Бауыржанова А. З., Асенова Б. К., Тері және былғары өнімдерін өңдеу технологиясы Оқу құралы мазмұНЫ



бет44/88
Дата21.05.2020
өлшемі0.63 Mb.
1   ...   40   41   42   43   44   45   46   47   ...   88

2. Бояу, майлау және толықтыру


Бояу. Хромды былғарыны бояу үшін анилинді бояғышиар қолданылады. Анилинді бояғыштарды үш топқа бөледі: негізгі, түзу және қышқылды.

Негізгі бояғыштар минералды қышқылды органикалық бояғыш негіздегі тұздар болып табылады. Негізгі бояғыштар жоғары бояғыш қасиетке ие және қою түс береді. Негізгі бояғыштардың кемшілігі, ол былғарының беткі ақауын анық көрсетіп тұратындығы. Бояуды тегіс жүргізу үшін ваннаға бояуды азайтатын кішкене мөлшерде қышқыл қосады. Негізгі бояуларды еріту үшін тұзды су қолданбаған жөн, өйткені тұнба пайда болып, былғарыда дақ қалуы мүмкін.

Қышқылды бояғыштар органикалық бояғыш қышқылды металликалық тұздар болып табылады (сульфокислот). Қышқылды бояғыштардың ерекшелігі былғарыны бояу кезінде улы заттарды қажет етпейді.

Айтарлықтай терең түс алумен, қышқылдардың жақсы бекітілуі үшін ертіндіге кішкене мөлшерде қышқыл қосылады. Қышқылды бояғыштармен бояу былғарыны тегіс бояп және терең түс береді. Қышқылды бояғыштардың кемшілігі негізгілер сияқты ашық түс бермейді.



Түзу бояғыштар сульфоқышқылды бояғыш натрий тұздары болып табылады. Түзу бояғыштар таза күйде немесе қышқылдармен араластырып қосылады.

Бояғыштарды айырып тану үшін олардың ертіндісіне 10 мл суға 10г таннид ертіндісін, 10г сіркеқышқыл натрийдің бірнеше тамшысын қосады. Егер бұл кезде тұнба түзілсе, бояғыш негізгі болып табылады. Қышқылды бояғышты түзу бояғыштан мақта мен жүнді сынама бояуда анықтауға болады: қышқылды бояғыштар нетралдау ваннасында мақтаны боямайды, ал түзу бояғыштар бояйды.



Қараға бояу. Былғарыны қара түске бояу үшін барабанға қырқылған былғары салмағына байланысты 225% мөлшерде шамамен 65о температурада су құяды. Былғарыны барабанға бетін жоғары қаратып салып, жабады да айналдырады. Айналу барысында жартылай білік арқылы 78-80о температура кезінде (былғары салмағынан 25%) суда ерітілген бояғыштар құйылады.

Хромды былғарыны қара түске бояудың үлгісі: түзу қара – 1,25%, түзу жасыл немесе қоңыр – қырқылған былғары салмағынан 0,15%. Бояу ұзақтығы – 45 мин. Былғары тегіс боялған, терең қара түсті және басқа рең болмауы керек.



Түрлі-түсті бояу. Барабанға (қырқылған былғары салмағынан) 65÷68о температурада 300% су құяды, былғарыны бетін жоғары қаратып салады, барабанды жауып айналдыруға қояды. Бояғыштарға ертіндіні барабанның айналу кезінде жартылай білік арқылы 8÷10 мин. аралығында 2-3 рет қосады. Бояу ұзақтығы 45 мин. Бояғыштарды (қырқылған былғары салмағынан) 70÷75о температурада 100% суда ерітеді. Егер өндірістік су қатты тұзды болса, онда бояғыштарды ерітуге таза конденсаттар қолданылады. Бояғыш ертінділерін барабанға құяр алдында екі қабатты марлі арқылы фильтрлейді.

Майлау. Майлау операциясы былғарыға майлағыш заттарды былғары талшықтарын айтарлықтай иілгіш, былғары өзеңін айтарлықтай қалың және былғарының сулануын азайту мақсатымен жүргізіледі. Былғарыны майлау – жауапты операциялардың бірі, сондықтан айтарлықтай ұқыпты және нұсқаудың барлық талаптарына сай жасау керек. Былғарыны дұрыс майламау әрлеуге кері әсер беріп және оның сапасын төмендетеді.

Былғарыны майлауға қолданылатын майлар мен майлағыш материалдар үш топқа бөлінеді:

1) жануарлардан алынған алынған майлар – сиыр, шел қабаты майы, шошқа, жылқы, ворвань майы (балық және теңіз жануарларының майлары), сульфирленген балық майы және басқалары;

2) өсімдіктерден алынған майлар – кастр майы, сульфирленген кастр майы (ализаринді);

3) минералды майлағыш материалдар – веретенді май (№ 2 және 3) мотор майы, парафин, битум (№ 3) және басқалары.

Сонымен қатар майлауға минералды майлардан, сульфирленген өсімдік және жануарлар майларынан, нафтенді қышқыл сабынды су ертіндісінен тұратын майлағыш материалдардың эмульсиясынан тұрады. Хромды былғарыны майлау үшін жұмыртқаның сарысы қолданылады.

Қатты былғарыны майлауға қолданатын материалдарды алдын ала араластырып майлағыш қоспа түрінде қолданады. Майлағыш қоспаны жасау кезіндемыналар еске алынады:

1) Майлау операциясын орындау әдісі мен былғарының сапасы;

2) Қоспаның тұрақтылығы және былғарыға жақсы сіңу қабілеті;

3) Материалдар құны мен олардың қолға тию мүмкіндігі.

Майлағыш қоспаларды арнайы бактарда булы жылан түтік (сұйық заттарды өткізетін ирек түтік) көмегімен қыздыру арқылы дайындалады. Құйылған қоспаны 80-90°С температураға дейін қыздырып 30 мин. шамасында бір текті масса алғанға дейін араластырып тұрады. Майлау кезінде қоспа 55-60°С температурада болуы керек; осындай температурада ол былғарыға жақсы сіңеді.

Былғарыны (пресстеп сығудан кейін) соғып тұрған желмен қыздыру арқылы (ыстық соғып тұрған барабан) арнайы барабандарда майлайды. Былғарының кейбір түрлерін, мысалытехникалық (жетек белдіктері үшін), құрғақ және қыздырылған жағдайда майлайды (калка). Барабанда майлау былғарыға жақсы сапа беріп ондағы майларды бір текті жаяды.

Барабанда майлау келесі қатармен жүргізіледі. Былғарыны сығудан кейін майсыз 10-15 мин. айналуға қоятын барабанға салады. Одан кейін жартылай білік арқылы май қоспасын құйып, барабанды айналдырады, қатты былғарыны өңдеуде 30÷45 мин., юфть өңдеуде 1÷1,5 сағат. Соғатын желдің температурасы 50÷60° , май қоспасында 35÷40°С және 50÷55°С температураға сәйкес.

Дұрыс майланған былғары беті мен бахтармасы майлы болмауы керек. Былғарының прессте дұрыс сығылуы мен майлау режимін дұрыс сақтау майлаудың сапасын қамтамасыз етеді.

Хромды былғарыны майлау қатты былғары мен юфті майлаудан айырмашылығы май құрамының қоспасына байланысты. Хромды былғарыны май эмульсияларымен өңдейді, яғни ұсаққа бөлінген жағдайдағы су (ұсақ тамшылар түріндегі) ертіндісіндегі майлармен. Жақсы дайындалған эмульсия сүт түрінде болады. Эмульсияның негізгі талабы – тұрақтылық. Егер эмульсия 30 минут ішінде, қозғалыссыз жатқан күйінде қатпарланып қалатын болса, онда бұл эмульсия былғарыны майлауға жарамсыз деп саналады. Мықты тұрақтылық үшін эмульсияға нашатыр спирті қосылады. Табиғи майлар, мысалы кастор майы эмульсия құруға жарамайды, сумен араластырған кезде олар судың бетіне шығып кетеді. Сульфирленген (ализаринді май) немесе сабын эмульсия құруға қабілетті және олардың эмульгаторлар деген атаулары да бар.

Хромды былғарыны майлау үшін эмульгаторлардан немесе эмульгаторлар емес майлардан тұратын эмульсияны қолданады. Қара былғарыларды майлау үшін эмульсияға минералды майлар қолданылады. Эмульсия келесі материалдардан құралады: сульфирленген май (ализаринді май немесе сульфирленген балық майы) – таза майға қарағанда жалпы май шығынынан 60÷70%; бейтарап май (кастор май немесе балық майы) - 15÷20%; «Монополь» сабыны – 15÷20%.

Эмульсия – қалақша араластырғышпен ағаш цилиндрлі арнайы эмульсаторда дайындалады. Эмульсияны қосымша ұсақтау үшін коллоидты диірмен қолданылады.



Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   40   41   42   43   44   45   46   47   ...   88




©engime.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет