Өсімдік шаруашылығы практикумы қайта өңделіп, толықтырылып екінші шығарылуы


-сурет. Дән пішіндері: 1-мәскеулік; 2-Харковтік; З-Шатиловтық; 4-ұзын жауырынды; 5-ине тәрізді



бет19/76
Дата01.04.2017
өлшемі13,01 Mb.
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   76

21-сурет.

Дән пішіндері: 1-мәскеулік; 2-Харковтік; З-Шатиловтық; 4-ұзын жауырынды; 5-ине тәрізді.




Панцалануға рұқсат етілген сулы сорттары Ерте пісетіндер:

Казахстанский 70, 1992 (3,8,13).

Орташа мерзімде пісетіндер:

Синельниковский 14. Жугері БҒЗИ-да шығарылған, түршесі-мутика, қуаңшылыққа өте төзімді және жоғары өнімді, қара күйеге, жапырылуға жөне шашылуға тезімді, ылғалды жақсы қажетсінеді, 1000 дөннің массасы 29-38 г., 1973 (1,9,12).

Мирный. Льгов селекциялық-тәжірибе станциясында шығарылған, түршесі-мутика, қуаңшылыққа төзімді, мол өнімді, иілімді сорт. Қара күйемен залалдануға бейім. 1000 дөннің массасы 32-38 г., 1981 (1,4,9,12).

Скакун. Ульянов МАТС-да шығарылған. Мутика түршесіне жатады, дәрменді түрдегі сорт. 1000 дәннің массасы 34-39 г., 1988 (1,4,9,12).



Черниговский 28, 1994 (7).

Ертіс 15, 1994 (12).

Бітік, 1996 (1,8,12).

Ортадан кеш пісетін: Льговский 82, 1993 (4).

БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ

1. Астық дақылдары бірінші тобының латынша және казақша атаулары.

  1. Бидайды генетикалық ерекшеліктері мен шаруашылық биологиялык, белгілері бойынша топтарға және түрлерге бөлу қағидалары.

  2. Маңызды бидай тішілік масағы мен және бойытана

айырмашылық белгілері.

4. Қазақстанда кең тараған жұмсқ, және күшті бидай түршелері, олардың белгілері.

  1. Қазақстаңда пайдалануға рұқсат етілген жұмсақ және қатты бидай сорттары, олардың шаруашьшық-биологиялық сипаттамасы.

  2. Арпа мен сүлының морфологаялык, ерекшеліктері.

  3. Арпаның жүйеленуі.

  4. Мәдени жөне жабайы сұлы түрлерінің белгілері.

  5. Арпа мен егістік сұлының кең тараған түршелері жөне олардың белгілері.

  6. Қазақстаңца пайдалануға рұқсат етілген арпа мен сұлы сорттары және олардың шаруашылық-биологиялық сипаттамасы.

  7. Бидай, сұлы, арпа, күздік дақылдар-қара бидай мен бидайдың сыртқы орта факторларына қоятын талаптары, өртүрлі аймақтар жағдайларында олармен қамтамасыз етілуі жөне салыстырмалы бағалау.

  8. Жұмсақ және қатты бидай түрлерінің морфологиялық, биологиялық ерекшелікгері.

  9. Қазақстанның әртүрлі топырақ-климат жағдайларында жүмсақ және қатты бидай, арпа, сұлы, күздік қара бидай мен бидай өсіру ерекшеліктері (алғы дақылдар, топырақ өңдеу, тыңайтқыш, себу мерзімі, төсілі мен себу мөлшері, түқымның сіңіру терендігі, егістікті күтіп-баптау, егінді жинау).

БӨЛІМ БОЙЫНША ӘДЕБИЕТТЕР

Аринов К.К. Нормы высева пшеницы сорта Харьковская 46 при орошении. ВНИИЗХ, научо-технический бюллетень, № 31, Целиноград, 1980.



Артющенко А.Ъ., Артющенко О.Т. Озимая пшеница на севере Казахстана. Алма-Ата, "Кайнар", 1977.

Әрінов Қ.К. Солтүстік Қазақстан бвдайы. Астана 1998.

Әрінов Қ.К., Мұсынов Қ.М., Мүқатова Ш.Қ. Ақмола облысы жағдайында күздік бидай өніміне, астық сапасына себу мерзімі мен мөлшерінің әсері. Жаршы 1994, 3-4.

Бараев А.И., Бакаев Н.М. и др. Яровая пшеница на севере Казахстана. Алма-Ата, "Кайнар", 1977.

Беляков И.И. Интенсивная технология возделывания озимой пшеницы. Киев, "Высшая школа", 1990.

Борисоник З.Б. Яровой ячмень. М, "Колос", 1974.



Губанов Я.В., Иванов н.Н. Озимая пшеница. М., ВО "Аіропромиздат", 1988.

Можаев Н.И. полевые културы Северного Казахстана. Алма-Ата "Кайнар", 1979.

Можаев Н.И., Әрінов Қ.К. ж.б. Өсімдік шаруашылыіы. Ақмола, 1993.

Митрофанов А.С., Митрофанова К.С. Овес. М., "Колос", 1967.

Оразалиев Р.А. Қазақстан бидайы. Алматы, "Қайнар", 1984.



Неггевич Э.Д. Зерновые фуражные культуры. М., "Россельхозиздат", 1974.

Носатовский А.И. Пшеница (биология). М., "Колос", 1965.



Полимбетова Ф.А., Мамонов Л.К. Физиологая яровой пшеницы в Казахстане. Алма-Ата, "Кайнар", 1980.

Пруцков Ф.М. Озимая пшеница. М., "Колос", 1976.



Сулейменов М.К. Интенсивная технологая возделывания яровой пшеницы. Алма-Ата, "Кайнар", 1981.

Цепенко А.А., Шестакова Н.А.урожайность и качество семян яровой пшеницы в связи с эклого-географическим местом выращивания, сроками посева и фосфорным удобрением. Труды, Целиноградский СХИ. Том 61. Целиноград, 1986.

Цепенко А.А., Мукатова Ш.К., Шестакова Н.А. Эффективность различных агроприемов при интенсивной технологии выращивания твердой Безунчукская 139. Труды, Целиноградский СХИ. Целиноград, 1986.

Цепенко А.А., Мукатова Ш.К., Шестакова Н.А. Важные слагаемые успешного производства твердой пшеющы. Инф. Листок ЦНТИ, №5, 1981.

Шах Б.П. Озимая пшеница в Западном Казахстане. А-Ата, 1984.



Шестакова Н.А., Аринов К.К. Влияние способа посева и глубины заделки семян на качество твердой пшеницы Безенчукская 139. Труды АСХИ. Акмола, 1994.

Шестакова Н.А. изменчивость семенной продуктивности и качества семян различных по скороспелости сортов яровой пшеницы в зависимости от сроков посева и норм высева. Ж. Вестник науки ААУ, Астана, 2000.

ІПестакова Н.А., Сутемгенов Д.Б. Влияние сроков уборки на урожай разнотипных по скороспелости сортов яровой пшеницы. Ж. Вестник науки, № 4, Костанай, 2002.

Яровая пшеницы. Под. Общей редакцией А.И.Бараева. М., "Колос", 1978.

АСТЫҚ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ II ТОБЫ

ТАРЫ - ПРОСО - РАМСІМ

ТАПСЫРМА

  1. Тары турлері, бастанған тарының тур тармақтарымен танысу.

  2. Кәдімгі тарының морфологаялық белгілерін оқып-үйрену.

  3. Кәдімгі тарының тұр тармақтары мен түршелерін анықтау.

  1. Тарының пайдалануға рұқсат етілген сорттарын оқып-үйрену.

Тары атауына әртүрлі ботаникалық туыстыққа жататын көптеген дақылдар біріктіріледі. Қазақстанда кең тарағаны негізінен кедімгі тары Рапісшп гшіеасешп, аз мөлшерде италян тарысы, немесе бастанған тары (Зеіагіа ііаііса Ь.).

Бұл түрлер бір-бірінен гүл шоғырының құрылысымен ажыратылады: кәдімгі тарыда-сіпсебас, бастанғанда-масақ тэрізді сіпсебас.



Гүл шоғыры — кәдімгі шашақ (сіпсебас), борпас, қомақты немесе тығыз, негізгі білігі және салыстырмалы түрде ұзын бүйір тарамдары (өз кезегінде олар ері қарай тарамдалады) болады. Сіпсебастың білігі жалаңаш - Рапісит тііеасеит Ь.-көдімгі тары.

Гүл шоғыры — масақ төрізді сепсебас, оның ұзын негізгі білігі және өте қысқа тарамдары қалың қалақтарға айналған, өрі бет жағы жіңішке қылшықтармен аяқталған- 8еіагіа ііаііса-бастанған тары.

Бастанған тары екі түр тармағына бөлінеді: қонақтары немесе гоми (Зеіагіа йаііса тахіта А1) — биік өсетін, жақсы бұтақтанған, өсіп-жетілу кезеңі ұзақ өсімдік-жөне итқонақ (З.і.тосһагіит АЬ) өсіп-жетілу кезеңі қысқа, аласа өсетін өсімдік.



Кәдімгі тарының тамыр жүйесі шашақты. Екішпі топтың барлық дақылдары сияқты тары да бір тамыршамен өнеді жөне кейіннен түптену түйінінен екінші, немесе түптену тамырларын түзеді, олар 1 м тереңдікке дейін бойлайды. Алайда, тамырлардың негізгі массасы топырақтың 0-20 см қабатында шошрланады, ауа-тірек тамырларын қалыптастыруы мүмкін.

Сабағы-5-7 түйін аралықты сабан, іші қуыс, түкті, жер үсті бүтақтануы да мүмкін.

Жапырақтары-енді, олардың үстіңгі жағы түкті, тілшесі қысқа. Көдімгі тарының гүл шоғыры-сіпсебас. Оның бас білігі түзу немесе әртүрлі дәрежеде бүгілген, ұзындығы да өртүрлі. Одан екінші дөрежелі бүтақтар өсіп шығады, кейінгісінен үшінші дорежелі т.б. Әрбір бұтақ көп жүйелі жарғақты үш масаққабықшалары бар масақшамен аяқталады. Гүл қабықшалары (қауыздары) көп жүйкелі, тегіс, нөзік, жылтыр, ақ немесе түсті, дөнмен жабыспайды.

Кәдімгі тарының тұр тармақтарына жіктелуіне сіпсебастың қүрьыысы негізге алынған (ұзындығы, тығыздығы, ортаңғы біліктщ бағыты, бүтақтардың негізгі біліктен ауытқу дөрежесі, бүтақтардың негізінде жастықшаның бар-жоғы). Кәдімгі тары бес тұр тармақтарына қомақты, тармақты, қысылған немесе тығыз, сопак, жөне тұтас-бөлінген (22-сурет, 52-кесте).

Тарының түр тармақтары түршелереге төмендегідеи белгілері бойынша ажыратылады: сіпсебастың түсі (масақ қабықшасының), дәннің түсі (гүл қабықшасының), дөннің үгілгіштігі (53-кесте). Масак, қабықшаларының түсі сабанды-сарғыш немесе қоңыр-күлгін (антоцианды) болады. Гүл қабықшаларының түсі-ақ түстен қараға дейін. Тарының негізгі түршелерінің дөндері гүл қабықшаларымен тығыз жабысқан, күшпен ажыратылады. Антоциан түсті тары түршелері антоциан түсті емес түршелерінен "суб" жүрнағын жалғау арқылы анықталады.

Пайдалануга рұқсат стілген тары сорттары Орташа мерзімде пісетіңцер:

Саратовское-3. Оңтустік-Шығыс АҒЗИ-да шығарылған, түршесі-сангвинеум, қуаңшылыққа өте төзімді, шашылуға төзідці, өсівдіктерінің сақталуы жоғары деңгейде, жапай шашақтануы жөне пісуімен ерекшеленеді. 1000 тұқымның массасы 6,8-7,2 г, 1981 (4,6,7,9).

Саратовское 6. Оңтүстік Шығыс АҒЗИ-да шығарылған, сангвинеум түршесіне жатады, жапырылуға тезімді жөне шашылуға орташа төзімді, қара күйеге жоғары төзімділігімен ерекшеленеді. 1000 дәннің массасы 7,2-9,3 г., 1985 (1,2,3).

Омское 11. Сібір АШҒЗИ-да шығарылған, 1994 (12); Старт, 1981 (2).

Ортадан кеш пісетіңцер:

Уральское 109, 1981 (6); Шортавдинское 7,1994 (1).





22-сурет. Тары; 1,2-егін-көгі мен дәннің толысу кезендеріндегі кәдімгі тары; 3-тур тармақтарының шашақтары: а-қомақты; б-тармақты; в-қысылған (тығыз); г-тұтас тары; 4-масақша; 5-дәндер (оң жақтағы жөне төменгі-нақты табиғи мөлшерде).

52-кесте

Кәдімгі тары тұр тармақтарының айырмашылық белгілері

Белгілері

Қомақты (раіепііззітшп)

Тармақты (ЕЯизит)

Қысылған (тығыз) (СопігасШт)

Сопақ (Оуаішп)

Тұтас (Сотрасіит)

Сіпсебастың ұзындығы

Ұзын

Ұзын

Ұзын

Қысқа

Қысқа

Бұтақшалардың сипаты

Жіңішке, нәзік

Ұзын қысқалау

Қысқалау

Қысқа, дәрекі, серпімді

Қысқа, дәрекі

Сіпсебастың тығыздығы

Өте борпылдақ

Борпылдақ, орташа тығыздықта

Борпылдақ

Орташа тығыздықта, кейде тығыз

Тығыз

Бұтақтардың негізгі біліктен ауытқу дәрежесі

Бұтақтар жан-жаққа қатты ауытқыған (90° шамасында)

төменгі бұтақтар ғана қатты ауыт-қыған, жоғары-лары сәл ғана

Сіпсебастың бұтақтары орталық білікке және өз біліктеріне қысың-қы

Орталық іліктен бұтақтар үлкен бұрыш жасап ауытқыған

Бұтақтар оздерінің біліктеріне қысыңқы кейде орталық біліктен ауытқиды

Бұтақшалардың негізінде жастықшаның бар-жоғы

Әрбір бұтақта

Негізінен төменгі бұтақтарда

Жоқ, немесе елсіз байқалады

Әрбір бұтақша негізінде болады

Жоқ, немесе әлсіз айқындалған

53-кесте


Түсі

Тұр тармақтары

Дәннің

Сіпсебастың

Қомақты

Тармақты

Қысылған (тығыз)

Сопақ

Тұтас

Ақ

антоциансыз




Кандидум Сапсіісіит

Альбум АІЬит

-

Астрахакум Азггасһапісиш

Сарғыш немесе сары

Антоциансыз

Вителинум УііеШгшт

Флявум Ғіауит

Ауреум Аигеит

Ксантеуи Хапіһеигп

Денсум Вепсит

Қызыл

Антоциансыз



Кокцинеум Соссіпеиш

Сангвиниум Зап§иіпеит

Рубум КиЬшгп

Дацикум Васісшп

Сұр

Антоциансыз

Тефрум Терһшт

Цгібереум Сіпегеит

Гризеум Огізеит

гризеолюм Сгікеоіит

Метзгери Меігёегі

Қола түсті

Антоциансыз

Монголикум Моп§о1ісит

Эреут Аегеиі

Фатик Ғаіук

-

Альфельда АіеГеМі
Кәдімгі тары түршелерінің айырмашылық белгілері


Орташа үлгіні құжаттау және сақтау.
Көрсеткіші және екі үлгіні талдау нәтижелеріндегі рұқсат етілгені
Бақылау сұрақтары
Жұмсақ және қатты бидай түршелерін
Пайдалануға р
Ерте пісетіндер:
Күріш - рис - окү2а
Ноғатық - чина - іатнүіш8
Ноқат - нут - сісе
Краснокутский 123.
Волгоградка 1,
Тарау бойынша әдебиеттер
Түйнектердің
Скороспелый 87.
Даму кезеңдері.
Пайдалануға рұқсат етілген шай жүгері сорттары
Карагандинская
Песчаный улучшенный
Ақ түйежонышқаның сорттары:
Еркекшөп - житняк –
Еркекшөп түрлерінің айырмашылық белгілері
Карабалыкский
Жаздық сиыржоңышқаныц сорттары:
Омичка 2-сібір ашғзи, 1989 (7,12), омичка,
Крулносемянный 1
Бұршақ-астық т
Конус тәрізді
Кәдімгі (орташа талшықты) мақта өсіодігі
Днепропетровская однодомная 6, золотоношская, юсо 11, южносозревающая однодомная 31 (юсо 31), юсо 14, зенща, золотоношская 13.

Каталог: Книги -> 269
Книги -> “Қош,махаббат” Алматы 1988 жыл Ақынның жыр жинақтары
Книги -> Қазақcтан Республикасы білім және ғылым министрлігі
Книги -> Көкшетау 2011 Құрастырғандар
Книги -> АҚША, несие, банктер
Книги -> А. А. Букаева 5В090200 Туризм мамандығына арналаған КӘсіби қазақ тілі
Книги -> М а 3 м ұ н ы қазақ тілі леқсикологиясына кіріспе қазақ лексикологиясының мақсаты мен зерттеу объекгісі лексика
Книги -> Қ а з а қ тіліні ң грамматикас ы 1 т о м Алматы, 1967
Книги -> Сүлейменова Зәуре Екпінқызы Қошанова Мараш Төлегенқызы
269 -> Назар аударыңыз!


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   76


©engime.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет