғабит Мүсіреповтың мына бір жылы лебізі еріксіз ойға келеді: «Әр уақытта менің жүрегімнің төрінен орын алатын менің ер інім-Жұмабек», демекші соңғы демі қалғанша ұлтына қызмет етіп, қазақтың жері үшін күрескен үлкен қайраткер есімі мәңгілік жадымызда қалады деп сенеміз.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Х.Арыстанбеков, Елім, жерім деп өмір сүрген нар тұлға// «Жұмабек Тәшенов туралы естеліктер». Алматы, «Білім», 2005.

2. “Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы”

ҰЛТТЫҚ РУХТЫҢ СИМВОЛЫ - ЖҰМАБЕК ТӘШЕНОВ
Тынгишева А., Ли А. (Караганда, КарГТУ)
Жумабек Ахметович Ташенов родился 20 марта 1915 г., вс. Койгельды Акмолинской области. Трудовую деятельность начал в 1933 г. в Северном Казахстане. Работал заместителем секретаря Северо-Казахстанского обкома партии, председателем облисполкома. В 1952 г. был назначен первым секретарем Актюбинского обкома КП Казахстана. В 1955 г. Ж. Ташенов стал Председателем Президиума Верховного Совета Казахской ССР и через некоторое время — Председателем Совета министров Казахской ССР.
…Этот человек поражал всех участливым отношением к простым людям, быстро решал их проблемы. Вот лишь один пример. О встрече с ним Ф. Г. Моргун, директор совхоза «Толобухинский» Кокчетавской области, написал в своей книге «Хлеб и люди»: «…Летом 1957 года наше хозяйство посетил председатель Президиума Верховного Совета Казахской Республики Ж. Ташенев. Он очень внимательно отнесся к нашим просьбам и тут же из моего кабинета „заказал“ по телефону Ереван, товарища Антона Ервандовича Кочиняна, председателя Совета министров Армении. Я понял, что они не просто знают друг друга, а питают взаимную симпатию. Об этом можно было судить по разговору. После теплого и по-восточному цветистого приветствия Джумабек Ахметович (так у автора. — К. Е.) спросил:

— Дорогой друг, если ты утомлен и тебя мучает жажда, что предпочтешь для начала: отдых или стакан чистой холодной воды?

Наверное, ему ответили, что воды, потому что после этого Ташенев сказал:

— Правильно, дорогой друг, правильно. Какой отдых, если жажда не утолена? Я говорю с тобой из целинного совхоза. Здесь живут полторы тысячи человек. Сейчас здесь сорокаградусная жара. Люди пьют воду, привезенную за двадцать верст в железных цистернах. Плохая вода получается. А между тем вода есть на месте. Хорошая. И скважина уже пробита, но без компрессора не достанешь…

Он вдруг замолчал, по-видимому, прерванный собеседником, несколько мгновений внимательно слушал, потом его внимание сменилось веселой улыбкой и, наконец, заразительным смехом. Похоже, и на другом конце провода человек тоже смеялся. Наконец Ташенев посерьезнел и, закрыв трубку ладонью, спросил у меня:

— Какая марка компрессора?

Я назвал ему и компрессор, и фильтры. Он передал все это по телефону, авансом поблагодарил и распрощался. Через неделю армянские друзья прислали нам все необходимое, и проблема воды была решена навсегда».

Немногие знают, что в декабре 1959 года вышло постановление Совета министров Казахской ССР о передаче совхоза «Новоалександровский» Вишневского района в ведение Целиноградского сельскохозяйственного института в качестве учебного хозяйства. Данное решение, по всей видимости, было принято в угоду Хрущеву. Мнение руководства и населения совхоза не учитывалось. И тогда директор совхоза обратился к Рахымбеку Рыспаеву, председателю Александровского сельского округа, с просьбой срочно передать Ж. А. Ташеневу мнение односельчан. Через несколько дней, как написал профессор Моисей Гендельман в книге «Целиноградский аграрный институт», его вызвали в обком партии. Зайдя в кабинет первого секретаря, он увидел там Ташенева, который сразу спросил о причинах передачи совхоза. На что профессор ответил, что есть соответствующее постановление Совмина республики. Ж. Ташенев коротко сказал: «Мы его приняли, мы его и отменим!».

Действительно, в феврале 1960 года вышло постановление Совмина КазССР об отмене предшествующего нерационального решения о передаче совхоза. Взамен институту передали поселок Интернациональный, который и поныне называется учхозом. Чему все были несказанно рады.

Можно было бы и дальше приводить примеры из его деятельности, но мы бы хотели остановиться на том, за что он попал в немилость к руководству Союза и был смещен с должности председателя Совета министров республики.

В статье «Вы не против нас, вы — за себя» (газета «Казахстанская правда», 15.02.1995 г.) академик Б. Ирмуханов написал: «…В начале 60-х годов возникла серьезная угроза территориальному единству республики, когда Хрущев попытался через так называемый Целинный край, куда вошли по инициативе Москвы пять северных областей Казахстана, фактически отторгнуть казахские земли, подчинив край непосредственно центру. К счастью, нашелся мужественный руководитель — председатель Совета министров КазССР Ж. Ташенев, который решительно выступил против предложения Хрущева. Демагогический замысел не увенчался успехом».

Не проработавшего и года в Совете министров республики Ташенева в отместку за «инакомыслие» по указанию Хрущева отправили на работу в должности заместителя председателя Южно-Казахстанского облисполкома, где он трудился до выхода на пенсию. Непомерно высокое наказание патриота своей Родины не смог смягчить сам Динмухамед Кунаев, будучи первым секретарем Компартии Казахстана.



Список использованных источников: книга « Хлеб и люди», автором которой является Ф.М. Форгун;История Казахстана за 9 класс, авторы: К.Н.Нурпеисов, И.М. Козыбаев, К.М. Жукешев.

ЖЕРІНЕ ЛАЙЫҚ - ЕЛІ ТУАДЫ, ЕЛІНЕ ЛАЙЫҚ - ЕРІ ТУАДЫ

Уахитова Н.Қ. ОП 15-4с

Ғылыми жетекші: аға оқытушы Ғ.М.Әбілқасов
Ел мен жер – оның көгілдір орманы мен мөлдір көлдері, байтақ даласы мен асқақ таулары – біздің басты байлығымыз болып табылады. Сол басты байлығымыз - қазақтың кең байтақ, жазиралы даласын, жерін кеңестік тоталитарлық жүйеге бағынбай, қызғыштай қорғап қалған ірі мемлекет қайраткері, ұлт жанашыры Ж.А. Тәшеневтің биыл туғанына 100 жыл толып отыр.

Намысты қолдан бермейтін,

Алысқа құлаш сермейтін.

Желбуаз жаман пендені,

Шамына тиіп жерлейтін.

Аққайынның безіндей,

Азамат керек өзіндей - деген қазақ халқының нақыл өлеңі дәл осы қайраткер ағамызға қаратылып айтылғандай. Ж.А.Тәшеневтің кеңестік одақ басшысының алдында именбей, биік ақыл парасатпен қайраттылық танытып, Қазақстанның егінді Солтүстік облыстарымен,Өскемен, Маңғыстау және Оңтүстік Қазақстан аймағындағы мақталы шаруашылық аудандарды Ресей, Түрікменстан, Өзбекстан республикаларына беруге қарсы тұра білді. Біз Қазақстан жастары Ж.А.Тәшеневті – елін сүйген, нағыз Отаншыл, патриот, қайраткер ретінде үлгі тұтамыз.

 Алғаш қызмет жолын Ақтөбе обкомының бірінші хатшысынан бастаған Жұмабек Ахметұлы Тәшенев Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Президиум төрағасы қызметінде де іскерлік қабілетімен, қарымды қайраткерлігімен танылған біртума арда азамат.  Өзінің сарабдал мінезі, ұлтым деп соққан қайсар жүректі мінезімен туған халқының шексіз сүйіспеншілігіне бөленген білікті басшы, ірі қоғам қайраткері. Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Президиум төрағасы қызметіне  тағайындалғанда ол небары 39 жаста ғана болатын.  

Елім деп еңбек еткен, жерім деп жанын берген, ұлтым деп ұйықтамаған, қазағым деп қалғымаған Алаш рухты Жұмабек Ахметұлы Тәшенев 1915 жылы 20 наурызда Ақмола облысы Вишнев ауданы Бабатай ауылында дүниге келді. Жұмабек Ахметұлының алғашқы еңбек жолы 1933 жылдан басталады. Жұмекеңнің жұмысқа деген жалынды жігері, еңбектегі ептілігі, қарымды қабілеті 1934 жылдан 1952 жылдар аралығында  Солтүстік Қазақстан облысында қызмет атқарған кезінде-ақ байқалады. Ол 1934-1942 жылдары  аудандық атқару комитетінің хатшысы, Солтүстік Қазақстанның Совет және Полудин аудандарының жер бөлімдерінің басшысы кейін 1942-1943 жылы облыстың жер бөлімінің орынбасары лауазымына дейін көтерілді. 1943-47 жылдары осы облыстың мал шаруашылық бөлімін басқарды. 1947-1948 жылдары Солтүстік Қазақстан облыстық атқару комитеті бастығының бірінші орынбасары болса, 1948 жылдың желтоқсан айынан 1952 жылдың қаңтарына дейін обылыстың атқару комитетінің төрағасы болып абыройлы қызмет атқарды.

Тәшенев республиканың саяси, экономикалық, мәдени дамуына басшылық жасаған жылдары қазақ мемлекетінің аумақ тұтастығының сақталуына көп еңбек сіңірді. Маңғыстауды Түрікменстанға қосу жөніндегі ұсыныстарға тойтарыс берді. Тың өлкесіне біріктірілген солтүстік облыстарды Ресейге, Оңтүстік Қазақстанның мақта егетін аудандарын Өзбекстанға беруге қарсы шықты. Қазақстан жерінде ядролық жарылыстар жасауға қарсылық білдірді. Шығармашылық одақтар өкілдеріне үй-пәтер бергендігі үшін Алматының ортасында “қазақ ауылын” құрды деп айыпталды. “Қазақ әдебиеті” газетін жабуда, “Социалистік Қазақстан” газетін “Казправданың” аудармасы етіп шығарылу қаупінен қорғап қалды. “Ұлтшыл” деп айыпталып, Н.Хрущевтің нұсқауымен қызметінен босатылды.

Ж. Ахметұлының ең көп айтылатын ерлігі: Қазақ жерінің талан-таражыға салуға қарсы күресі.

Қасиетті Сарыарқаның төсінде асқақ Астанамыз бой көтеріп, көк туымыздың желбірегенін көрген әр қазақ үшін Жұмабек атамызды еске алу парыз! Ж.Ахметұлы осы өлкенің тумасы. Астана қаласынан Қарағанды қаласына қатынайтын тас жолдың бойында, Астанадан 25км қашықтықта батырдың туылған жері Бабатай ауылы тұр. Өз кезінде осы топырақтың нәрін еміп, бабаларының аманатын арқалап өскен азамат Тәуелсіздіктің ақ таңын көре алмады, өзі шыр-пыр болып қорғаған қасиетті Ақмола жерінде Астанадай алып шаһардың бой көтергенін де көре алмады. Бірақ, ұрпақтары көрді.

Жұмабек атамыз өзінің саясаткерлігі мен шешендігі, салауаттылығы мен салмағы арқылы қазақ жерінің тұтастығы үшін күресті. Мәнсап пен пенделік нәпсіге құл болудан ада болды, жалтақтаған жағымпаз тұлғалардың алдында өзінің ар-намысының биіктігі мен ата-баба аманатына адалдығы арқылы биктігін көрсетті. Жерге қорған, елге тұтқа болды. Ел тонауға, жер талауға түскенде Қазақстанның бес бірдей облысының Ресейге қосылуына қарсы шығып, өз басын құрбан етіп алып қалған ұлтқа пана, халыққа қорған бола білген Жұмабек Тәшеневтің ерен ерлігі ұрпақтың есінде мәңгі сақталатынына кәміл сенеміз.

Қазақ халқының «Жеріне лайық – елі туады, еліне лайық – ері туады» - деген тамаша даналық сөзі бар. Ел үшін, жер үшін аянбай тер төккен ағамыздың еңбектерін өскелең ұрпаққа айта жүру біздің басты парызымыз. Қазақ әрдайым үлкенге – құрмет, кішіге – ізет білдіре білген халықпыз ғой, біз қазақ жастары Жұмабек ағамыздың ерлік істерінен өнеге алып, әрқашан істеген жақсылықтарын естен шығармаймыз.



ҰЛТТЫҚ РУХТЫҢ СИМВОЛЫ – ЖҰМАБЕК ТӘШЕНЕВ
Файзуллин Т.Ж. ( Караганда, КарГТУ)

Айтмагамбетов Б.К. ( Караганда, КарГТУ)

Нургалиев С.М. ( Караганда, КарГТУ)
Жұмабек Тәшенев 1915 жылы 20 наурызда Ақмола облысының Аршалы ауданындағы Танагүл ауылында дүниеге келген (бұрынғы жері қазіргі Береке және Қойгелді ауылдары ардасында). Содан 1928‑1933 жылдары жергілікті Шаруашылық жастар мектебінде оқыған. Бір курс 1933‑1934 Ақмола құрылыстық техникумда оқыды. Өмірбаяның қысқаша айтсақ, 1934‑1939 жылдар аралығында Ақмола, Ақмола облысы Вишнев, Қарағанды облысы Нұра және Солтүстік Қазақстан облысы Советтік, Бейнеткор аудандық атқару комитеттерінде жауапты хатшысы болып қызмет атқарған. 1939‑1943 жылдары Солтүстік Қазақстан облысы жер бөлімі бастығының орынбасары қызметіне көтерілді. 1945 жылы Солтүстік Қазақстан облысы партия комитеті хатшысының орынбасары және мал шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі қызметіне ауыстырылды. 1947‑1948 жылдары Солтүстік Қазақстан облысы атқару комитеті төрағасының орынбасары, 1948‑1951 жылдар аралығында осы Облыстық атқару комитетінің төрағасы болып бекіді. 1952 жылы Ақтөбе облыстық партия комитетінің бірінші хатшылығы қызметіне тағайындалды. Облыста жақсы қызмет істеп, жоғары көрсеткіштерге жеткен Ж. Тәшеневті халық 1955 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының төрағасы қызметіне сайлады. Мұнан бес жыл өткеннен кейін лайықты басшысы болып саналған 45 жастағы Тәшенев 1960 жылы қаңтар айында Қазақ КССР Министрлер Кеңесі төрағасына тағайындалды.
Бұл қызметтен 1961 жылы қантар айында босатылған соң, ұзақты бес ай жұмыссыз отырғызып, кейін Шымкент облыстық атқару комитеті төрағасының қатардағы орынбасары қызметіне қитұрқы саясаттың кесірінен әлдеқалай кенет төмендетілді. Содан Жұмабек Тәшенев алпыс жасқа жеткеннің күткендей, оны 1975 жылы наурыз айында мемлекеттік қызметтен шұғыл еңбегі сіңген дербес зейнеткерлікке босатылып жіберілген. Ел ағасы болып танылып, халық құрметіне бөленді. Жанқиярлық еңбегі үшін Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту және «Құрмет Белгісі» ордендерімен наградталған. Соқтықпалы соқпақсыз өмір жолын бастан кешірген аяулы азамат 1986 жылы қарашаның 18 күні 71 жасында дүниеден өтті.

Ол өмір сүрген кезеңде қасқайып тұрып, ұлттың намысын қорғау, жерін сақтаймын деп талпыну, жүрек жұтқандық пен азаматтық таныта білу кез-келгеннің қолынан келмейтін кез еді. Сол дәуірдегі саясаттың салқынынан қорықпай, қарсылық көрсетіп, қазақтың жерін сақтап қалған тұлға — Жұмабек Ахметұлы Тәшенев. Оның туған халқының алдындағы үлкен ерлігінің бірі — сұрапыл хрущевтік дәуренде Қазақстанның солтүстік аймағындағы байлығы шалқыған, егін-жайы толқыған бес облысын көрші Ресейге қосудан аман алып қалуы дер едік. Қазақтың ұлан-ғайыр киелі жерін талан-тараждан қорғап қалған Ж. Ташеневті халық арасында «Кісендеулі жолбарыс» деп атап кеткен.


Жұмабек Тәшенев халқына адал, ел игілігі жолында асқан жауапкершілікпен еңбек еткен қайраткер тұлға болатын. Қазақтың тарихи сахнасында әр кезеңде ақылды, ойлы, ұлт мүддесін ойлаған азаматтар туылып отырған. Сондай өз заманына лайық туған, елім, жерім деп өмір сүрген, халқына жақсылық жасаудан жанын аямаған дара тұлғаны қандай сөзбен әспеттесек те жарасымды

Ол өмір сүрген кезеңде қасқайып тұрып, ұлттың намысын қорғау, жерін сақтаймын деп талпыну, жүрек жұтқандық пен азаматтық таныта білу кез-келгеннің қолынан келмейтін кез еді. Сол дәуірдегі саясаттың салқынынан қорықпай, қарсылық көрсетіп, қазақтың жерін сақтап қалған тұлға — Жұмабек Ахметұлы Тәшенев. Оның туған халқының алдындағы үлкен ерлігінің бірі — сұрапыл хрущевтік дәуренде Қазақстанның солтүстік аймағындағы байлығы шалқыған, егін-жайы толқыған бес облысын көрші Ресейге қосудан аман алып қалуы дер едік. Қазақтың ұлан-ғайыр киелі жерін талан-тараждан қорғап қалған Ж. Ташеневті халық арасында «Кісендеулі жолбарыс» деп атап кеткен.
Жұмабек Тәшенев халқына адал, ел игілігі жолында асқан жауапкершілікпен еңбек еткен қайраткер тұлға болатын. Қазақтың тарихи сахнасында әр кезеңде ақылды, ойлы, ұлт мүддесін ойлаған азаматтар туылып отырған. Сондай өз заманына лайық туған, елім, жерім деп өмір сүрген, халқына жақсылық жасаудан жанын аямаған дара тұлғаны қандай сөзбен әспеттесек те жарасымды.

Тәшенов республиканың саяси, экономикалық, мәдени дамуына басшылық жасаған жылдары қазақ мемлекетінің аумақ тұтастығының сақталуына көп еңбек сіңірді. Маңғыстауды Түрікменстанға қосу жөніндегі ұсыныстарға тойтарыс берді. Тың өлкесіне біріктірілген солтүстік облыстарды Ресейге, Оңтүстік Қазақстанның мақта егетін аудандарын Өзбекстанға беруге қарсы шықты. Қазақстан жерінде ядролық жарылыстар жасауға қарсылық білдірді. Шығармашылық одақтар өкілдеріне үй-пәтер бергендігі үшін Алматының ортасында “қазақ ауылын” құрды деп айыпталды. “Қазақ әдебиеті” газетін жабудан, “Социалистік Қазақстан” газетін “Казправданың” аудармасы етіп шығарылу қаупінен қорғап қалды. “Ұлтшыл” деп айыпталып, Н.Хрущевтіңнұсқауыменқызметіненбосатылды.

Жұмабектің атамыздың ең көп айтылатын ерлігі: Қазақ жерінің талан-таржыға салуға қарсы күресі.

ЖУМАБЕК ТАШЕНЕВ - ГОРДОСТЬ НАЦИИ
Хасен Б. (Караганда, КарГТУ)

Цой В. КарГТУ

Нурмагометова А. КарГТУ
Один из самых беспристрастных судей - время - относится к тому или иному историческому явлению, личности, то в роли мудрого летописца, то как непреложный фактор пренебрежения. Оставить свой след в истории - участь тех, кто жил ради будущего, кто сам создавал его.

Главный герой нашей статьи - Жумабек Ташенев. Он являлся председателем президиума Верховного Совета Казахской ССР, а после уже сам возглавил правительство республики.

Жумабек Ташенев - один из выдающихся государственных деятелей нашей республики, который сохранил единство республики, резко противоборствуя против концепции Хрущева отторгнуть от Казахстана 5 северных областей. Общая площадь территории, которую отстоял Ж. Ташенев, составляет 565,4тыс. квадратных километров.

Жумабек Ахметович Ташенев родился 20 марта 1915 года, в урочище Бабатай, ныне село Койгельды Аршалынского района Акмолинской области.

Выросший в семье простых рабочих, он до 14 лет находился на воспитании у своего отца. Помимо него в семье было еще два сына. Старшие братья Ж.Ташенева так же состояли в КПСС, но высоких постов не занимали. в 1929 году Жумабек Ташенев пошел в школу крестьянской молодежи той же местности. Проучившись в этой школе пять лет, продолжил свое дальнейшее обучение в железно - дорожном строительном техникуме Акмолинской области. После - заканчивает Высшую партийную школу и получает степень кандидата экономических наук.

в 1933 году он начинает свою трудовую деятельность в Северном Казахстане. После, он работал заместителем секретаря Северо-Казахстанского обкома партии, предстедателем Северо-Казахстанского облисполкома.

Дальнейшая ступень - это назначение Жумабека Ташенева первым секретарем Актюбинского обкома КП Казахстана в 1952 году.

в 1955 году Ж.Ташенев стал председателем Президиума Верховного Совета Казахской ССР и через 5 лет - председателем Совета Министров Казахской ССР.

1956-1966 - кандидат в члены ЦК КПСС, депутат Верховного Совета СССР четвертого созыва.

1949 - 1961 -член ЦК Компартии Казахстана.

За годы работы был награжден орденом Ленина, "Знака почета" ,орденом "Труда красного знамя". Но все эти награды лишь малая часть того, чего заслуживает Жумабек Ташенев . Конечно , это тот человек ,который трудился и боролся за справедливость не ради каких-то регалий и орденов.Главной его задачей была защита интересов своего народа.

В разные годы он занимал высокие посты , в 40 лет был избран председателем Президиума Верховного Совета Казахской ССР,а спустя 5 лет стал Председателем Совета министров КазССР.Правда должность эту он занимал меньше года-с 20 января 1960 по 6 января 1961 года . Именно этот отрезок времени и стал переломным моментом в жизни Ташенева

Как было сказано выше , имя Ташенева тесно связанно с Целиной.Вот что пишет доктор исторических наук ,профессор Беимбет Ермухан "..в начале 60-х годов возникла серьезная угроза территориальному единству республики, когда Хрущев попытался через так называемый Целинный край ,куда вошли по инициативе Москвы пять северных областей Казахстана ,фактически отторгнуть казахские земли ,подчинив край непосредственно центру . К счастью, нашелся мужественный руководитель-Председатель Совета Министров КазССР Жумабек Ташенев ,который решительно выступил против предложения Хрущева.

Не проработавшего и года в Совете министров республики Ташенева, в отместку за "инакомыслие ", по указанию Хрущева отправили на работу в должности заместителя председателя Южно-Казахстанского облисполкома , где он трудился до выхода на пенсию. Непомерно высокое наказание патриота своей Родины не смог смягчить сам Динмухамед Кунаев.

На данный момент времени ,многие события для нас становятся яснее. Молодежь ценит подвиги таких людей как Ташенов.Для нас он не только достояние общественности , но и герой нации. Мы любим героев прошлого, так как приобщаем не только себя, но и других к чистоте души. После истории Ташеневва в каждом просыпается любовь к Родине ,даже некий героизм.Ведь героизм-это самоуважение.Вот,наверно, к чему мы стремимся . И история про Жумабека Ташенова этому подтверждение.

ИСПОЛЬЗУЕМАЯ ЛИТЕРАТУРА

Кенжебаев С. «Жизнь во славу родной земли «//Мысль-2005 г.

Утешова А. «Мерило интеллигентности-твой поступок « // Байтерек- 2009 г.


ВКЛАД ЖУМАБЕКА ТАШЕНЕВА В ИСТОРИЮ КАЗАХСТАНА
Чугунова В.А., Беляева М.А.

(Караганда,КарГТУ,1 курс)

Жумабек Ташенев – одна из немногих личностей, известных своей отвагой, глубиной мышления, дальновидностью и целенаправленной устремленностью, мужеством в отстаивании интересов Казахстана.

20 марта 2015 года исполнилось 100 лет со дня рождения казахского государственного деятеля Жумабека Ташенева. В разные годы он занимал высокие посты, в 40 лет был избран председателем Президиума Верховного Совета Казахской ССР, а спустя 5 лет стал председателем Совета министров КазССР. Правда, должность эту он занимал меньше года – с 20 января 1960 по 6 января 1961 года.

В Казахстане в общем то некому было принимать в расчет интересы коренного населения, так как Москва проводила и соответствующую кадровую политику, против которой не раз резко выступал Жумабек Ташенев. Однажды это произошло после избрания Леонида Брежнева секретарем ЦК КПСС. Уезжая в столицу, тот предложил на посты первого и второго секретарей ЦК КП Казахстана кандидатуры И. Яковлева и Н. Журина. И пока остальные члены бюро удрученно помалкивали, взял слово председатель президиума Верховного Совета республики Ж.Ташенев. Он говорил о том, что местные кадры достойно проявили себя за годы освоения целины, прошли суровую трудовую школу, так неужели в районах, областях, центральном аппарате, в министерствах не нашлось ни одного казаха, способного стать хотя бы вторым секретарем ЦК? По словам сына Ташенева Саяна Жумабековича, его отца поддержал только секретарь ЦК Тажиев – действительно, почему ЦК проводит столь однобокую кадровую политику, не советуется с руководителями республики?

Главная заслуга Жумабека Ташенева заключалась в его борьбе за сохранение территориальной целостности Казахстана. Из истории известно, что Никита Хрущев, руководивший Советским Союзом в 1953-1964 годах, намеревался разделить Казахстан на несколько частей. Он планировал передать часть земель Казахстана соседним республикам – Туркменистану, Узбекистану и Российской Федерации. Более того, он успел передать Бостандыкский район Южно-Казахстанской области Узбекистану. Хрущев не собирался прислушиваться к мнению руководителей Казахской ССР, высказавшихся против подобных планов. Следующим его шагом в 1960 году стало требование передачи пяти северных областей Казахстана (Северо-Казахстанской, Кокшетауской, Костанайской, Акмолинской, Павлодарской) в состав Российской Федерации. Жумабек Ташенев, занимавший в тот момент должность Председателя Совета Министров КазССР, довел до сведения Никиты Хрущева то, что данное требование является грубейшим нарушением Конституции СССР и КазССР, противоречит интересам народа, и в случае незаконной передачи земель руководство Казахстана обратится в международные организации. В результате Хрущев был вынужден отступиться от реализации своих замыслов.

Еще в 1956 году огромные территории южноказахстанского Бостандыкского района – 418 тысяч га – с плодородной землей и многотысячными отарами овец “ушли” из Казахстана в Узбекистан. Позднее половину площадей Д. Кунаеву с помощью Л. Брежнева удалось вернуть, но – только половину. “Отчасти в этом мы сами виноваты, – пишет академик Хайдар Арыстанбеков. – Сказались наши извечная беспринципность, равнодушие, нерасторопность”. Хотя специальная комиссия под председательством Ж.Ташенева посчитала просьбу об отчуждении территорий в пользу соседней республики необоснованной.

«Если Верховный Совет начнет самолично вмешиваться в территориальный вопрос каждой республики, то надо отменять Конституцию СССР, – резко возразил Ташенев. – Там ведь сказано, что каждая республика обладает правом собственности на свою исторически сложившуюся территорию. И если этот закон будет нарушен, то мы ведь вправе обращаться за справедливостью и в международные правозащитные организации».

Столь смелый выпад Ташенева застал врасплох Хрущева. В то время никто не смел покушаться на незыблемые устои Конституции СССР. Выйдя с совещания, тогдашний Первый секретарь ЦК КПК Динмухамед Ахметович Кунаев восхищенно обратился к Ташеневу: «Жумеке, Вы поистине отчаянный храбрец. У Вас львиное сердце!». На что Жумабек Ташенев ответил: «Ради родного народа я готов даже на испытания в аду!».

Дерзкий отпор предсовмина КазССР Жумабека Ташенева стал по праву судьбоносным в противостоянии с Москвой за целостность территории Казахстана. Хрущев был вынужден закрыть злополучное для него республиканское совещание.

Последней каплей, переполнившей чашу терпения Хрущева, стал еще один случай этого же дня, о котором вспоминает Жансултан Даирбеков, в то время помощник Жумабека Ахметовича: «На территории Целинного края в Акмолинске состоялось большое республиканское собрание … Не давая никому сказать ни слова, Хрущев обрушился на Кунаева. Чего только он не высказал! Как раз в тот момент Андрей Шевченко, первый помощник Хрущева, без разрешения самовольно сел в самолет предсовмина Ташенева, находившийся в аэропорту Акмолинска, и вылетел в Крым на отдых. Узнав об этом, Ташенев связался по рации с пилотами самолета и приказал вернуться обратно в аэропорт. Отчитав зарвавшегося чиновника из Москвы, Ташенев не стал докладывать Хрущеву о проделке его подчиненного. Этим воспользовался сам Шевченко и преподнес своему боссу по-другому… По всей видимости, поняв, что с Ташеневым никак нельзя договориться, Никита Хрущев дал срочное поручение руководителю ЦК КПК Кунаеву, чтобы его, подвергнув жесткой критике, сняли с высокой должности и направили куда-нибудь с понижением» (М. Елеусизов, «Незабываемые встречи», журнал «Жулдыз», 1998 г., № 4).

Жумабек Ташенев – видный государственный и общественный деятель Казахстана стал жертвой государственной политики, которую неустанно проводил Никита Хрущев, осужденный временем и историей.


Список использованных источников:

1. http://dat.org.kz/tashenev-lvinoe-serdtse/

2. http://vechastana.kz

ЖҰМАБЕК ТӘШЕНЕВ - ЕЛ ҚАЙРАТКЕРІ


Т.Н. Ескалиев, Б.М. Орынбасаров.

(Қарағанды, ҚарМТУ)



Жұмабек Тәшенев 1915 жылы 20 наурызда Ақмола облысының Аршалы ауданындағы Танагүл ауылында дүниеге келген (бұрынғы жері қазіргі Береке және Қойгелді ауылдары ардасында). Содан 1928‑1933 жылдары жергілікті Шаруашылық жастар мектебінде оқыған. Бір курс 1933‑1934 Ақмола құрылыстық техникумда оқыды. Өмірбаяның қысқаша айтсақ, 1934‑1939 жылдар аралығында Ақмола, Ақмола облысы Вишнев, Қарағанды облысы Нұра және Солтүстік Қазақстан облысы Советтік, Бейнеткор аудандық атқару комитеттерінде жауапты хатшысы болып қызмет атқарған. 1939‑1943 жылдары Солтүстік Қазақстан облысы жер бөлімі бастығының орынбасары қызметіне көтерілді. 1945 жылы Солтүстік Қазақстан облысы партия комитеті хатшысының орынбасары және мал шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі қызметіне ауыстырылды. 1947‑1948 жылдары Солтүстік Қазақстан облысы атқару комитеті төрағасының орынбасары, 1948‑1951 жылдар аралығында осы Облыстық атқару комитетінің төрағасы болып бекіді. 1952 жылы Ақтөбе облыстық партия комитетінің бірінші хатшылығы қызметіне тағайындалды. Облыста жақсы қызмет істеп, жоғары көрсеткіштерге жеткен Ж. Тәшеневті халық 1955 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумның төрағасы қызметіне сайлады. Мұнан бес жыл өткеннен кейін лайықты басшысы болып саналған 45 жастағы Тәшенев 1960 жылы қаңтар айында Қазақ КССР Министрлер Кеңесі төрағасына тағайындалды.
Бұл қызметтен 1961 жылы қаңтар айында босатылған соң, ұзақты бес ай жұмыссыз отырғызып, кейін Шымкент облыстық атқару комитеті төрағасының қатардағы орынбасары қызметіне қитұрқы саясаттың кесірінен әлдеқалай кенет төмендетілді. Содан Жұмабек Тәшенев алпыс жасқа жеткеннің күткендей, оны 1975 жылы наурыз айында мемлекеттік қызметтен шұғыл еңбегі сіңген дербес зейнеткерлікке босатылып жіберілген. Ел ағасы болып танылып, халық құрметіне бөленді. Жанқиярлық еңбегі үшін Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту және «Құрмет Белгісі» ордендерімен наградталған. Соқтықпалы соқпақсыз өмір жолын бастан кешірген аяулы азамат 1986 жылы қарашаның 18 күні 71 жасында дүниеден өтті.

Ол өмір сүрген кезеңде қасқайып тұрып, ұлттың намысын қорғау, жерін сақтаймын деп талпыну, жүрек жұтқандық пен азаматтық таныта білу кез-келгеннің қолынан келмейтін кез еді. Сол дәуірдегі саясаттың салқынынан қорықпай, қарсылық көрсетіп, қазақтың жерін сақтап қалған тұлға — Жұмабек Ахметұлы Тәшенев. Оның туған халқының алдындағы үлкен ерлігінің бірі — сұрапыл хрущевтік дәуренде Қазақстанның солтүстік аймағындағы байлығы шалқыған, егін-жайы толқыған бес облысын көрші Ресейге қосудан аман алып қалуы дер едік. Қазақтың ұлан-ғайыр киелі жерін талан-тараждан қорғап қалған Ж. Ташеневті халық арасында «Кісендеулі жолбарыс» деп атап кеткен.


Жұмабек Тәшенев халқына адал, ел игілігі жолында асқан жауапкершілікпен еңбек еткен қайраткер тұлға болатын. Қазақтың тарихи сахнасында әр кезеңде ақылды, ойлы, ұлт мүддесін ойлаған азаматтар туылып отырған. Сондай өз заманына лайық туған, елім, жерім деп өмір сүрген, халқына жақсылық жасаудан жанын аямаған дара тұлғаны қандай сөзбен әспеттесек те жарасымды.

Қазақ халқының тарихында есімдері алтын әріптермен жазылып қалған тұлғалар аз емес. Әсіресе, алмағайып аласапыран кезеңдерде туған еліне ес болып, бағыт-бағдар көрсеткен жандардың орыны тым ерекше. Олар болмаса біздің бүгінгі жарқын күндеріміз дәл осындай қалпында болар ма еді? Халқымыздың басына түскен қиын сағаттарда ерекше жаралған перзенттерінің жанкештілігінің арқасында қазақ жері осы бүтіндігін сақтап қалды. Өткенді бағаламай, тарихты терең білмей, ертеңгі күнге дайын болу мүмкін емес.

Ол қандай мәселеге болсын әділдікпен қарап, белсеніп шығып, қызына сөйлеп, көзқарасын батыл қорғайтын. Ең үлкен дәрежедегі жиындарда өзі де пікірін ашық айтатын, өзгенің де жасқанбай сөйлеуін қалайтын. Өзінің қарақан басын, ағайын-туғандарын да ойламай, тек халықтың күйін күйттеп, жырын жырлап «халық үшін жан пида! " деп өткен асқақ рухты Жұмабек Ахметұлы Тәшенев сынды қазақтың озық ойлы азаматының тағдыры тарих, ісі өнеге.
Қазақ халқы үшін жан пида
Жұмабек Тәшенев туған жерге ғана емес, сонымен бірге ана тілімізге, қазақ баспасөзіне де үлкен жанашыр болған.
Тың игеру жылдары Солтүстік Қазақстандағы бес облыста облыстық газеттер жабылып, қазақ журналистердің жұмыссыз қалғаны  тарихи шындық. Сол жылдары республикалық қазақ тілді басылымдардың да басына қауіп төнді. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі төрағасы Тәшеневтің қарсылығының нәтижесінде «Қазақ әдебиеті», «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») және басқа қазақ газеттері жабылу қаупінен сақталып қалды. Белгілі жазушы Садықбек Адамбеков өзінің «Қайта соққан боран — замандастарым жайлы» атты туындысында Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті бюросының 1958 жылғы 28 шілдедегі «Қазақ әдебиеті» газетін жабу туралы мәселе қойылған отырысы туралы әңгімелейді. Сол жерде Жұмабек Тәшенев солақай белсенділердің сойқанды әрекеттеріне батыл соққы беріп, мәжілістің алдын ала дайындалып қойған сценарийін іске асырмады. «Өңкей шаш ал десе, бас алатын» жағымпаздар жарыса жамырап, Қазақстандағы қазақ тілінде шығатын барлық газеттерді жауып, аударма басылымдарға айналдыру жөнінде ұсыныс жасайды. Тіпті сол кезде «Социалистік Қазақстанның» қарашаңырағын ұстап отырған Қ. Шәріпов өзінің «Казахстанская правда» газеті редакторының орынбасары болып қалуға да қарсы еместігін білдіреді. Осы сәтте отырысқа қатысып отырған Жұмекең: «Социалистік Қазақстанды» ашқан да сен емес, жабатын да сен емессің, не деп тұрсың өзің!» — деп зекіп тастапты. Ал «Қазақ әдебиеті» газетінің бас редакторы Сырбай Мәуленов мінберге қарай көңілсіз көтеріліп бара жатқанда Ж.Тәшенев: «Тайсақтамай, батыл сөйле! — деп, орнынан қозғалып қойды», - дейді. Қазақ газеттерінің ғана емес, қазақ тарихының да алдында әділетсіздік жасалғалы тұрған жиында Ж. Тәшенев ұлт тіліндегі газеттерді жабудың негізсіздігін нақты мысалдармен дәлелдеп шығады. Туған халқының, ұлт тілінің тағдырына араша түсіп, кемелділік танытып, өзінің нарлығын да, арлылығын да көрсеткен ардақты азаматтың арқасында қазақ газеттері солақай саясаттың сойылынан сақталып қалған еді.
Ұлттық рух болмаған жерде, ұлттық намыстың да болмайтыны белгілі. Қазақ ұлтының ұлт ретінде, мемлекет ретінде дамуы мен танылуы елдің бірлігі мен ынтымағына байланысты. Рухының биіктігімен, намысының күштілігінен, есімі халықтың жүрегінде сақталып қалған, істеген істері аңызға айналып кеткен, кезінде халықтық рухы жарқылдай көрінген осындай азаматтарымыздың бірі — Жұмабек Тәшенев еді.

Бүгінгі бірлігі мен ынтымағы жарасқан Тәуелсіз Қазақ елінің бақытты жастары, егемендік, тіл,халықтың рухы үшін аянбай еңбек еткен тұлғаларды мәңгі есте сақтап, оларды әрдайым ұлықтайды. Аманаттарын қандай қиындық болса да, қорғап, сақтайды, келесі тәуелсіз ұрпаққа жеткізеді.




ҚАЗАҚТЫҢ ҚАЙСАР ҰЛЫ
Тусупбеков Д.Н. ГПР 15-3

Янковский В.Ю. ГПР 15-3

Ғылыми жетекші: аға оқытушы Ғ.М. Әбілқасов


«Туған елдей – ел болмас, туған жердей – жер болмас» - деп айтқан қазақ халқы әрдайым туған жердің, туған елдің қасиетін оның орман-тоғайын, өзен-көлін, тау-тасын қадірлей білуге үндеген ғой. Түгін тартсаң майы шығатын қазақтың дархан даласын, шұрайлы мекендерін кеңес одағы хатшысының алдында бас имей, ерлік танытып сақтап қалған қазақтың қайсар ұлы, асыл перзенті Жұмабек Ахмет ұлы Тәшеневтің туғанына биыл 100 жыл толып отыр. Осы еңбекті жазар алдында қазақтың көптеген ғұлама-ғалымдарының ғылыми еңбектерін көп оқып, зердемізге құйдық.

Тарихта мемлекеттер арасндағы жер дауы талай ауыр зардаптарға соқтырған мәлім. Алысқа бармай-ақ, кезінде Ресейден Украинаға берілген Қырым облысы екі елдің арасында шешімі табылмаған дауға айналғаны белгілі жәйіт. Осы айтылғандарды түйіндей айтсақ, Ж. Тәшеневтің КСРО басшылығымен тайталаса жүріп қазақ жері мен халқы үшін жасаған еңбегіне қазақ халқы оған мәңгілік қарыздар.

Кез келген дәуірдің ерекшелігі де, мәні де жеке тұлғалар арқылы анықталады. Тарихи тұлғаны заманы тудырып, халық құрметіне бөлейді. «Ер сын сағатта танылады» деген халық даналығының ақиқатын ұлтымыздың тарихы талай рет дәлелдеген. Елдің елдігі, ердің ерлігі сыналар кезде өмір сынағынан сүрінбей өткен тұлғаның есімін халқы ұмытпайды. Құбыла соққан саясат желі қаншалықты құйтырқы мінез танытқанмен, тұлғалар тағдырын талқыға салып, ұрпақ жадына салмақ салғанымен, бәрібір халық сүйікті перзентінің есімін жадында сақтап, түптің түбінде тиісті бағасын беріп, кұрмет төріне шығарады.

Өткен ғасырдың 50-60 жылдары жоғары басшылықта қатар еңбек еткен екі тарихи тұлғаның серіктерінің, қызметтес болған замандастырының естеліктеріне зерделеп қарасақ, Жұмабек Ахметұлы мінезі тік, шапшаң, қызбалау, өзіне қатысты мәселені кейінге қалдырмай, сол уақытында шешуге ұмтылатын. Әскер қатарында болмаса да, бұл жағынан әскери тәртіпке дағдыланған адамға ұқсайтын.

Жұмабек Тәшенев қарбалас жұмыс кезінде ісінің тындырылымдығымен, жұмыс көзін таба білетіндігімен, айналасындағылармен адал қарым-қатынас орната алатындығымен ерекшеленді. Табиғи алғырлығы мен парасаттылығы арқасында қызметтестері арасында оқ бойы озық жүрді. Қандай жұмыс тапсырса да, ұршықша үйірді. «Өткір кездік қын түбінде жатпайды» дегендей, оның іскерлігі мен біліктілігі басшылар тарапынан бағаланып отырды. Бірақ Жұмабек Ахметұлы шенділердің алдында бас изеуден аулақ болды.

Мақалымызды ақын Салықов Кәкімбек ағаның «Дарабоз туған ер қазақ» Жұмабек Ташеневке арнаған өлең – жырымен тәмәмдаймыз:

Қазағымның тарихында сұр белең,

Тың игеру деген туды дүрбелең,

Сол жылдарда әйгілі болды Тәшенев,

«Тың өлкесін» Ресейге бермеген.

Құптамаған Хрущевтың ұранын,

Асыл тұлға өмірдің сынағын.

Үкіметтің басшысы еді қуғындап,

Шымкент етті төмендетіп тұрағын.

Жан болмады кейін әділ байқаған,

Ащы сырды енді ашық айталам:

Хрущев құрып кетсе-дағы шіркін-ай,

Кейінгілер көтермеді қайтадан.

Ресейден Қырымды алып қинаса,

Белгілі ғой алабүлік тынбаса.

Сол індетке ұрынар ек біз-дағы,

Тәшеневтей қазақта ұл тумаса.

Тарлан тарих ашса ақиқат есігін,

Сағыныпты асыл ұлы Есілін.

Елбасының бұл да тура шешімі,

Астананың көшесі алса есімін.

Осы дерсің тәуелсіздік жеңгенді,

Еңсесін көтерді ғой ел де енді.

Ол туған ел қай жерінде жатса да,

Барша қазақ жүрегінде жерленеді.


Пайдаланған әдебиеттер:

  1. Дүйсен С., Еңсенов Қ. - «Қазақтың қайсар қайраткері – Жұмабек Тәшенев»

  2. Интернет деректері.

  3. Аңыз адам журналы. Ж.А. Тәшенев туралы мақала.


ЕЛІНІҢ АСЫЛ ПЕРЗЕНТІ
Ермолин Р.В.

Бондаренко И.В. – АиУ-13-4

Ғыл жет. – Иманбаева С.Б.


Кеңестік қоғамға барынша беріле қызмет істеп, сол қоғаммен сыйыспаған тұлғаның бірі – Тәшенов Жұмабек Ахметұлы. Ғалымдық жолы экономика ғылымының кандидаттығында тежеліп, партия – совет қызметтерінің барлық жолынан өтіп, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы, Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы қызметтерін атқарған.

1961 жылы Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасы болып, беделді тұрған шағында Н.Хрущевтің қазақ жерін бөлшектей бастаған саясатына батыл қарсы шыққандықтан 1961-1975 жылдар бойы Шымкент облыстық атқару комитеті төрағасының орынбасары ғана болып отыруы – Мәскеудің, КОКП-ның қандай кекшіл болғандығын танытса керек. Тұлғалар ауысқанымен, үстемдік саясаты өзгермеген. Мәскеу жалынды, қабілетті қайраткерді тұсаған да қойған. Оған ғылым докторлығын да қорғатпаған. Сол қызметтен зейнеткерлікке шыққан Тәшенов Жұмабек 1986 жылы дүниеден өткен. Оның есімі халық есінде аңызға айналып, кеңестік замандағы азаматтықтың, ерліктің, табандылықтың өнегесі болып келді. Ел үшін, жер үшін, яғни ұлт келешегі үшін басын тіккен азамат ерлігін болашақ ұрпақ та ұмытпас.

Жұмабек Тәшеновтің отан алдындағы асыл парызын өтеудегі ең ұлы қызметін ғалым, жазушы, мемлекет қайраткері Әди Шәріпов естеліктерінде: «Баяғы заманда Бөгенбай, Қабанбай, Кенесары мен Наурызбай сияқты батыр бабаларымыз қан төгіп сыртқы жаулармен соғысып аман сақтап қалған қазақ халқының ата-мекенін Ресейге беріп жіберуге қарсы болған жалғыз адам - Жұмабек Тәшенов. Қазақ халқының ерте заманнан бері қоныстанған тамаша шұрайлы жерін, бір қатерден оның сақтап қалғанының куәсі болғанбыз», - деп жазады.

Хрущев ұсынысымен тың игерген 5 облыс Павлодар, Көкшетау, Қостанай, Солтүстік Қазақстан және Ақмола облыстарын Мәскеуге тікелей бағындыру жөнінде шешім қабылдаған сәтте Жұмабек Тәшенов қарсылық білдіріп, Мәскеу басшысының мысын басатындай отты мына сөздермен: «Я родом из Акмолинска. Двенадцать лет работал в Северо-Казахстанской области. Мои родители и их родители, да и все наши предки покоятся в этой земле. И вы теперь хотите эту землю передать России? Вдумайтесь, товарищи, какой казах с этим согласится?.. Я, например, категорически против постановки данного вопроса!..», - деп қазақ жерін тұтас сақтап қалуға ықпал жасаған екен. Осы қарсылықтан кейін-ақ Жұмабек қызметін дұрыс атқара алмады деп, Министрлер Кеңесінің төрағасы қызметінен босатылып (премьерминистр), Шымкент қаласына қатардағы комсомол ретінде жұмысқа жіберіледі. Иә, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің, кейінірек Қазақ КСР Үкіметін басқарған, ХХ ғасырдағы ең айтулы тұлғаларымыздың бірі Жұмабек Тәшенов Қазақстанның бес облысын - Ресейге, оңтүстіктегі Бостандық, Мақтаарал ауданын - Өзбекстанға, Маңғыстауды - Түркіменстанға бөліп беруді империяшылдық пиғылмен мақсат тұтқан Н.Хрущевтің содырлы саясатына "қазақтың даласы құрақ көрпе емес, әркімге үлестіріп бере беретін" деп атойлап қарсы тұрған дара, қаһарман қазақ. Бүгінде шын бағасын алмай жүрген ғасыр тұлғасы Жұмабек Тәшенұлы десек ешкім дауласа қоймас. Тегеурінді, қайсар тұлға республика үкіметін басқарған кезде ұлы қайраткерлігімен, Қызыл империяның илеуіне көнбей, ел игілігіне қызмет еткен есіл ердің ерен еңбегін ұлт жадында қалды.

Тәшенев Абай мұрасы мен қазақ баспасөзінің жаңашыры дейді. Өйткені, тың игеру жылдарында біздің аудандар мен облыстарда қазақ газеттері қысқарып жабыла бастады, мектептер жабыла бастады, осындай қауіп қазақ әдебиеті мен сол кездегі социалистік Қазақстанға төгінгенде, бұл кісі тура қарсы тұрып жапқызбады.

Бүгінде елордамыз – Астананың солтүстікте бой көтеріп, сән түзеуіне, сыртқы көзге айбарлана көрінуіне, қаншама қашықтыққа созылып жатқан Қазақстан – Ресей шекарасының бейбіт реттелуіне, екі жақтың түсіністік пен мәмілеге келуіне Ж.Тәшеновтің теңдессіз қосқан үлесін ұмытуға тиіс емеспіз. Республика басшылығында болғандардың ел арасында, қарапайым халық аузында алатын бағасы бірдей емес, әртүрлі. Мемлекет басқару, ел тұтқасын ұстау – азабы мол, жауапкершілігі зор іс. Мұнымен шұғылдануға қаншама шыдамдылық қажет. Қоғам өмірінде кездесетін санқилы құбылыстарға терең үңіліп, дәлме-дәл талдау жасау, адамдардың мұң-мұқтажына, талап-тілегіне сергек қарап, әрбір маңызды істі шешуде зеректік пен алғырлық, өжеттік таныту – нағыз басшыға лайық қасиет. Қайраткер үшін – халық мүддесі, оның тағдыры ең басты өзекті мәселе.

Жұмабек Ахметұлы көзі тірісінде ел аузында аңызға айналды, қарапайым халықтан жоғары баға алды.

Бүгінгі ұлт мүддесі жолында адал қызмет етіп, қазақтың батыр ұлы, ұлт қаҺарманы, мемлекет  және қоғам қайраткері, ел мен жердің тағдырына алаңдап, басын бәйгеге  тігіп кеткен қазақ қаҺарманы Жұмабек Тәшеновтың өмірбаяны, тағдыры, халыққа жасаған ерен еңбегі жас ұрпақтың  жүрегіне бойлары сөзсіз.




МАЗМҰНЫ





Ғазалиев А.М. ҚарМТУ ректоры, ҚР академигі. Құттықтау сөзі.............


3

Оспанова Қ.Б. «Нұр Отан» партиясы Қарағанды облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары. Құттықтау сөзі.......................................


5


Байғазин М.Ж. Ж.Тәшенов және қазақ қоғамы: қарыз бен парыздың құны...................................................................................................................

6


Әлімжанов Б.Т. Жұмабек батырдың жұлдызы......................................


12

Ташенев С.Ж. Слово об отце.....................................................................


19

Абдушкурова Л.Б. Незабываемые встречи – естен кетпес кездесу..........

22


Дүйсен С.Ж. Халқына тірек болған, ұлты ұлықтаған қайраткер...............

23


Қарасаев Ғ.М. Қазақстан территориясының қалыптасуы, нығаюының тарихи сабақтастығынан.................................................................................

29


Каренов Р.С. Тәшенев – алаштың асыл тұлғаларымен қатар аталатын ұлдарының бірі.................................................................

41


Каренов Р.С. Сказ о Жумабеке Ташеневе..............................................


48

Жұмағұлов С.Б. Жұмабек Ахметұлы Тәшенов тоталитарлық жүйе зардаптары хақында...................................................................................

53


Беисова Ж.С. Для потомков и истории…..............................................


58

Еңсенов Қ.А. Ж.А. Тәшеневтің Оңтүстік Қазақстан аудандарын қорғаудағы батылдығы..............................................................................

62


Жұмағұлов А.Б. Қазақ әдебиетіндегі Жұмабек Тәшеневтің көркем бейнесі......................................................................................................

76


Отарбаев Қ.Ж. Құттықтау сөзі ................................................................


83

Отарбаев Қ.Ж. Дәуір дарабозы....................................................................



85

Хамзин М. Алаш ардақтысы Ә. Ермеков және Ж. Тәшенов: ұлттық рухтағы дәстүр жалғастығы..........................................................................

88


Бексейіт С. Нағыз халық қаһарманы..........................................................

93


Ажықанова М.А. Тұлғаның ерен еңбегін бағалаудағы журналистер қауымының үлесі...........................................................................................

102


Кунапина Қ.Қ. Найзағайлы, намысты Жұмабек Тәшеновтың өмір деректері жас ұрпақтың керек деректеріне айналуы қажет......................

106


Қабылда Е.А. Жұмабек Тәшеневтің Қазақтан тәуелсіздігі тарихындағы батырлық ролі.................................................................

110


Қабылда Е.А. Неугасимый пример служения государству..............

115


Қалиев Ж.Н. Жұмабек Тәшеневтің өмірі мен қызметі ақындар шығармаларында...................................................................................

120


Исмакова Б.С., Алишев Б.Ж., Кондубаева М.Р. Он сказал Хрущеву Н.С. «нет!».......................................................................................................

125


Смағұлов Н.Б. Жұмабек Тәшенев қазақ халқының мемлекет және қоғам қайраткері..............................................................................................................................

128


Балғабеков Т.К. Ұлттың ұйытқысы – Жұмабек Тәшенов...................



135

Жұманова Л.С. Алаштың асыл перзенті – Жұмабек Тәшенов................

138


Сүлеймен Қ.И. Алаштың асыл перзенті Жұмабек Тәшенов............

141

Хамза З.Б., Шаяхимов Д.Қ. Қазақ хандығының құрылуы жайындағы кейбір мәліметтер..............................................................................................

144

Абдрахманова М.Ж., Тоқбергенова А.Т., Деветьярова Е.А.

Жумабек Ташенов.............................................................................


147

Акашев Е., Хасен М.Ә. - Истинные патриоты своего народа.............


149

Алиева А.М., Махметов И.Е. Жумабек Ташенев....................................


155

Алимов А., Нагорный М., Нуржанова К.К. Ташенев львиное сердце................................................................................................................


157

Алпысбаева С., Исмаилов С., Сағатова Г.Қ., Оспанғалиева М.Т Батыл да батыр – Ж.А.Ташенов .............................................................


159

Аубакиров Д., Сембаева Б., Сағатова Г.Қ., Иманбаева С.Б. Жер мен ел үшін күрескен ұлы тұлға............................................................................


161

Ахметова А.Ж., Жанатбекова Ш., Кулейменова Л.М. Асыл тұлға – Жұмабек Тәшенев


164

Байгожина С.Т., Абаева А.М., Байпелова Г.С. Қайсар қайраткер Жұмабек Тәшенев........................................................................................



166

Бахытжан А.Б., Шошымбекова Г.Т. Ерлігі асқан қазақ елінің ұлы мерейтойы.......................................................................................................


168

Болатказы К., Макатов Р.О., Кабдуллов С.Ж. Жизнь и деятельность Жумабека Ташенова.................................................................................


170

Болатов А., Рахымжанова А.Б Алаштың арда ұлы - Жұмабек Тәшенов..................................................................................................



172

Бондаренко А., Куандыкова А., Нуржанова К.К. Жумабек Ахметович Ташенев – патриот своей родины....................................................................


176

Бөлемесов Ш.Т., Бақытжан Ә.Б. Ұлттық рухтың символы – Жұмабек Тәшенев..........................................................................................

177

Даулетбаева Д.Б., Сатан Н.Н., Сағатова Г.Қ. Қайраткер, ұлы тұлға – Жұмабек Ташенов....................................................................................


180

Джунусова М.Ж.,Ғ.М. Әбілқасов. Ел қорғаны – асыл ер...................


182

Жандильдина М., Сайдуллаева А., Нұржанова Қ.Қ. Қазақ жерін қызғыштай қорыған тұлға..............................................................................


184

Жеңісова Д.Д., Мәкен Ж.А., Шошымбекова Г.Т. Қазақ хандығына 550 жыл............................................................................................................


185

Жетпісбай Ш.А., Серікова А.О. Ұлтының мақтанышы - Жұмабек Тәшенов............................................................................................................

187

Жиенбаев М.Б. Символ национального духа и великий патриот – Жумабек Ахметович Ташенев......................................................................


190

Ибраева Т., Диптан А., Тусупбекова Э.К. Великий сын своего народа....................................................................................................


195

Иманбаева С.Б., Сағатова Г.Қ., Оспанғалиева М.Т. Артына өшпес із қалдырған нар тұлға....................................................................................


198

Имашева К.И., Досаева С.Н., Хавалбек Г. Ұлттық рухтың символы – Жұмабек Тәшенов......................................................................................


201

Кенжеғұл Ж.М., Балгабекова А., Кулейменова Л. М. Государственный деятель - Ташенев Жумабек Ахметович ………………………………….





204

Қыдырәліқызы А. Елім деп соққан жүрегі...................................................


207

Мехтиев А.Д., Калиаскаров Н.Б., Есенжолов У.С., Ергазинова С.К.

Қазақ даласының қаһарманы - Жұмабек Ташенов........................................


210

Мукушев А.Б; Ибраева А.А., Хамзина Қ.М. Жұмабек Ташеневтің азаматтық ерлігі.................................................................................

211

Нурмак А.Е., Оспанов Р.А., Цокаев И.Ш. Жұмабек Ташенев и культурное наследие ...........................................................................................................


215

Омарханова М.И., Ныгметова Н.Т. Жумабек Ташенев - противостоял Хрущеву...............................................................................................................


217

Оспанов Т.Р., Ревуцкая Н.Л., Иманбаева С.Б. Сагатова Г.К.

Ж.А. Ташенов - крупный общественный деятель своего времени............................




220

Рахимжан Г.С., Шафигуллина Д.И., Хамзина К.М. Ташенев Жумабек Ахметович - пример неутомимого служения родине......................................


222

Салкебаева А.Д., Ақылжан Т.Б. Есімі асқақтаған тұлға..........................





224

Сериков А., Мажитова Д., Ахметова Д. Тусупбекова Э.К. Политическая деятельность Ж.А. Ташенова ...........................................................................



226

Старко А.,Ни М., Муцольгов Х., Нуржанова К.К. гордость народа.........................................................................................................................





229

Тажиев Ш.Х., Штырлина К. С. , Тусупбекова Э.К. Жумабек Ташенев-национальный духовный символ..........................................................................


231

Токтыбаева Ж.М., Татиев Т.К. Жумабек Ташенев – сохранивший страну..................................................................................................................


233

Төкен Н.С., Баизбаев М.М., Хамзина Қ.М. Елдің ұлы тұлғасы – Жұмабек Тәшенев................................................................................................................


235

Тулебаева А.М., Қанат Ф.Е. Ұлы дала тұлғасы - Жұмабек Тәшенов.............................................................................................................


239

Тынгишева А., Ли А. Ұлттық рухтың символы – Жұмабек Тәшенов................



240

Уахитова Н.Қ., Ғ.М.Әбілқасов. Жеріне лайық - елі туады, еліне лайық - ері туады.........................................................................................................


242

Файзуллин Т.Ж., Айтмагамбетов Б.К., Нургалиев С.М. Ұлттық рухтың символы – Жұмабек Тәшенев...........................................................................


244

Хасен Б., Цой В. Нурмагометова А. Жумабек Ташенев - гордость нации......



246

Чугунова В.А., Беляева М.А.Вклад Жумабека Ташенева в историю Казахстана.............................................................................................................


248

Ескалиев Т.Н., Орынбасаров Б.М. Жұмабек Тәшенев - ел қайраткері.......



251

Тусупбеков Д.Н., Янковский В.Ю., Ғ.М. Әбілқасов. Қазақтың қайсар ұлы..


253

Ермолин Р.В., Бондаренко И.В., Иманбаева С. Б. Елінің асыл перзенті.....



255

Ғылыми басылым


Қазақ хандығының 550 жылдығына орай Қазақстанның

ірі мемлекет қайраткері, ұлт жанашыры, ел қамқоры,

халқымыздың біртуар перзенті

Жұмабек Ахметұлы Тәшеневтің

100 жылдығына арналған

«ҰЛТТЫҚ РУХТЫҢ СИМВОЛЫ – ЖҰМАБЕК ТӘШЕНЕВ»

атты республикалық ғылыми-практикалық

конференция
МАТЕРИАЛДАРЫ

9 қазан 2015 жыл


Жинаққа авторлардың еңбектері өзгертусіз енгізілді.


31.03.2004 ж. № 50 мемл. басп. лицензия

05.10.2015 ж. басуға қойылған. Тапсырыс №

Пішімі 60х90/16. Есептік-баспа табағы 27,0 б.т. Таралымы 100 дана.

Бағасы келісімді.



ҚарМТУ баспасы. 100027. Қарағанды қ., Бейбітшілік бульвары, 56



Оспанова қ.б.
Незабываемые встречи – естен кетпес кездесу
Для потомков и истории…
Жұмабек тәшеневтің өмірі мен қызметі ақындар шығармаларында
Куандыкова а. (каргту, бт-15-5) науч.рук: ст.преподавтель нуржанова к.к.
Кенжеғұл ж.м. (караганда, каргту) балгабекова а
Жұмабек тәшеневке

Каталог: wp-content -> uploads -> 2016
2016 -> Дәріс №1 Тақырыбы: Саясаттану ғылым және оқу пәні ретінде
2016 -> ОҚУ Әдістемелік кешен пәН «Қазақ Әдебиетін жаңа технология бойынша оқыту әдістемесі» мамандық
2016 -> Сабақтың тақырыбы Үш бақытым. Мұқағали Мақатаев Туған тілім. Дихан Әбілов Жалпы мақсаты
2016 -> «Алаштану негіздері» таңдау курсы Түсінік хат «Алаштану негіздері»
2016 -> Сабақтың атауы Н.Әлімқұлов Қоңырау Мақсаты
2016 -> Силлабус Пән: Педагогика тарихы Курс: 4 Мамандық: 5В010200 «Бастауышта оқытудың педагогикасы мен әдістемесі» Кредит саны: 2 Экзамен: 7 семестр Семей-2015 «Педагогика тарихы»
2016 -> Қазақстан республикасының білім және ғылым министрлігі
2016 -> Сабақтың атауы Бейнелеу өнерінің түрлері Сілтеме Сабақтың жабдығы
2016 -> Сабақтың тақырыбы: Менің Отаным Қазақстан
2016 -> Сабақтың тақырыбы: Абайдың өмірі


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   21


©engime.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет