Жалпы орта бiлiм беретiн мектептердi¤



Pdf көрінісі
бет24/111
Дата20.11.2022
өлшемі0,7 Mb.
#159007
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   111
Байланысты:
Қазақ тілі 7сынып

§ 11. САЛЫСТЫРМАЛЫ ШЫРАЙ
Бiр заттыґ сынын екiншi заттыґ сынымен салысты-
рып, сол салыстырылатын белгiлердiґ бiр-бiрiнен я 
кем, я арты³ екенiн бiлдiретiн сын есiм тїрiн салыс-
тырмалы шырай деймiз. Мысалы: 
кµкшiл, кµгiрек, 
кµктеу, кµгiлдiр
т.б.
Салыстырмалы шырай мынадай ж¾рна³тар ар³ылы 
жасалады:
1. -ра³ (-рек), -ыра³ (-iрек). Олар дауысты дыбыс-
тан кейiн -ра³ (-рек), дауыссыз дыбыстан кейiн -ыра³ 
(-iрек) болып жалІанады. Мысалы: 
їлкенiрек, ³ызы-
лыра³, кiшiрек, сарыра³
т.б.
2. -лау (-леу), -дау (-деу), -тау (-теу). Б¾л ж¾рна³ 
сµз соґындаІы дауыстыдан кейiн ж±не їндi р, й дауыс-
сыздарынан соґ -лау (-леу) тїрiнде, ¾яґ ж±не їндi н, 
ґ, л дауыссыздарынан кейiн -дау (-деу) тїрiнде, ³атаґ 
дауыссыздан соґ -тау (-теу) тїрiнде жалІанады. Мыса-
лы: 
сарылау, кiшiлеу, ³оґырлау, жасылдау, семiздеу, 
їлкендеу, кїреґдеу, пысы³тау сала³тау, биiктеу, 
кµктеу
т.б.
3. -³ыл (-Іыл), -³ылт (-Іылт), -³ылтым (-Іылтым). 
Мысалы: 
бозІыл, бозІылт, бозІылтым, аш³ыл, аш-
³ыл тым, аш³ылт.
4. -шыл (-шiл), -шылтым (-шiлтiм). Мысалы: 
а³шыл, 
а³шылтым, кµкшiл, кµкшiлтiм
т.б.
5. -аґ, -³ай, -²ыш, -iлдiр. Мысалы: 
бозаґ, ³уаґ, 
³оґыр³ай, ³ѕба³ай, сарІыш, бозІыш, кµгiлдiр 
т.б.
Салыстырмалы шырай ж¾рна³тары бiрiнен соґ бiрi 
жалІана бередi. Мысалы: 
сарІыштау, їлкенiректеу, 
³оґыр³айлау, а³шылтымыра³, бозаґыра³тау
т.б.
46-жатты²у.
Сµйлемдердi о³ып шыІып, салыстырма-
лы шырайлы сын есiмдердi тауып, олардыґ ³андай 


36
ж¾рна³тар ар³ылы жасалып т¾рІанын дефис ар³ылы ажы-
ратып жазыґдар.
Ї л г i : тереґiрек – тереґ – 
iрек
, ...
1. Топ алдында т¾лІасы о³шау асыл бейнесiн елесте-
те отырып, биiк ойларын тереґiрек тїсiнуге, ³айсарлыІы 
мен шыншылдыІын тани тїсуге талпындым. Кiшiрек 
кезiмде ол кiсiнi «атса о³ µтпейтiн, шапса ³ылыш 
кеспейтiн» баяІыныґ батырларындай елестететiнмiн. 
(
З. Ахметова
). 2. Тµбеге жа³ын т¾рІан аласара³ б¾лт-
тардыґ бiр жаІы Іана ж¾³алаґ ³ызылІа боялІан. 
Кїн ³ызІылт с±улесiн дїниеге жайып т¾рІан т±рiздi. 
(
М. ¡уезов
). 3. Майтiл оныґ ³асына бiрден бармады
тµрге жа³ындау с±кiнiґ шетiне жайІасты. (
С. Ба³б.

4. Аурудан – аяІан кїштiрек. (
Ы. Алт.
). 5. Кiшiлеу 
³азанІа асылІан етке баІанадан наразы болып жат³ан 
굴лiн Кµкбай жаґа бiлдiрдi. (
М. ¡уезов.
) 6. Дым³ыл 
шалІынныґ арасында, бозІылт т¾манныґ iшiнде барлау-
шы бала да кµрiнбейдi. (
В. Катаев.
). 7. Кµкше кµктен 
гµрi кµгiрек тау екен. Жiгiттiґ с¾рІылт, жїдеу жїзi 
ендi кµкшiл тарт³ан сия³ты. (
С. Мѕ³анов.
)
47-жатты²у.
Тµмендегi сын есiмдерден салыстырмалы 
шырай жасаґдар.
Ї л г i : сары – 
сарІыш, сарІыштау, сарІыл, сарІылт, 
сарІылтым, сарыра³,
...
Сары, тµмен, аласа, биiк, жуас, шапшаґ, ±лдi, кїштi, 
сїйкiмдi, ±демi, ³ош³ыл, ауыр, сылбыр, тентек, кеґ, тар, 
µґдi, семiз, домала³, т±уiр.


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   111




©engime.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет