Жалпы орта бiлiм беретiн мектептердi¤


§ 1. ЈАЗАЈ ТIЛIНI¤ ТУЫСТАС ТIЛДЕР IШIНДЕ



Pdf көрінісі
бет2/111
Дата20.11.2022
өлшемі0,7 Mb.
#159007
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   111
Байланысты:
Қазақ тілі 7сынып

§ 1. ЈАЗАЈ ТIЛIНI¤ ТУЫСТАС ТIЛДЕР IШIНДЕ 
АЛАТЫН ОРНЫ
Сїйемiн туІан тiлiм – анам тiлiн,
Бесiкте жат³анымда-а³ берген бiлiм.
Шыр етiп жерге тїскен минутiмнен,
Ј¾лаІыма сiґiрген таныс їнiн.
(
С. ТорайІыров
)
Ана тiлiґ – арыґ б¾л,
Єятыґ боп т¾р бетте.
Ґзге тiлдiґ б±рiн бiл
Ґз тiлiґдi ³¾рметте!
(
Ј. Мырзалиев
)
Јаза³ тiлi – ³аза³ хал³ыныґ ана тiлi. Адам бала-
сы дїниеге келiп, есi кiре бастаІаннан-а³ адамды³ 
³асиеттердi ³алыптастыратын ±дептiлiктi, iзгiлiк пен 
iзеттiлiкке толы халы³тыґ н¾рлы, асыл сµздерiн, тiлдiґ 
жан беретён ±сер-кїшiн ана тiлiнде ¾Іып, їйренедi. 
ЯІни Іасырлар бойы жина³талІан саф кїмiстей тiл 
³азынасын, оныґ сµз байлыІын адам жаны мен жа-
дына мыс³ылдап енгiзу анадан басталады. Ал ананыґ 
а³ сїтiмен бойымызІа ³оса даритын тiл м¾расын бар 
байлыІымен, кµркемдiк ³уатымен ¾рпа³тан-¾рпа³³а 
жеткiзушi, сµз жасап, дарытушы, тiлдi мейлiнше 
³астерлеушi халы³– тiл анасы, тiл б¾лаІы. Сонды³тан 
да хал³ымыз тiлiн бас³аша емес, ана тiлi деп атаІан.
Јаза³ тiлi – Јаза³станда Іана емес, сонымен ³атар 
бас³а туыс³ан республикаларда, сондай-а³ шетелдерде 
де т¾ратын ³аза³тардыґ ана тiлi.
Тїркi тiлдерi µзара туыстас болІанды³тан, олардыґ 
бiр-бiрiмен жа³ынды³тары, орта³ ³асиеттерi мол. Јаза³ 
тiлiне еґ жа³ындары – ноІай, ³ара³алпа³, ³арашай-
бал³ар, ³ырІыз, татар, баш³¾рт, ³¾мы³ тiлдерi. 
Тїр кi тiлдерiнiґ туыстастыІы олардыґ лексикалы³ 


5
³¾рамынан, фонетикалы³ жїйесiнен, грамматикалы³ 
³¾рылысынан бай³алады. Кµптеген сµздер тїркi тiл-
дерiне орта³ болып келедi.
Сондай-а³ сµздердiґ септелуiнде, т±уелденуiнде, 
кµптелуiнде, жiктелуiнде де ¾³састы³тар бар.
Тїркi тiлдерiнiґ бiр-бiрiнен айырмашылы³тарын да 
бiлген жµн. Јаза³ тiлiне т±н мына сия³ты ерекшелiктердi 
бай³ауІа болады:
1) бас³а тїркi тiлдерiнде сµз басында «й» келетiн 
жерде ³аза³ тiлiнде «ж» дыбысы айтылады: 
йаш – жас, 
йол – жол, йаз – жаз, йыл– жыл, йо³ – жо³ т.б;
2) бас³а тїркi тiлдерiндегi «ш» дыбысы ³аза³ 
тiлiнде «с», ал «ч» дыбысы «ш» дыбысына ауысады: 
аш – ас, таш – тас, ич – iш, куч- кїш, т.б;
3) дыбыс їндестiгiнiґ iлгерiндi ы³пал заґдылыІы 
бойынша ³аза³ тiлiндегi ³осымшалардыґ ³атаґ, ¾яґ, 
їндi дыбыстардан басталатын бiрнеше тїрлерi бас³а 
тїркi тiлдерiнде бола бермейдi. Мысалы, ³аза³ тiлiнде 
сµ
зге ат-тар, ³ыз-дар, жас-тыґ, ³ыз-дыґ, бала-
лар, бала-ныґ, кµш-тер, кµш-тiґ
болып ³осымша 
жалІанса, µзге тїркi тiлдерiнде, негiзiнен, олар былай 
³олданылады: 
ат-лар, ³ыз-лар, йаш-ниґ, ³ыз-ниґ, 
бала-ниґ, куч-лер, т.б.


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   111




©engime.org 2023
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет