Жаратылыстану ғылымдары факультетінің деканы



Pdf көрінісі
бет21/53
Дата23.12.2021
өлшемі2,39 Mb.
#128439
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   ...   53
Байланысты:
umkd (6)
9,10,11,12, 9,10,11,12, Документ, 199261009045638 (1) (копия), PhD докторантура институтыны? директоры (копия), PhD докторантура институтыны? директоры (копия), Badavamova, 17-18-19-20 (копия), Задачи экз. (копия), Задачи экз. (копия)
 

ДƏРІС

 





тақырыбы



Химиялық

 

байланыс



Атомдар

 

орбитальдарының

 

гибридтелу

 

теориясын

 

оқытудың

 

əдіснамалық

 

аспектілері

 

ДƏРІС


 

тезистері

1) 


Химиялық

 

байланыстың



 

пайда


 

болуы


түзілуі


2) 


Химиялық

 

байланыстың



 

типтері


3) 


Ковалентті

 

байланыстың



 

қасиеттері

  – 

байланыс


 

ұзындығы


байланыс


 

энергиясы

қанығуы


бағытталуы

дипольдік



 

моменті


.  

4) 


Химиялық

 

байлаысты



 

сипаттайтын

 

теориялар



  – 

валенттік

 

байланыс


 

теориясы


 

(

ВБТ



), 

молекулалық

 

орбитальдар



 

теориясы


5) 


Гибридтену

 

теориясы



  – 

І

-V



ІІ

 

топ



 

элементтерінің

 

электрон


 

бұлттарының

 

гибридтелуі



олардың


 

кеңістіктегі

 

пішіні


.  

Химиялық


 

байланыс


 

туралы


 

ілім


  - 

қазіргі


 

Химияның


 

басты


 

мəселесі


Өйткені


не

 



себепті

 

атомдар



 

бір


-

бірімен


 

əрекеттесіп

 

молекулалар



 

түзетінін

 

білмей


 

тұрып


заттардың

 

құрамын


құрылысын

реакциялық



 

қабілетін

 

білу


 

қиын


Химиялық


 

байланыстар

 

атомдардың



 

əрекеттесуі

 

нəтижесінде



 

екі


 

атомдық


 

немесе


 

көп


 

атомдық


 

тұрақты


 

жүйелерде

 

пайда


 

болады


.  

Атомдардың

 

сыртқы


 

энергетикалық

 

деңгейде


  1-

ден


  8-

ге

 



дейін

 

электорондар



 

бола


 

алады


Аяқталған

 

деңгейлердің



 

беріктігі

 

үлкен


 

болады


олар


 

Химиялық


 

байланыс


 

түзбейді


мысалы


 

асыл


 

газдар


  – 

инертті


ешқандай


 

элементпен

 

əрекеттеспейді



Сыртқы


 

еңгейі


 

толмаған


 

кез


-

келген


 

элемент


 

Химиялық


 

байланыс


 

түзеді


оның


 

нəтижесінде

 

аяқталмаған



 

деңгейі


 

аяқталады

толады


.  

Химиялық


 

байланыстың

 

түзілу


 

механизімін

 

сутегі


 

молекуласының

 

пайда


 

болу


 

мысалы


 

арқылы


 

қарастырайық

Сутегі


 

атомы


 

бір


 

пратоннан

бір


 

электроннан

 

тұрады


осындай


 

екі


 

атом


 

жеткілікті

 

мөлшерде


 

бір


-

біріне


 

жақындатқанда

 

бір


 

атомның


 

ядросымен

 

екінші


 

атомның


 

электрондары

 

арасында


 

тартылыс


 

күші


ал

 



екі

 

атомның



ядросы


 

мен


 

электрондары

 

арасында


 

тебу


 

күші


 

пайда


 

болады


Осы


 

екі


 

күш


 

теңескен


 

жағдайда


 

Химиялық


 

байланыс


 

пайда


 

болады


тұрақты


 

жүйе


  – 

молекула


 

түзіледі




Атомдардың

 

молекула

 

түзілуінің

 

ең



 


 

Л

.

Н



Гумилев

 

атындағы

 

Еуразия

 

ұлттық

 

университеті

 

Пəннің

 

оқу

-

əдістемелік

 

кешені

 

Басылым



алтыншы

 

 

14 



ЕҰУ

 

Ф



 703-08-16. 

Пəннің


 

оқу


-

əдістемелік

 

кешені


Алтыншы


 

басылым


 

 

басты



 

шарты


 

молекула


 

түзілгенде

 

энергияның



 

бөлінуі


яғни


 

жүйенің


 

тұрақтырақ

 

күйге


 

ауысуы


 

болып


 

табылады


.  

Электрондардың

 

спиндері


 

паралель


 

сутегінің

 

екі


 

атомы


 

жақындасқанда

 

жүйенің


 

энергия


 

қоры


 

көбейе


 

береді


.  (1-

сурет


). 

Мұндай


 

жағдайда


 

молекуланың

 

пайда


 

болуы


 

Химиялық


 

байланыстың

 

түзілуі


 

мүмкін


 

емес


Электрондардың

 

спиндері


 

қарама


-

қарсы


 

сутегінің

 

екі


 

атомы


 

жақындағанда

 

жүйенің


 

энергиясы

 

азая


 

береді


 

де



энергияның

 

мөлшері



 

ең

 



аз

 

шегіне



 

жеткенде


 

ара


 

қашықтық


 

Химиялық


 

байланыс


 

болғанда


 

түзіліп


молекула


 

пайда


 

болады


.  

 

 



 

 

Е



мол

< 2

Е

атом



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Сутегінің

 

екі



 

атомынан


  

 

 



Сутегі

 

молекуласындағы



  

тұратын


 

жүйенің


 

энергиясы

   

 

атомдық



 

электрон


  

   


 

 

 



 

 

бұлттарының



 

бүркесуі


 

 

Химиялық



 

байланыстың

 

пайда


 

болуының


 

екінші


 

шарты


  – 

элементтердің

 

электрон


 

бұлттарының

 

бүркесуі


екі


 

ядроның


 

арасында


 

электрон


 

бұлттарының

 

тығыздығының



 

артуы


Электрон


 

бұлттарының

 

тығыздығының



 

артуы


 

ядролардың

 

осы


 

электртеріс

 

заряды


 

басым


 

аймаққа


 

таралуын


 

күшейтеді

нəтижесінде



 

жүйе


 

тұрақтанады

сутегі


 

молеуласы

 

түзіледі


.  

Химиялық


 

байланыс


 

түзіген


 

кезде


 

бөлінетін

 

энергияны



 

байланыс


 

энергиясы

оны


 

түзуге


 

жұмсалатын

 

энергияны



 

байланыты

 

үзу


 

энергиясы

 

деп


 

атайды


Мысалы


су

 



молекуласын

 

сутегі



 

атомдарына

 

біртіндеп



 

ыдыратқанда

 

жұмсалатын



 

байланысты

 

үзу


 

энергиялары

 

төмендегідей



:  

 

1) 



Н

-

О



-

Н

 



Ž

 

Н



-

О

+



Н

    


 

r

Н



=493, 77 

кДж


/

моль


 

2) 


Н

-

О



 

Ž

 



Н

+

О



  

 

 



r

Н

=424, 05 



кДж

/

моль



 

 

Су



 

молекуласының

 

орташа


 

байланыс


 

энергиясы

.  

 

(493,77 + 424,05) / 2 = 458,91 



кДж

/

моль



 

 

яғни



 

химиялық


 

байланыс


 

энергиясы

 

жеке


 

байланыстарды

 

үзу


 

энергиясының

 

орташа


 

мəні


Химиялық


 

байланыс


 

энергиясы

 

туралы


 

айтқанда


 

осы


 

жағдай


 

есте


 

болуы


 

керек


.  

Атомдық


 

орбитальдардан

 

молекулалық



 

орбитальдар

 

түзілген


 

кезде


 

түзілетін

 

Химиялық


 

байлаынс


 

энергиясы

ұзындығы


кеңістіктегі

 

пішіні


 

орбитальдардың

 

гибридтелетінін



 

көрсетеді

Мысалы


, BeCl

2

 



молекуласы

 

түзілгенде



 

бериллидің

 

бір


 S 

бір


 p 

 

 



Å 

Å



à 

r



á 

r



1-

сурет



 

2-

сурет



 


 



Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   ...   53




©engime.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет